En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

Advertisements

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.

A Loxia dos Mariscais e como evitala

Hoxe falaremos dun lugar de Múnic que non me gusta moito, quero dicir, esteticamente, aínda que para gustos, etcétera. Atopámola no límite da Cidade Vella (Altstadt) coa zona universitaria, concretamente na praza do Odeón (Odeonsplatz), moi transitada. A praza está aberta á Ludwigstrasse polo norte, se miramos para esta de fronte teremos á dereita unha parte do inmenso pazo real bávaro, a Residenz, e á esquerda a fermosa Igrexa dos Teatinos. Demos a volta, coa cara dirección centro da cidade e as costas viradas á Ludwigstrasse. Aí está. A Feldherrnhalle ou Loxia dos Mariscais.

Odeonsplatz, Neve - Snow
A Feldherrnhalle e á súa dereita a igrexa dos Teatinos (Foto miña)

Évos unha especie de pórtico de tres arcos coas estatuas de dous mariscais de campo bávaros, dous leóns e outra estatua central, alegoría de Baviera. É unha imitación da sonada Loggia dei Lanzi de Florencia e foi erixida polo rei bávaro Lois I na época dourada da arquitectura muniquesa, en 1844, cando Baviera era un reino independente e Múnic a súa próspera capital. O monarca tentou “pechar” así a pouco harmónica Odeonsplatz, e se cadra a deixou peor que antes. Lois I construíu boa parte do que é hoxe o Múnic monumental e tamén cousas bastante tolas como o Walhalla de preto de Regensburg, do que falei hai moito, ou a Sala da Liberación de Kelheim. Pero nada comparado ás extravaganzas do seu neto Lois II “o Rei Tolo”, o perpetrador do castelo de Neuschwanstein e outras insensateces, pero non nos desviemos da historia.

León e héroe - Lion and hero
A Feldherrnhalle de noite (foto miña)

A historia que quería contar parte de dous turistas, eu calculei que da India ou de Oriente Medio, que me pediron en inglés que lles tirase unha foto diante do monumento en cuestión, alí na Odeonsplatz. Cando lles devolvín á cámara, un preguntoume, sorrindo e en ton confidencial, se aquela cousa a fixera Hitler. Eu lles contestei sinxelamente que non, que era máis antiga, e calei a verdade: se o fixera o Hitler hoxe non ía quedar del nin a borralla.

Pero mirade, pescudando un pouco, a pregunta do turista oriental non carecía de todo de sentido: este foi un lugar emblemático do nazismo. Tampouco o título deste artigo: se andades por Múnic non tedes ningún motivo para evitar este lugar e dar un rodeo, pero naqueles tristes anos si que o había.

Resumindo a historia, Adolf Hitler comezou a súa carreira política (por chamarlle dalgún xeito) en Múnic. O 9 de Novembro de 1923 ergueu o seu famoso “Putsch” ou o “Golpe de Estado da Cervexaría”, xa que foi na famosa cervexaría Bürgerbräukeller onde encirrou os seus fieis e se ergueu contra a República de Weimar. Os seus tempos non eran chegados e a revolta fracasou aos pés dos leóns da Feldherrnhalle. A policía detivo a marcha dos fascistas na Odeonsplatz, morrendo trece deles e mais catro axentes. O golpe foi abortado e Hitler, detido. Foi xulgado cunha condea benévola, e toda esta historia non fixo máis que incrementar a súa popularidade e a do seu movemento, unido á crise e declive da República.

A historia segue como sabedes. O austriaco do bigodiño e os seus nazis tomaron o poder en Berlín en 1933, e desta vez foi en serio, ata que perderon a Guerra Mundial e deixaron o país e media Europa aniquilados. Neses anos escuros a Loxia dos Mariscais converteuse nunha sorte de altar nazi, unha homenaxe permanente aos trece caídos no Putsch, agora “Testigos de Sangue do Movemento”.

Bundesarchiv Bild 183-S11292, München, Ehrenmal in der Feldherrenhalle
Monumento aos trece nazis caídos no Putsch na Odeonsplatz. Bundesarchiv, Bild 146-1978-004-12A / Hoffmann, Heinrich / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Cada nove de Novembro había unha homenaxe a eses “heroes”, presidido polo Führer en persoa. En dúas destas ocasións houberon de matalo en senllos atentados, pero saíu ileso. O primeiro, na homenaxe na Loxia do 9 de Novembro do 1938, tentoulle disparar o suízo Maurice Bavaud, sen éxito. Na véspera do mesmo acto do ano seguinte, o 8 de Novembro de 1939, estouraba unha bomba na Burgerbräukeller, a mesma cervexaría onde se iniciara o Putsch. Alí tiña lugar un mitin nazi onde falaría Adolf Hitler, e durante as semanas anteriores o metódico e paciente Georg Elser introducira unha bomba de reloxaría, peza a peza, montándoa nos baixos do local. A terrible detonación levou a vida de moitos nazis por diante, pero sorpresivamente Hitler acurtara o seu discurso e xa abandonara o local cando estourou a bomba, salvando a súa vida. Non a salvaron nin Bavaud nin Elser, arrestados e executados.

Bundesarchiv Bild 183-E12359, München, Adolf Hitler vor Feldherrenhalle
11 de Novembro de 1939. Hitler homenaxea na Feldherrnhalle aos mortos do atentado da Bürgerbräukeller, tres días antes. Bundesarchiv, Bild 183-E12359 / CC-BY-SA [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Alén dos actos dos nove de Novembro, a Loxia dos Mariscais de Odeonsplatz era un lugar de culto diario e permanente dos nazis, custodiado polas SS. Para desgusto dos muniqueses de boa fe, calquera que pasara por diante do pórtico estaba obrigado a facer o saúdo nazi, como reverencia aos caídos, baixo ameaza de rematar no cercano campo de concentración de Dachau. Algo moi molesto, xa que era un lugar de paso importante.

Captura de pantalla 2017-12-02 a las 00.53.22
Situación da Viscardigasse/Dückebergergasse, detrás do Pazo Preysing (a Feldherrnhalle estaría diante). Imaxe de Google Maps.

Así que os muniqueses que non querían ter que escoller entre o saúdo nazi ou visitar Dachau, comezaron a evitar a Feldherrnhalle e a praza de Odeón, dando un rodeo por unha rúa traseira, estreita e discreta, a Viscardigasse. Esta ruela foi coñecida popularmente comoa Drückebergergasse, termo de difícil traducción: rúa da deserción (do nazismo, enténdese), do escapulirse, do rodeo, do “escaqueo”. Ignoro se os nazis eran tan parvos para non decatarse de que o tráfico enteiro peonil da grande praza do Odeón se estaba desprazando a un pequeno rueiro, ou se cadra non quixeron decatarse.

2010-11-09 Neue Gedenktafel
Homenaxe aos catro policías mortos no Putsch. By Michael Lucan, München (Own work) [GFDL or CC BY 3.0], via Wikimedia Commons
Trala derrota do nazismo e a restauración da zona histórica, os símbolos e monumentos nazis foron eliminados e a Loxia dos Mariscais retornou á súa imaxe orixinal, a que idearan os arquitectos dos tempos do rei Lois I. Ademais, unha praca rememora os sanguentos enfrontamentos do día do Putsch, pero de xeito inverso ao que quería Hitler: figuran os nomes dos catro policías que morreron enfrontándose aos nazis. Malia todo, o lugar tamén é emblemático para neonazis na actualidade, e o lugar sufriu varios asaltos por grupos de indesexables, sobre todo os 9 de Novembro. Espero que non evitemos a súa visión indo pola rúa de atrás, e enfrontemos o problema na propia praza. É nosa, xa non lles pertence.

Theatinerkirche
Un dos leóns da Feldherrnhalle vixía a Igrexa dos Teatinos

 

A desmemoria

Onte houbo eleccións en Alemaña ao Bundestag, o Parlamento nacional que decide quen rexirá o goberno do país nos vindeiros anos, isto é, o canceler. Canceleira, porque non houbo sorpresa e Angela Merkel ostentará o cargo uns cantos anos máis no país no que resido. Velaí vai unha pequena análise, dun leigo en política e dun xeito absolutamente subxectivo.

Resumindo os resultados: como se levaba dicindo meses, Merkel (a CDU, conservadores) gañou sen apuros, pero non arrasou, é máis, desgástase. En parte, tamén por mor do pinchazo dos seus socios conservadores bávaros, a CSU. Desta volta, a súa diletancia Merkel Si / Merkel Non, apoio e crítica segundo dea o vento, castigounos. Noxenta a deriva dos conservadores bávaros, máis preocupados de acadar o voto xenófobo que de construír algo. O seu dominio sobre o estado máis rico de Alemaña segue sendo férreo, pero vense as gretas.

Aos socialistas (SPD) só lles queda o consolamento de que desta vez foron co mellor candidato posible (Martin Schulz, ex-presidente da Comisión da UE) e pouco máis: acadaron os peores resultados da súa historia. Razóns: o afundimento xeral da socialdemocracia europea (Francia, PSOE…) e que a SPD participara no último goberno merkeliano (a “Grande Coalición”). Xa que logo, as súas críticas á canceleira teñen pouco percorrido: se hai un problema, son percibidos como parte del, non como a solución.

Por atrás, os Verdes mantéñense, a FDP (Liberais, como Cidadáns pero con máis historia) recupérase e os Linke, a esquerda da esquerda, segue aí. Tal e como está o patio, Merkel precisa outra vez dunha coalición: ou ben cos socialistas ou ben cos Verdes e mailos liberais. Nada novo.

Captura de pantalla 2017-09-26 a las 00.50.36
FONTE: Spiegel. Gaña Merkel pero baixando. Os socialistas seguen a súa caída, os partidos “pequenos” mantéñense e irrompen os extremistas da AfD.

