En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

Advertisements

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.

Neuperlach, un barrio

Neuperlach é o barrio onde vivo e apetecíame escribir sobre el. Precisamente, porque non o atoparás na túa guía de Baviera ou da cidade de Múnic. Aquí non hai monumentos, aquí non se coroaron emperadores nin reis nin se erixiron catedrais, nin tan sequera houbo unha revolución popular. Éche un barrio, sen máis, e para un estraño na capital bávara, aquí non hai nada que ver nin hai nada polo que vir. Porén, aquí rematamos tras unha ardua busca de vivenda, aquí levamos máis de un ano e aquí, causalidades da vida, vai nacer o noso fillo. Non creo que duremos moito porque pensamos mudarnos (o noso futuro e minúsculo compañeiro de piso ten a culpa), pero Neuperlach é o noso presente.

Solpor e arco da vella- Sunset and rainbow

Situémonos. Neuperlach é un grande barrio do sur de Múnic, que en tempos era “extrarradio”, pero que a cidade medrou tanto en extensión que agora é case céntrico. En vinte e poucos minutos accédese ao centro histórico e a todos os puntos importantes da cidade. Consta en boa parte de grandes bloques de vivendas que, a diferencia das nosas cidades, non conforman mazás e rúas, senón que deixan espazos baleiros entre eles, formando colonias. O bo é que eses espazos baleiros están axardinados, abondando as zonas verdes, parques e paseos con árbores. Vexo mesmo esquíos correndo polas beirarrúas. Así que o barrio é unha curiosa mistura de monstros de formigón e cristal emerxendo entre xardíns e avenidas. Para uns coruños coma nós, nada que obxectar: estamos afeitos aos edificios e medramos cun déficit de zonas verdes, que aquí hai en abundancia.

(Inciso: insisto no dos bloques de vivendas porque é algo moi normal na nosa cultura urbana, pero non na centroeuropa rica. Os alemáns como Helmut detestan os edificios de vivendas, todos anceian vivir nunha casiña con xardín para os nenos e facer churrasco, garaxe para o BMW e casiña para o can. Se este plan falla, Helmut conformaríase con residir nunha casa de vivendas, dous andares como máximo e xardín comunal. As torres de vivendas son para os inmigrantes. Pero non podes montar unha cidade de 2 millóns de habitantes e que todos vivan nunha casa individual co xardín. Asúmeo, Helmut).

Hai varias empresas importantes con sé en Neuperlach: Siemens, Allianz, Generali, Wacker… Hai un grande centro comercial, o PEP, varios máis pequenos, supermercados, unha biblioteca municipal bastante mal fornecida, un centro cultural público con teatro e actividades, un parque enorme (o Ostpark) e varios máis pequenos, mesmo unha fraga (a de Trudering), unha piscina municipal, un centro de acollida de refuxiados e o seu muro da vergoña, colexios, institutos, etcétera. Entre o formigón, moita xente que aboia ás tardiñas e falan idiomas pouco xermánicos: turco, árabe, serbio, polaco, italiano, romanés… galego. Só nós, pero é algo. Unha grande parte dos meus veciños teñen orixe migratoria. E contra o de facer alternativas de lecer e culturais xoga a arma de dobre fío da boa comunicación co centro histórico de Múnic: a menos de media hora están os teatros, cines e discotecas. O que incrementa a sensación de que o bo empeza cando se sae dos límites da veciñanza.

IMG_0985.jpg
A factoría da Siemens en Neuperlach. Detrás vense os Alpes, malia estaren a un par de centos de quilómetros ao sur.

IMG_20170513_180209_526

Tamén hai cousas que non hai. Cines, teatros (fóra do centro cultural), iniciativas comunitarias culturais, cafetarías fóra do centro comercial, bares de noite, librarías, pequeno comercio non pertencente a grandes cadeas, ou en resumo, cousas que facer aparte de traballar e mercar e consumir no centro comercial. Tampouco busquedes monumentos e historia: aquí todo ten cincuenta anos como máximo, que é o aniversario que celebrou o barrio hai pouco.

