De volta – Due back – Zurück

Hai cinco anos, case seis, non estabamos en corentena e esta familia aínda non era exactamente unha familia e viviamos na fermosa cidade bávara de Regensburg.

Passages

Hai cinco anos, case seis, houbo un certame de relato con motivo do irmanamento de Regensburg coa cidade escocesa de Aberdeen. Presenteime e acadei un premio, sendo ademáis incluído no libro colectivo “Passages“, e por riba acabei convidado a coñecer a cidade de Aberdeen.

Tanto ten. O caso é que pensei que podería agasallarvos o relato gañador en trilingüe: en galego, claro, e tal como foi publicado, en alemán (lingua na que foi concebido, o cal explica a sinxeleza da linguaxe) e inglés. O tema é familiar: o retorno do emigrante, que aínda demoraría uns anos no noso caso, e o agarimo pola cidade que foi o meu fogar durante varios anos.
Ao comezo deste artigo tedes a ligazón para descargar o pdf do relato. Agardo que vos guste.

Nova daquel certame: ligazón

Ponte de Pedra - Stone Bridge - Steinerne Brücke, Regensburg
Regensburg / Ratisbona (foto miña)
Aberdeen beach
Praia de Aberdeen, Escocia (foto miña)

Dachau, ensaio do horror

Dachau é un concello da periferia de Múnic, como tantos outros, á vista non ten nada de especial. É usado por moitos como cidade dormitorio para ir traballar a Múnic, coa que está ben comunicada. Porén, moitas das mulleres que viven alí e quedan grávidas fan as xestións para parir nun hospital de calquera outro concello, Freising, Fürstenfeldbrück ou un do mesmo Múnic. Non queren que na cédula do seu fillo figure Dachau como lugar de nacemento, aínda que vivan alí sen problemas. Na Alta Baviera, o nome de Dachau non evoca nada especial, fóra dela o horror, o noxo. Aquí houbo un importante campo de concentración, coñecido daquela en toda Alemaña. Se cadra non o máis grande nin terríbel (iso queda para os de Auschwitz/Oświęcim), pero si o primeiro, o pioneiro do terror nazi. Se hoxe fixeron 75 anos da liberación de Auschwitz, farán os mesmos o 8 de Maio do cese do terror en Dachau.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

A porta coa famosa lenda “O traballo libera”. A cancela foi roubada e recuperada en Noruega.

Hoxe en día o campo é un memorial onde se explica a súa historia, funcionamento e homenaxea as vítimas. Din en visitalo un gris e frío día de Decembro do 2018, poucos meses antes de abandonar definitivamente Múnic e Alemaña. Verdadeiramente, o lugar méteseche dentro da pel.

Abriuse en 1933, o mesmo ano no que Hitler toma o poder. A súa evolución horroriza: ao comezo era un centro de traballo e factorías con traballadores remunerados, non prisioneiros. Pasou ser un campo de prisioneiros, habitualmente por motivos políticos e relixiosos e do mesmo Múnic, ata rematar sendo un campo de concentración de inimigos do réxime e persoas ás que eles lles negaban a categoría de humanos: comunistas, homosexuais, díscolos e rebeldes, xitanos roma e sinti, e ao final, por suposto, xudeus, mesmo traídos doutras terras (os Sudetes checos, Polonia…) segundo avanzaba o Reich. Mesmo os nazis caídos en desgraza, como os das Tropa de Asalto (as SA) despois da Noite dos Coitelos Longos do 34. A partir do 41 se instalaron os fornos crematorios, e tamén unha cámara de gas que non consta que fora utilizada. Cífrase imprecisamente en 30000 os asasinados en Dachau, aínda que foron moitos máis os que deixaron alí a vida por mor das súas condicións insalubres e inhumanas, as doenzas, a violencia gratuíta e a fame.

Nos seus barracóns se amoreaba un número de persoas que excedía seis veces a súa capacidade teórica, sen ningunha hixiene nin rastro de humanidade. Chegaron xuntarse 60000 almas, todas escravizadas con traballos forzados, asoballadas pola arbitrariedade e os maltratos dos gardas nazis, que lles negaban calquera tratamento humano e sen ningunha lei nin esperanza ata a súa liberación polos estadounidenses no 1945. Pouco antes unha epidemia de tifo levara por diante a boa parte dos prisioneiros, que foron guindados a foxas comúns: os fornos non tiñan carbón dabondo para tanto cadáver. Outro dato terrorífico: aquí médicos nazis usaban os reclusos como cobaias para experimentos, como o infame doutor Schilling, que inoculaba malaria aos presos.

O que fai interesante historicamente a Dachau non é a súa maquinaria de terror, non desprezábel pero inferior a Auschwitz, Mauthausen, Therezin e tantos outros campos. É en que foi o primeiro: aquí Himmler, xefe das SS, e o seu esbirro Eicke deseñaron o campo de concentración perfecto e logo exportaron o macabro modelo por todo o Reich. Os barracóns e a súa disposición, a organización polas SS, os fornos, os experimentos dos médicos nazis cos prisioneiros, todo foi ensaiado con éxito (a ollos nazis) en Dachau. Foi ao principio un “campo de concentración piloto”, xa antes da Solución Final, e as SS espallárono por todo o territorio do Reich.

Foi o segundo campo liberado polos USA, así que foi dos primeiros que se amosou ao resto do mundo, ignorantes dos horrores que pasaban nos campos nazis. Os prisioneiros foron liberados e substituídos por cargos e soldados nazis, ata seren xulgados. O campo clausurouse e décadas despois abriuse de novo como Campo Memorial Histórico. Foron reconstruídos dous barracóns e conservados os fornos, valados, a cámara de gas e abriuse un museo conmemorativo, ademais de varios monumentos en memoria das vítimas.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Barracón reconstruído.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
"Crematorio: Pensade en como morriamos aquí"
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Fornos crematorios
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Aseos dos prisioneiros

Bundesarchiv Bild 152-11-12, Dachau, Konzentrationslager, Besuch Himmlers.jpg
De Bundesarchiv, Bild 152-11-12 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 de, Enlace

Heinrich Himmler visita o campo de Dachau no 1936.

En Dachau malviviron e morreron presos dunhas 30 nacionalidades, entre elas españois, republicanos vendidos polo franquismo, e por suposto galegos (se ben acabaron máis en Mauthausen). Santiago Durán (de Ribadavia) e Eliberto Fernández Cid (Augasantas) oficialmente perderon a vida en Dachau (fonte, diario Nós). O arousán Ramón Garrido Vidal, antifascista e membro da Resistencia, sobreviviu ata a liberación do campo e contou a súa experiencia.

Deixo o sobradamente coñecido poema (en realidade era parte dun sermón) que lembra este horror, por bos motivos: para que deixedes de atribuírllo falsamente a Bertolt Brecht e si ao crego protestante antinazi Martin Niemöller, que foi recluso en Sachsenhausen e Dachau e sobreviviu.

OriginalTraducción
Als die Nazis die Kommunisten holten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Kommunist.

Als sie die Sozialdemokraten einsperrten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Sozialdemokrat.

Als sie die Gewerkschafter holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Gewerkschafter.

Als sie die Juden holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Jude.

Als sie mich holten,
gab es keinen mehr, der protestieren konnte.
Cando os Nazis colleron os comunistas,
eu gardei silencio,
eu non era un comunista

Cando prenderon os socialdemócratas,
eu gardei silencio,
eu non era socialdemócrata.

Cando viñeron polos sindicalistas,
eu non protestei,
eu non era sindicalista.

Cando foron polos xudeus,
eu non protestei,
eu non era xudeu.

Cando viñeron por min,
xa non había ninguén
que puidese protestar.

As fotos, agás a indicada (Bundesarchiv-Wikipedia Commons) son da miña autoría (Decembro 2018)

Aquel verán do 89 (Lembranza)

(Artigo publicado hai cinco anos no antigo blog Chove en Ningures. Sácoo á luz por mor do 30 aniversario da caída do Muro. Agardo que vos guste).

Achegámonos ó 3 de Outubro, día da Reunificación Alemana, e desta volta cunha connotación especial, xa que é o 25 aniversario do proceso no que os dous estados alemáns (República Democrática Alemana e a República Democrática Alemana, RFA e RDA, BRD e DDR, capitalistas e comunistas) volveron ser un só. Eu de crío pensaba que o muro non dividía xa Berlín, senón que dividía os centos de quilómetros entre a RFA e a RDA, pasando polo medio de Berlín. O cal non me cadraba moito cando vía un mapa.

Non había muro físico do Báltico ata Baviera, pero como se o houbese. Era unha fronteira infranqueable. E quen quixese e puidese atravesala e fuxir á Alemaña Occidental, sabía ben que as represalias sociais contra os que quedaban atrás, a súa familia e achegados, se daban por seguras: interrogatorios, expropiacións, despidos do emprego ou expulsión dos estudos universitarios, impedimento de exercer o teu oficio… castigos non para o “pecador”, senón para os seus pais, irmáns, amigos… só coa fin de disuadir o seguinte que tentase o “salto”. Sen éxito.

Non vou defender o capitalismo estatal, nin o feroz neoliberalismo de agora nin o da Guerra Fría dos estados de aquela. Pero non vou relativizar a represión e a falta de liberdades dos reximes comunistas europeos (satelites da URSS, máis ben). E entre estes, se cadra pola súa especial situación, a DDR non era precisamente dos mellores. A todopoderosa Stasi ou Policía Política Estatal dominaba a vida pública e privada. Co seu acopio infinito de información sobre os seus compatriotas converteu o país nun fato de sopróns e laretas, conspiradores da nada, trepas do Partido Comunista e sobre todo, de xente desesperada que vía A Outra Alemaña como un paraíso, a solución ós seus males. Alá a esperanza, aquí o medo e a frustración.

Bundesarchiv Bild 183-1989-1007-402, Berlin, 40. Jahrestag DDR-Gründung, Ehrengäste.jpg
Festexos do 40º aniversario da República Democrática Alemana, ironicamente pouco antes da súa disolución. “Bundesarchiv Bild 183-1989-1007-402, Berlin, 40. Jahrestag DDR-Gründung, Ehrengäste” by Franke, Klaus – Deutsches Bundesarchiv (German Federal Archive), Bild 183-1989-1007-402. Licensed under CC-BY-SA-3.0-de via Wikimedia Commons.

Inciso automobilístico: aquí hai que falar dos Trabant, os “Trabis“. Tódolos países que se abriron á automoción nos anos 60-70 teñen un modelo popular, mítico e hoxe en día, de culto. O Seiscentos en España, o 2CV en Francia, o Volkswagen “Escaravello” na RFA, etc. Pois na RDA sería o Trabant. Un modelo popular de apariencia xeitosa e fabricación socialista. Aínda quedan algúns, como estes que atopei por Halle (Alemania Oriental) e Budapest.

Trabant at Halle, East Germany
Trabant at Budapest (I)
Colorful Trabi at Budapest

O Trabi, para ben e para mal, é un símbolo das catro décadas da RDA. Había que solicitarllo ó Estado e para acadalo había que agardar anos de comportamento sen chata e libre de disidencia (como dixemos, non só do solicitante, senón dos seus achegados). Os máis, mercábanse de segunda man. As estradas da RDA estaban vetadas ós coches occidentais (BMW, Volkswagen…) e practicamente no parque automobilístico só se vían Trabis e algún Skoda (checo), Lada (ruso), etc.

Trabant RS02(ThKraft).jpg
“Trabant RS02(ThKraft)” by Thomas Kraft (ThKraft) – Own work. Licensed under CC BY-SA 2.5 via Wikimedia Commons. Un Trabi de carreiras. E logo Alonso quéixase do seu coche.

O que diferencia dos Seiscentos, Escaravellos, etc., coches pouco luxosos pero robustos, é que o Trabi era, é, sentimentalismos aparte, unha desfeita de coche. Era lento, consumía moito, foi elixido como o “coche menos ecolóxico da historia” por mor das súas terribles emisións, e ademáis era inseguro. Se vedes un (penso que teriades que vir a Alemaña, porque esas cousas rebentarían antes de chegar ós Pirineus) tocádeo e abraiádevos: a carrocería É DE PLÁSTICO. Concretamente de Duroplast, unha resina plástica feita de porcalladas recicladas, así que neste aspecto ata era algo ecolóxico, se ignoramos a súa polución asasina. En caso de accidente e envorcamento podedes imaxinar o que pode pasar nese cascallo de plástico. Nada bo para os que van dentro.

Este enxeño automobilístico, chafalleiro pero icónico, deixouse de producir no 1991. Hoxe son pezas de colección e vense moitos “tuneados” por Alemaña.

Atopei tamén esta nova antiga en Twitter de uns que tentaron convertir un Trabi en unha especie de aeroplano para fuxir a Occidente. Se o fedello era malo sobre a terra, non o quero imaxinar no aire. A nova é do sensacionalista e noxento diario Bild, así que hai que darlle o creto xustiño.

@BILD: „1. Flucht mit fliegendem Trabi“. Arzt (39) baute Segler mit Trabant-Motor. Er floh von CSSR nach Bayern pic.twitter.com/a0wTxVGZkn — Heute vor 25 Jahren (@Mauerfall89) September 19, 2014

//platform.twitter.com/widgets.js

Volvamos ó 1989. a Perestroika de Gorbachov, a apertura, o ulterior e inexorable esboroamento dos reximes comunistas, e nestas terras, os berlineses derrubando o Muro como símbolo definitivo. Mais todo isto non pasou dun día para o outro.

O muro caeu en Novembro do 1989, cando os berlineses cansaron de agardar polos políticos, e anunciouse a Reunificación, pero meses antes a vida non era fácil para os alemáns á “dereita” do Telón de Aceiro. Erich Honecker, canceler da RDA e testa dun rexime anquilosado e negador da realidade que o arrodeaba, afirmaba moi rufo que o muro duraría 100 anos máis. Pero os seus gobernados non estaban dispostos a agardar.

Kuss
Mural-parodia do famoso bico entre Breznev, xefe de Estado da URSS (quen mandaba realmente na RDA) e Honecker. A lenda di “Meu Deus, axúdame a sobrevivir a este amor fatal”. Despois, con Gorbachov, a sintonia foi moi distinta. Foto do álbum Flickr de Enric Vidal i Famadas, fonte premendo na imaxe. Licenza.
Refugees, East German Hungary, Budapest Zugliget Camp
Dous refuxiados da RDA na Embaixada da RFA en Praga acollen con ledicia a nova do seu permiso para abandonar o seu país. Fonte: Spiegel.

Xa que a fuxida directa cara á RFA era aínda arriscada e temeraria, os cidadáns da RDA discorreron que o mellor para chegar aló era dar un rodeo. Por Polonia, Hungría e Checoslovaquia, no seu caso, penetrando en Austria e rematando na anceiada Bundesrepublik Deutschlands. Millón e medio de alemáns orientais solicitaron o permiso de viaxe cara un dos países “amigos” do Este (cara o Oeste, imposible) e formouse unha inmensa Caravana de Trabis (na súa meirande parte, tamén Skodas e Ladas), sen contar os que usaron o tren e outros medios, uns 20000 alemáns desesperados tentando fuxir da súa propia terra como fose. Milleiros remataron nas embaixadas da República Federal Alemana en Praga e Budapest e nos seus arredores, provocando unha crise humanitaria inesperada. Así foi como moitos alemáns se converteron en refuxiados. Familias enteiras durmindo nos autos, sen querer saber nada de volver atrás. Demasiadas esperanzas “ó outro lado” e demasiado medo á Stasi no seu regreso. Era verán do 1989. As dúas Alemañas e por extensión os países afectados e os bloques capitalista e comunista tiñan un problema. Honecker limitouse a dicir que os que querían marchar “non se botarían de menos”. As manifestacións por todo o país desafían a represión policial.

Aconteceu o que tiña que acontecer. Non se poden poñer portas ó campo. O rexime comunista da RDA estaba en descomposición e o ministro de Exteriores da Alemaña Occidental, Hans-Dietrich Genscher, pactou ás súas costas coa URSS unha solución. Os soviéticos estaban dentro da estratexia de salvar a súa propia economía e afrouxar o control sobre os países de Europa Oriental e deuse o paso. Abríronse as fronteiras entre Austria e Hungría e Checoslovaquia. O ministro anuncioullo en persoa ós acampados na embaixada de Praga: eran benvidos na República Federal Alemana. Hungría nin se molestou en informar á RDA. O anoxo de Honecker era evidente.

Trabbi prague
Monumento a eses días na Embaixada de Alemaña en Praga. von Wegmann (Eigenes Werk) [CC-BY-SA-3.0 oder GFDL], via Wikimedia Commons

Fletouse un tren de fuxida que chegaba a Hof (Baviera, RFA) pero que atravesaba Dresden e Karl-Marx-Stadt (hoxe Chemnitz), na RDA. Milleiros foron nese tren, coa esperanza de chegar a Hof e co medo a ser retidos polos controis nas outras dúas cidades. Chegaron. En Hof agardaba un dispositivo humanitario para esa multitude esfarrapada.

Bundesarchiv Bild 183-1989-1110-038, Grenzübergang Wartha, Stau.jpg
Atasco no paso da fronteira en Wartha. “Bundesarchiv Bild 183-1989-1110-038, Grenzübergang Wartha, Stau” by Ludwig, Jürgen – This image was provided to Wikimedia Commons by the German Federal Archive (Deutsches Bundesarchiv) as part of a cooperation project. (…) Licensed under CC-BY-SA-3.0-de via Wikimedia Commons.

Xa sabedes o resto: caeu o Muro, caeu Honecker e a RDA e as dúas Alemañas foron unha, de novo, tras décadas de absurda separación e illamento. Pero hoxe, 25 anos despois, hai un forte exame de conciencia no pobo alemán.

Trabi on Berlin Wall
Un dos murais máis icónicos nos restos do muro de Berlín, na East Side Gallery. Un Trabi atravesa o muro.

Coa Reunificación (a Wiedervereinigung, ou como máis a chaman, o Wende, o xiro, o cambio) pasa un pouco coa Transición Española. Era inevitable e fíxose o que se tiña que facer. A división era insostible, así como o prolongamento do rexime socialista. Pero tamén se glorificou esa “Revolución Pacífica” ata a náusea, e non foi tan pacífica, nin tan perfecta. Houbo erros e puntos escuros. Políticos e económicos.

Para comezar, non se fusionaron os dous países para facer “unha nova Alemaña”. Foi unha integración, a República Federal absorbeu á Democrática. As regras foron impostas pola “Alemaña rica”, non pola pobre, que se tivo que adaptar. A división federal, o marco alemán, a lexislación da RFA, o ser turrados violentamente por unha economía moitas veces máis potente cá súa. Unha grande crise sobreviu á nova e agrandada Bundesrepublik, e foi superada non hai tanto a un custo social enorme, iniciado polo canceler socialista Schröder e ratificado por Merkel. O mesmo que esta lle quere aplicar a Europa