Pero a nova é a irrupción por primeira vez dun partido de extrema dereita no Bundestag, Alternativ für Deutschland (AfD), xenófoba e eurófoba, populista e reaccionaria. Nada menos que un 13% dos votos, a terceira forza do parlamento, e a primeira da oposición se os socialistas entran no goberno.

Que pasou en Alemaña? Primeiro, o contexto das eleccións. O favoritismo de Merkel era inmenso, e as alternativas diluíronse, o electorado notou o tedio e faltoulle a motivación. E por outra banda hai unha parte que está anoxada, moi indignada, cansa de que lle digan que as cousas vaian ben cando para eles non é así. Alemaña segue a ser unha das grandes locomotoras económicas europeas e mundiais. O seu superávit exportador é enorme, as súas grandes empresas (automoción, químicas, financeiras…) dominan o mundo. O paro caeu e hai máis demanda de profesionais cualificados en moitos sectores da que se pode cubrir.

Pero, a que prezo? A desigualdade económica disparouse, cada vez máis xente malvive malia ter un emprego ou varios, mentres moitos xubilados non son quen de seguir pagando coas súas pensións uns alugueiros desorbitados, tendo que buscarse un dos famosos minijobs. O ensino é gratuíto, incluíndo o universitario, e porén só acceden ao ensino superior os fillos de clase académica e acomodada. É dicir, é moi probable que o fillo dun médico ou enxeñeiro remate na universidade, mais se é fillo dun electricista a súa carreira será unha sucesión de cambadelas para que escolla unha formación profesional ou algo menos cualificado. E os impostos? Cada vez máis, e máis gravosos para os menos favorecidos, e pola contra menos gasto social (sanidade, infraestruturas, etc.). E un custo da vida (enerxía, combustible, comida, transporte, e por riba de todo e ante todo: a vivenda) ao ritmo dos máis ricos e do que marquen os especuladores, esmagando aos de abaixo. Todos sabedes que un médico ou un enxeñeiro poden acadar aquí máis de 3000 €/mes para comezar, pero poucos saben que na rica Alemaña hai soldos de 500 €/mes ou menos por xornada completa, cun prezo da vivenda absolutamente demencial nas grandes cidades… que é onde hai traballo. No “Macro” o país vai de cine, no “micro”, a xustiza social, vai de mal en peor. Alemaña está rompéndose, e Merkel non o quere ver.

Polo tanto esta desigualdade está a crear unha grande masa de alemáns que senten que están a “perder o tren”, que hai un benestar e unha bonanza que non os inclúe, que están pagando unha festa á que non están convidados. Xente que traballa duro (ou xa non, pero que traballou toda a súa vida) pero que non lles vale de nada. Ou mozos que non poden traballar, xente que perde continuamente nivel de vida e está supeditada a axudas sociais. Este é o caldeiro onde pesca a extrema dereita. Onde pescou a AfD o que non deron pescado os neonazis da NPD na última década. Porque estes son uns skinheads pailarocos sempre a moverse na sombra da ilegalización por apoloxía do nazismo. Os AfD son moito máis intelixentes. Ben, non moito, son racistas, pero algo máis si. É dicir, estes partidos agrupan a unha boa masa de idiotas, pero tamén a xente empurrada por unha realidade inxusta que atopa aquí unha solución e unha esperanza. Erradamente.

image-1168676-860-galleryfree-qtro-1168676
Frauke Petry, a candidata de AfD, non tivo problema para utilizar a imaxe do seu propio bebé recén nacido para fins electorais.

Non hai país máis hostil legalmente coa extrema dereita ca Alemaña. Aquí vas ao caldeiro por levar ou posuír unha bandeira nazi, esvásticas, negar o Holocausto ou saudar ao “Sieg Heil”, aínda que sexa piada. O exame de conciencia foi profundo e doloroso trala derrota na 2ªGM, en comparanza por exemplo con Austria, máis cómplice que vítima do nazismo. Os partidos e grupos neonazis son sistematicamente ilegalizados. Iso vetou a súa entrada na vida política, por exemplo co partido extremo NPD, pero non a eclosión do neonazismo, sobre todo nos estados do Este. Engado que a desigualdade da que falei tamén é rexional: a Reunificación da RFA coa RDA foi un calote e unha decepción, unha absorción do Este por parte do Oeste coas regras de xogo deste último, na que ademais se desvertebraron as estruturas económicas e sociais do comunismo sen poñer nada a cambio. As industrias pecharon e a mocidade quedou a mercé da emigración cara o oeste ou de subsistir coa beneficencia. Aquí renace o nazismo, aquí estoura a xenofobia en Lichtenhagen en 1992 e aquí, nestes estados, é a AfD a segunda forza. En Saxonia, a primeira. Curiosamente, os estados onde a inmigración é menor.

E dálle que dálle coa procreación e o racismo. Unha muller grávida (supoño que non será outra vez a propia Petry) e o eslogan: “Novos alemáns? Facémolos nós mesmos”. Que sutil.

Neste caldo, merkelismo sen albiscarse cambios, desigualdade e combate entre a memoria do que pasou co nazismo e a xenofobia, comeza medrar Alternativ für Deutschland. Fundado hai seis anos como partido eurófobo (contrario á UE e ao Euro) e conservador, os acontecementos virárono a un partido xenófobo, radical e contrario ao establishment da democracia alemá, o que lle fai gañar simpatías entre os descontentos.

pegida-galgen
Forcas preparadas na manifestación de Pegida para Siegmar Gabriel (SPD) e Angela Merkel. Adorables, non? Fonte: Die Zeit, foto © Hannibal Hanschke/Reuters

A crise dos refuxiados foi a mecha que fixo estourar o racismo en moitos puntos de Alemaña. Non crealo, xa estaba alí, enlarvado. Acollidos con xenerosidade nun principio por Merkel (a Roma o que é de Roma) pero con escasa organización e visión de futuro, proporcionoulles aos radicais os “inimigos perfectos”. Non podían ser outra vez os xudeus (demasiado poucos na Bundesrepublik actual) nin os turcos (demasiados, e xa moi integrados): os inimigos eran os refuxiados, os musulmáns, os terroristas. En Dresde naceu a Pegida para “defender” (segundo eles) a “Patria” dos “invasores” islámicos, “terroristas” (que veñen fuxindo precisamente dos terroristas, pero os racistas non gustan de matices) e os “traidores” dos gobernantes. “Wir sind das Volk”, “Somos o pobo”, berran, como dicindo, “Vós non, sodes traidores”. A AfD foi lista dabondo para absorber ese discurso da carraxe pero sen arriscarse a levar eles mesmos as faixas nas manifas, que rematan sempre con cantos nazis. Negan ser neonazis, mais absorben sen complexos movementos radicais como os “identitarios”, nacionalistas radicais, antisemitas e racistas. Por fóra teñen a imaxe de Frauke Petry, a súa lideresa: radical contra a “vella política”, ideas poucas pero claras, determinar culpables das cousas malas e aportar solucións (inmigrantes fóra, prohibir o islam, volver ao marco alemán e pouco máis). Por dentro: o racismo de sempre e un discurso máis sinxelo que o mecanismo dunha chancleta. Pero funciona.

Non importan os feitos nin a realidade, senón a percepción da xente. A nova extrema dereita rexeita á prensa convencional (“Lügenpresse“, prensa mentireira) e intoxica as redes sociais con novas falsas (atrocidades cometidas por musulmáns malos malísimos, que son agachadas polo poder e a prensa) que se espallan coma o cancro sen ningún control, e son cridas por quen quere crelas. A versión xermanofacha das fake news.

Non me preocupa intrinsecamente a AfD. Son demasiado parvos para manter o seu propio partido unido (Petry abandoa o grupo parlamentario da AfD) e non poderían gobernar con éxito nin unha comunidade de veciños sen levala ao colapso. Preocúpame máis ese sentimento, esa masa de xente que pensa que todo é culpa dos refuxiados e os estranxeiros, que ten nostalxia dunha sociedade que non existiu e que traga con discursos tan simples. Ese desfavorecemento, esa desigualdade que facilita estes fenómenos que só poden enxendrar cousas terribles. Xa o vivimos, xa o sabemos. Pensabamos que en Alemaña non, que aquí non prendería esa lacra, porque se fixera un bo traballo para ter presente o acontecido no pasado. Trabucámonos.

Os nazis hai 90 anos eran un partido con representación inferior á actual da AfD. Pero logo veu unha crise económica, e pasou o que pasou. Lembrémolo.

20160821_0099
Fuck AfD. Non esquezamos que o 87% dos votantes alemáns rexeitaron ese lixo. Foto en Flickr de Mike Powell aka Elektrollligazón e licenza.

LEER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

O muro de Múnic

 

Xa vos dixen que me gustaría falar aquí do meu novo barrio en Múnic, Neuperlach. O que me gustaría é facelo con temas máis agradables, pero a actualidade manda, disque.

O muro de Neuperlach. O Muro de Múnic

Ó ser humano préstalle construír muros. Caeu o Muro de Berlín, segue en pé o de Israel, Trump seica non vai facer o da fronteira entre México e EEUU, tal como prometeu. O muro constrúeno sempre uns por medo ós do outro lado, para contelos, controlalos, limitalos, isto é meu e aquilo é voso, quedade aí, non pasedes. Por iso os chineses construíron a súa muralla, para conter os mongois. A muralla segue en pé, pero os feros mongois invadiron igual a vella China.

Mais estes días andamos a voltas cun muro cunha polémica que comezou como moi local, aquí no distrito muniqués de Rammersdorf-Perlach, barrio de Neuperlach (o meu) pero que xa escalou a nivel muniqués, nacional e internacional. O trasfondo: a construción dun fogar para refuxiados en Nailastrasse nun descampado entre a rúa, un conxunto de vivendas unifamiliares a certa distancia (dato importante, como veremos) e varias naves industriais e comerciais. E diante do refuxio, un muro.

Todos estades familiarizados coa política alemana con respecto ós refuxiados, sobre todo da guerra de Siria, levada a cabo pola canceleira Merkel, e que Alemaña é de lonxe o país máis xeneroso de Europa en termos de acollida. Tamén sabedes que internamente esta política foi moi contestada, e está entre o apoio solidario e o rexeitamento, mesmo violento, acontecendo mesmo ataques a fogares de refuxiados por parte de grupos de extrema dereita. Curiosamente, un dos poucos rasgos de humanidade amosados pola señora Merkel pode causarlle un dano electoral moi grande, a favor de grupos xenófobos e eurófobos como AfD. Falaremos destes polos outro día.

Esta violencia non afectara polo de agora a Baviera e a Múnic. Con todo, o político local Guido Buchholz denunciou á opinión pública a existencia dun muro que circunda parte do recinto do asilo de refuxiados por medio dun vídeo aéreo tomado cun dron. E comezou o escándalo. Pasou ser do Muro de Nailastrasse a ser o Muro de Neuperlach e ó final, o Muro de Múnic, para estupefacción e vergoña dos seus habitantes, e a miña, que vivo a poucos minutos.

O muro é feo de carafio. Sono todos os muros, pero este é de récord. Son como croios metidos en gaiolas e logo amoreados. Nin un grafiti se pode facer. Iso si, logo poden prantarse prantas enredadeiras e quedará máis verde. Cousa bonita.

IMG_20161113_163439.jpg
O muro da discordia e ó fondo o futuro fogar de refuxiados

O fogar de refuxiados estará rematado a fins de novembro.

Que é, en teoría: Varios dos veciños (exactamente seis) da colonia de casas de a carón esixiron ó concello protección sonora polo eventual ruído. O ruído é unha cousa seria en Alemaña e a simple denuncia dun só veciño pode parar calquera infraestrutura. Véñenme á cabeza casos extremos como o peche dun parque de xogos infantís ou de varios campos de adestramento de fútbol polo teórico ruído que molestaba a un único veciño. Non sei que barullo sonoro poden armar esas persoas vivindo alí, eu estiven no lugar e aínda hai un anaco ata as seguintes casas, e no medio hai un camiño, campo e árbores. E, insisto, aíndo non abriron o fogar, así que de todos xeitos é poñer a corte antes que as vacas. Así que contra toda lóxica o concello prantou un “muro de protección sonora“, non moi longo, pero si moi alto. E non foi así decontado: foi producto dun acordo despois de dous anos de litixios entre o Concello e os veciños nos xulgados administrativos.

Que é o que parece, na práctica: Un horror urbanístico que fede a racismo e xenofobia, co agravante de ser patrocinado polos poderes públicos. Parece que o refuxio non é benvido entre varios destes veciños e que, sinxelamente, non queren velo e prefiren ignorar con máis efectividade a existencia desa pobre xente. O refuxio non é unha cárcere nin un CIE, e o muro non limita a libre entrada e saída do recinto. Pero psicoloxicamente aílla os refuxiados, e é hipócrita esixirlles que se integren e á vez agachalos detrás dunha parede. O ruído parece un pretexto absurdo. Sería como erguer muros entre os edificios para que non se molesten os uns ós outros.

Buchholz denuncia que este muro ten catro metros de altura, algo máis có de Berlín. A autopista Múnic-Salzburgo pasa preto, e para protexer á veciñanza do ruído desta ergueuse outro muro de protección sonora… de só tres metros de altura. Unha autopista mete menos ruído que un fogar de refuxiados? Parece moi iluso xustificar a obra por un problema veciñal de contaminación sonora.

Xa houbo mobilizacións nos dous sentidos. Artistas e xente vencellada a proxectos de acollida esixiron o derrube do muro, a extrema dereita ameaza de morte a Buchholz, os veciños insisten en que non entenden a polémica e que é un muro para protexelos do ruído, e os cargos do distrito teiman en que “non é un muro en contra dos refuxiados”. Mais a meirande parte calan.

Mensaxes en globos: “Todos sodes benvidos”

IMG_20161113_163758.jpg
O que cantaban en Berlín no 89: “O muro debe caer”

Os ánimos están alterados. Cando estivemos alí, había varios curiosos coma nós, e ademáis parou un coche e saíu un home a facer unha foto co seu móbil. Unha señora en bicicleta increpouno, e como boa alemana “ben pensante” díxolle que non estaba permitido facer fotos, polo que interpretei que vivía por alí. A liorta dialéctica subiu de ton e o home, coa súa razón, díxolle “Que ela non era tan importante” para prohibirlle facer fotos nunha vía pública, que ía tomar unha imaxe “desa vergonza” e que ese muro se ergueu  “por culpa de xente” coma ela. Tirou a foto, aínda rifaron un bo anaco máis e ó final marcharon no seu coche.

Oxalá os fogares de refuxiados deixen de ser necesarios algún día, oxalá non morran tantos no Mediterráneo para rematar nun asilo cun muro así diante dos ollos. Mais esa “vergoña” de muro da discordia debe caer, e decontado. Mesmo facendo un grande esforzo por crer a versión dos veciños e da súa inocua intención (isto é, que “é só polo ruído”), tan só lle dá azos ó racismo, á discordia e á división, dificulta a integración dos dun lado e perpetúa os prexuízos do outro. As pontes son para unir, e os muros para dividir, así foi sempre. E neste país de muros saben dabondo, e das súas consecuencias tamén.