Como moitos outros barrios de grandes cidades europeas, Neuperlach ideouse a fins dos 60 dunha vez sobre plano para aloxar á crecente poboación urbana (Entlastungsstadt, cidade de descarga, chamárono). Así foron agromando os inmensos bloques nos anos 70 e 80. En Francia chámanlles banlieues, en alemán, Vorstädte. Suburbios para dar acubillo aos milleiros de persoas que estaban a chegar á cidade. Os bloques foron sendo ocupados por xente traballadora de orixe sobre todo estranxeiro, sobre todo de Turquía e do Este de Europa. “Pedimos man de obra, e viñeron persoas”, dixo Max Frisch. Eu non estaba aquí e non falo do que non sei, pero o Novo Perlach pasou ser dun lugar rural e despoboado a ser bestialmente urbano, e inmediatamente devir nun “punto social candente”: problemas de integración nas escolas, delincuencia, drogas… eu non estaba, insisto, pero sóame a historia. Hoxe en día Neuperlach é máis seguro ca moitas veciñanzas máis “centrais”, pero o estigma permanece, e malia non manifestarse en forma de violencia e delincuencia, os problemas de integración son un feito.

Solpor nas fiestras - Sunset on windows

Hoxe en día o veciño neuperlacheiro típico ten orixe migratoria, pero de segunda ou terceira xeración. A diferencia do emigrante galego en Alemaña dos anos setenta e oitenta, estes non regresaron á súa patria e agora viven aquí os seus fillos e netos, moitos co pasaporte alemán. Lin nunha reportaxe que un mestre tiña unha aula con quince nenos de dezaseis nacionalidades, xa que algún podía ter dúas ou máis. Eses nenos están esgazados da patria dos seus avós, e malia todo non son vistos como “verdadeiros alemáns”, e un sistema clasista lles porá, por exemplo, mil cambadelas para avanzaren nos seus estudos. A diferencia de rapaces que acceden a estudos universitarios en barrios como Neuperlach en comparación con outros “máis brancos” é escandalosa. Non creo que sexa todo culpa súa, ou dos pais.

Volvendo ás xeracións de emigrantes, non lin estudos sobre o feito, pero dubido que Neuperlach siga sendo un punto de chegada. Por que? Porque como xa contamos un día, o grande problema social e económico de Múnic é a vivenda. Hai pouca e o prezo dispárase de ano en ano. Neuperlach está preto do centro urbano, as vivendas son de calidade se ignoramos a estética e o distrito non é unha excepción a esta suba de prezos, polo que está a ser abordado, malia a súa sona de gueto, por habitantes de maior nivel económico. Como a famosa xentrificación, pero sen necesidade de poñer librarías-café e tendas de muffins: a burbulla inmobiliaria abonda para disparar os alugueiros. No exterior, nada cambia, pero no interior, vai ser duro para os veciños de vello que non teñan a vivenda en propiedade. Inclúonos neste lote. Nós buscamos un apartamento máis amplo para a descendencia vindeira, e moito temo que nos vai tocar vivir máis lonxe da Marienplatz, e do meu traballo, o que me amola bastante máis.

Gueto, Neuperlach? Nin eu que levo quince meses aquí, nin os visitantes temporais que coñecemos temos esa sensación. A Roma o que é de Roma e estereotipos fóra. É un barrio moi tranquilo, sen incidentes, relativamente limpo, de xente traballadora e en xeral moi aberta e amable, falando sempre desde a miña experiencia persoal e subxectiva. Pero os estereotipos pesan, e Neuperlach soa a ese ghetto boy vestido de rapeiro, que fala un argot urbano, escasa cultura, pel morena e comportamento asocial (“Asis“, chámanlles, de Asozialen). Non son prexuízos locais contra Neuperlach, senón clasismo, criminalización e ridiculización da clase obreira e, por moitas veces, xenofobia e racismo. Daría para unha tese, pero isto non o é.

Hai certa costume cos carros de compra dos supermercados que me ten fascinado e que non vin noutro lugar en Alemaña. Este é un lugar moi alemán na súa concepción, pero no fondo, lonxe da perfección alemá. E gústame.

Un dos nosos lugares preferidos é, contiguo a Neuperlach (o “Novo Perlach”), a veciñanza de Perlach ou Altperlach (o “Vello Perlach”). Se definimos a Neuperlach como un inmenso barrio novo e construído da nada, Altperlach é unha pequena vila bávara antigamente afastada de Múnic pero que logo foi fagocitada pola cidade, pero non devorada nin dixerida. Conserva o seu carácter vilego, algunhas casas bávaras de séculos de antigüidade, festas populares, a igrexa e o regato de Hachinger Bach. No medio da urbe e a poucos metros de todo o que describín arriba. Hai esperanza.

IMG_20170313_161844_816IMG_20170806_200649

Despídome cunha celebridade de Neuperlach, un alemán que quixo ser latino e petouno na década pasada versionando o Mambo nº 5 de Pérez Prado: Lou Bega. Se nunca o bailastes, ou sodes moi novos ou tedes horchata nas veas.

Algunhas ligazóns: