En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.