 

19 de Outubro de 2006

 

Ice cased Adelie penguins after a blizzard at Cape Denison / photograph by Frank Hurley
State Library of New South Wales. Ice cased Adelie penguins after a blizzard at Cape Denison / photograph by Frank Hurley. Sen restriccións de Copyright, fonte clicando na imaxe. Eu chámolle “Alegoría do Castiñeira coñecendo en persoa o inverno bávaro”.

Dixen que non ía escribir nun tempo, e así foi durante sete meses. E esta semana, dúas postaxes. Para esta segunda, hai unha razón, polos números da data de hoxe: unha efeméride personal. Pero serei breve.

O 19.10.2006, hai exactamente unha década, chegaba eu por estas horas, isto é, bastante tarde, ó aeroporto de Múnic. Despois collería unha especie de taxi nocturno ata a cidade de Passau, fronteira de Baviera con Austria, uns 150 quilómetros. A primeiros de Novembro comezaría o meu curso de alemán da Volkshochschule, da cal nin sabía pronunciar o nome. Como xa contara as miñas aventuras no meu defunto antigo blog, estaría cinco meses na pequena cidade fronteiriza, nove anos en Regensburg, os últimos sete meses en Múnic. Conto cos dedos, miro outra vez ó calendario, as mans á cabeza.

Dez anos en Alemaña.

Non lembro moi ben todos os detalles daquel 19-Out, mais lembrarei a data mentres viva, e penso que calquera migrante pode contar o mesmo. Lembro tamén que daquela tiña plans, difusos e susceptibles de modificacións, como moito para un ano. Como era (é?) habitual en min, non tiña nin idea se ía durar neste país, se ía fracasar, trunfar, se ía aburrirme eu mesmo da parvada.

Claro que daquela non sabía alemán, nin comprobara aínda que cada ano dura menos e é de peor calidade. E que unha década a este paso vai durar menos ca unha mañá. Pero os calendarios non menten  e din que levo dez anos de emigrante neste país. Zehn Jahre schon!

O que non me din os calendarios é se debo celebralo, lamentalo, ou reunilo todo neste revoltallo confuso no estómago e na memoria. Porque é a cuarta parte da miña vida e non gusto de poñer fitos de “antes” e “despois”, fixen o que fixen, pasou o que pasou e o tempo fixo o seu traballo, transcorrer.

O que queda é a memoria, sobre todo das cousas boas e dos erros e acertos, e mailo futuro. Sobre todo, o futuro. Non sei desde onde escribirei dentro de outros dez anos. E menos mal que non o sei. Pero sexa o que for, que sigades aí. Celebrémolo ou non, veña un brinde.

A relixión en Alemaña: Deus e os cartos

Sankt Emmeram
Igrexa católica de St. Emmeram, Regensburg

No noso país e estado cada vez se erguen máis voces a favor de máis separación da Igrexa (Católica, no noso caso) e o Estado, sobre todo no referido á financiación e á fiscalidade. E sobre todo nestes tempos, co goberno neonacionalcatólico que padecemos. Pónse como exemplo a “Europa”, ó “Estranxeiro”. Pero amigos, non é o mesmo dicir Francia, país no que a separación de poderes e da Igrexa e o Estado é sagrada, que dicir Alemaña, onde o estado é confesional.

Konfessionen in Deutschland.gif
«Konfessionen in Deutschland» por Dufo – Trabajo propio. Disponible bajo la licencia CC BY-SA 3.0 vía Wikimedia Commons.

En Alemaña a relixión forma unha parte moi tradicional da sociedade. Aquí non hai unha igrexa estatal e oficial, senón dúas, e a diferencia de España, teñen carácter confesional: a Católica Romana e a Evanxélica, a igrexa nacional protestante luterana. O número de fieis de un e outra é moi igualado (uns vintecinco millóns de inscritos), variando a proporción segundo o estado (de cotío, máis católicos no sur e máis protestantes no norte) pero tamén variando segundo a bisbarra ou a cidade. A Católica xa a coñecedes, segue os ditados do Papa de Roma. A Protestante son en realidade varias igrexas luteranas agrupadas na Igrexa Evanxélica de Alemaña. Non acreditan en certos sacramentos (eucaristía, penitencia), os santos ou a virxinidade de María. Mais son unha relixión cristiana e en cuestións de ética e rito as diferencias non son grandes. Algo que nos rechama: os sacerdotes (pastores) poden ser mulleres e non teñen que gardar celibato, podendo casar e formar unha familia.

O papel das dúas igrexas na reconstrucción democrática de Alemaña após da Guerra Mundial foi moi importante, e a súa labor benéfica e social é moi ben aprezada polo alemán medio. Por unha banda non estraña ver bispos nas inauguracións e actos municipais e civís, sobre todo na Baviera, onde o catolicismo é un acto de reafirmación nacionalista. Por outra banda, na vida social está moi mal visto o proselitismo e a intolerancia relixiosa: as dúas comunidades conviven estreitamente e respétanse. A identidade relixiosa do alemán é firme pero non invasiva co próximo. As guerras entre protestantes e católicos quedaron moi atrás e hai un ambiente de tolerancia mutua nos seus fregueses e certo ecumenismo nas súas autoridades, xa que en boa maneira comprenderon que deben camiñar unidas na sociedade alemá moderna. De feito, case todas as “conversións” (cambio de relixión) acontecen por mor do matrimonio. Así, a influencia das dúas Igrexas, e máis da Católica en Baviera, non é desprezable, e non é raro ver nos xornais os bispos opinando disto ou daquilo. A influencia política tampouco é pequena en temas coma o aborto, sobre todo na CDU de Merkel e moito máis na católica democracia cristiana bávara da CSU. Isto explica que a unión homosexual non teña categoría de matrimonio (tampouco a unión de feito fóra do matrimonio, hetero ou homosexual), malia segundo as enquisas a opinión favorable da sociedade alemana.

Unha das cousas que máis rechama a un migrante chegado a Alemaña é o sistema de financiación: un xeito bonito de dicilo é que os fieis sufragan os gastos de cadansúa confesión relixiosa. Cada alemán paga un imposto eclesiástico (Kirchensteuer) sobre o seu salario, que vai parar á súa respectiva igrexa. E non é unha dádiva simbólica, falamos de, por exemplo, no soldo dun traballador normal, de 30 a 60 euros mensuais. Fagan contas. Ese estatuto de “fiel” a unha igrexa é herdado, é como te inscribiran os teus pais ó nacer.

O peor para min é que o pago do imposto relixioso se utiliza como arma de discriminación. O ensino é en boa parte público e gratuíto, pero está tamén maioritariamente en mans das dúas igrexas. Se ben (penso) xa non se pode negar a matrícula dun neno nunha escola por motivos relixiosos, si se pode vetar a posibles traballadores. Tamén, por exemplo, se exercen unha conducta da que non gustan as autoridades eclesiásticas: divorcio, convivencia coa parella fóra do matrimonio, homosexualidade, etc., son susceptibles de non ser contratados ou de ser despedidos. O mesmo para calquera organización dependente das igrexas: benéficas, sanitarias, hospitais… institucións rexidas por en teoría por bispos, pero pertencentes ó sistema público e alimentadas por cartos estatais. E falamos de cargos profesionais non relacionados coa relixión (como serían os catequistas): enfermeiros, profesores…

Esta Pax Religiosa ten aparencia de crebar nos tempos que corren, e cada vez son máis as voces discordantes, e non só desde a esquerda. Unha razón é que as igrexas saben moito de atrapar impostos, pero pouco de pagalos: desfrutan de innumerables exencións e avantaxes fiscais. Recadan moito, e se algo distingue ó pobo alemán, é a vixilancia e esixencia de sobre como se gastan os seus impostos, por outra banda nun estado social coma este, moi elevados. E o exemplo dado polas dúas igrexas non é moi edificante, con casos como o do bispo de LimburgoFranz-Peter Tebartz-van Elst. 

Bischof Franz-Peter Tebartz-van Elst.jpg
„Bischof Franz-Peter Tebartz-van Elst“ da “Christliches Medienmagazin” pro – Flickr: Der Limburger Bischof Franz-Peter Tebartz-van Elst. Licenza CC BY 2.0 über Wikimedia Commons.

Resumindo o escándalo deste paxaro, á parte dunha actitude moi conservadora, clasista e pouco conciliadora, agradáballe levar un estilo de vida principesco e movido polo despilfarro: viaxes en primeira clase, hoteis de cinco estrelas, roupas caras… O escándalo principal xirou arredor da reforma da Residencia Episcopal. O orzamento disparouse duns previstos inicialmente 2,5 millóns de euros a preto de 40, coas continuas e insensatas modificacións esixidas por Tebarzt, que quería transformar unha residencia de por si nada modesta nun auténtico pazo versallesco, para a estupefacción e vergoña dos seus propios fregueses. E o peor pecado ós ollos dun crente e contribuínte xermano: mentiu nas contas. O papado do tamén alemán Benedicto-Ratzinger era tolerante con estas actitudes (sóavos Rouco Varela?), mais o arxentino Francisco-Bergoglio cesouno do cargo, xa que el (segundo pecado en Alemaña) non estaba moi disposto a demitir nin comprendía moito por que reprobaban as súas accións. O dano social e mediático á Igrexa Católica, neste caso, foi irreparable.

Malia as presións e ameazas de exclusión social (non recibir máis ningún sacramento, como o matrimonio eclesiástico), cada vez máis alemáns piden a apostasía: saírse da relixión e deixar de pagar este imposto. En Alemaña é un proceso bastante sinxelo. O apóstata queda exento deste imposto, pero iso si, tamén da vida relixiosa: non pode desfrutar de ningún sacramento (por exemplo o matrimonio eclesiástico, que neste país é un proceso independente do civil), optar a empregos en mans da Igrexa, etc.

O crego e os gansos. The priest and the gooses
Escultura satírica en Regensburg de Joseph Michael Neustifter, “A fonte do Predicador e os Gansos”, por diante e por detrás. Crítica á dobre moral e hipocrisía do clero.

Este é un problema de calquera recén chegado do noso país a Alemaña. Un dos primeiros pasos burocráticos do inmigrante é a Anmeldung, o empadroamento no concello de turno. O funcionario pregúntanos, de boas a primeiras, que cal relixión profesamos. Sendo españois asúmese que somos católicos e pregúntannos se estamos bautizados. Se dicimos que si, ai, xa estamos inscritos como católicos na máquina burocrática xermana e só será posible corrixir isto apostatando. Xa chegaremos a iso. Hai dúas posibilidades:

  • Dicimos a verdade. Somos católicos convencidos e dicimos que si, que estamos bautizados e que sufragaremos cos nosos xenerosos Steuer a Tebarzt e compaña, tal como facíamos no noso país co ático de Rouco. Ou pola contra, os nosos pais non nos bautizaron e estamos fóra desa relixión, e dicimos “non” sen ningún cargo de conciencia.
  • Mentimos coma cochos. Os nosos pais bautizáronnos, pero a nosa conciencia relixiosa está entre o ateísmo radical ou a relixiosidade “non practicante”, ese concepto tan español. O que non queremos “practicar” é pagar máis impostos. Daquela dicimos que non estamos bautizados e que non somos católicos (nin protestantes). Isto, malia ser o habitual, é unha fraude e as autoridades alemanas ameazan con investigar a inscrición católica noutros países e cobrar os atrasos. Unha ameaza que non soa moi realizable.
  • Está a terceira: ser “legal” e admitir que estás bautizado, mais log querer imitar os apóstatas alemáns e querer “borrarte” deste xogo. Aí ven o complexo: apostatar da igrexa católica en España non é tan doado e depende en boa medida da boa vontade da túa diócese. Sobre todo, como xa dixemos, se vives no estranxeiro. A maioría dos procesos de apostasía en España son por parte de residentes no estranxeiro que non queren pagar o imposto eclesiástico.

As incongruencias deste proceso:

  • Os funcionarios alemáns non informan plenamente das consecuencias de inscribirte como fregués dunha relixión, e non facilitan de primeiras información de como saír legalmente da túa igrexa, se é que así o desexas.
  • Esta decisión legal de pertencer a unha relixión non é adulta e consciente. Depende de se os teus pais decidiron que un sacerdote verquera auga sobre a túa testa cando non tiñas idade para saber defecar só. E vinte ou trinta anos despois, e se cadra tras unha década sen pisar unha igrexa, afecta ós teus impostos sobre o teu pequeno salario de inmigrante.
  • Como xa dixemos, o non inscrito queda fóra da vida católica (neste caso) en Alemaña. Pero non do seu país, non estás excomungado. Podes non pagar Kirchensteuer en Alemaña e casar e bautizar os teus fillos en España, por exemplo. Todo depende da comunicación entre as igrexas e os estados dos dous países, que no caso de España e Alemaña, teñen funcionamentos moi distintos. Mesmo en Alemaña isto está levado ós tribunais, xa que para o demandante a relixión, as crenzas e a fe son un asunto personal que non debería ter nada que ver coa túa vida civil e fiscal. Non sei como quedou o conto.
  • Non afecta a outras relixións, que teñen procedementos diferentes de financiación. Por exemplo, a terceira relixión en fieis de Alemaña, o Islam, máis de tres millóns de fieis, non ten imposto eclesiástico, en parte porque non existe unha congregación única a nivel nacional. Finánciase con doazóns dos fieis. O cal, de primeiras, parece algo moito máis sensato. Outras relixións, como a xudía, tamén seguen outras vías.

Consecuencias: a actitude abusiva e avarenta das dúas igrexas cristianas tradicionais, os diversos escándalos (os casos de pederastia e a actitude indulxente e encubridora do Vaticano nos anteriores papados desde logo que non axudou), e sobre todo nesta vida moderna, pagar impostos por unha confesión personal que non se profesa moi activamente, fan que número de solicitudes de apostasía (Kirchenaustritt) medren de ano en ano. O afastamento personal da relixión no noso país é un asunto personal, porque o Estado financia á Igrexa debaixo da mesa queramos ou non. En Alemaña, ser cristián sae caro, e cando amolece a fe o cidadán pregúntase por que ten que seguir pagando. A financiación das igrexas seguen sendo moi xenerosas, pero parece que é unha polémica que medra de ano en ano e que parece de raigames máis profundas có simple anticlericalismo. As igrexas alemás, menos enrocadas en posicións tradicionalistas como a católica española, veranse ameazadas pola irrelevancia social e a perda dos seus privilexios económicos. Mais… isto vai amodo. E máis nunha sociedade tan conservadora como a xermana. Pero vai.

Vela - Candle