As de perder levounas a Alemaña Oriental. De primeiras, despoboouse de xente nova, atiradas polos soldos e condicións “do outro lado”. Ós estados do Oeste chegaron os Ossis (da Ostdeutschland, alemáns orientais) en masa. Por outra banda os “novos estados” (os do Este) melloraron en liberdades pero foron a pior no económico, tralo espellismo de que xa había BMWs nas estradas e chocolate Milka nas tendas. A súa industria e sectores produtivos, hiperprotexidos polo estado socialista, afundíronse, o que retroalimentou a migración cara o Oeste. As estructuras sociais socialistas foron suprimidas, pero os novos estados quedaron a mercé da beneficiencia dos Wessis, os do Oeste. A esta beira a xente está farta de pagar o “Soli“, o imposto solidario en beneficio dos estados orientais, pero os Ossis sinalan que o Occidente foi unha das causas da súa ruína. Desa beira só saíu gañando a cidade de Berlín, unha cidade fendida en dúas polo muro e a Guerra Fría e traumatizada polo nazismo e a II Guerra Mundial, transformada nunha metrópole cultural europea, unificada e capital da nova Deutschland. Cos seus problemas tamén, ollo.

Merkel presume de país perfecto e di saber o que mellor lles convén ó resto de países europeos, incluído o noso. Pero a situación do 40 por cento de Alemaña tampouco é para presumir. E Angela debería sabelo mellor ca moitos, pois tamén veu do Este (criouse en Brandenburgo, non lonxe do Berlín Oriental).

Non se pode ignorar que nos estados ex-comunistas é onde é máis forte a presencia da extrema dereita e os neonazis. Onde máis agresións hai ós refuxiados e inmigrantes. Cando hai 25 anos os refuxiados eran eles, os propios alemáns…

Bonus tracks musicais:

David Hasselhoff, si, Maiquel Nait, cantou para milleiros de persoas para celebrar a caída do muro. El anda a dicir que axudou a que caera o muro e todo o que sobreviu despois. Debuxaba Castelao: “Pensan os galos que abre o día porque cantan eles”. O bo de David, de ascendencia xermana, converteuse nunha estrela na Alemaña oitenteira.

Para compensalo, Pink Floyd. The Wall.

En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.

A Loxia dos Mariscais e como evitala

Hoxe falaremos dun lugar de Múnic que non me gusta moito, quero dicir, esteticamente, aínda que para gustos, etcétera. Atopámola no límite da Cidade Vella (Altstadt) coa zona universitaria, concretamente na praza do Odeón (Odeonsplatz), moi transitada. A praza está aberta á Ludwigstrasse polo norte, se miramos para esta de fronte teremos á dereita unha parte do inmenso pazo real bávaro, a Residenz, e á esquerda a fermosa Igrexa dos Teatinos. Demos a volta, coa cara dirección centro da cidade e as costas viradas á Ludwigstrasse. Aí está. A Feldherrnhalle ou Loxia dos Mariscais.

Odeonsplatz, Neve - Snow
A Feldherrnhalle e á súa dereita a igrexa dos Teatinos (Foto miña)

Évos unha especie de pórtico de tres arcos coas estatuas de dous mariscais de campo bávaros, dous leóns e outra estatua central, alegoría de Baviera. É unha imitación da sonada Loggia dei Lanzi de Florencia e foi erixida polo rei bávaro Lois I na época dourada da arquitectura muniquesa, en 1844, cando Baviera era un reino independente e Múnic a súa próspera capital. O monarca tentou “pechar” así a pouco harmónica Odeonsplatz, e se cadra a deixou peor que antes. Lois I construíu boa parte do que é hoxe o Múnic monumental e tamén cousas bastante tolas como o Walhalla de preto de Regensburg, do que falei hai moito, ou a Sala da Liberación de Kelheim. Pero nada comparado ás extravaganzas do seu neto Lois II “o Rei Tolo”, o perpetrador do castelo de Neuschwanstein e outras insensateces, pero non nos desviemos da historia.

León e héroe - Lion and hero
A Feldherrnhalle de noite (foto miña)

A historia que quería contar parte de dous turistas, eu calculei que da India ou de Oriente Medio, que me pediron en inglés que lles tirase unha foto diante do monumento en cuestión, alí na Odeonsplatz. Cando lles devolvín á cámara, un preguntoume, sorrindo e en ton confidencial, se aquela cousa a fixera Hitler. Eu lles contestei sinxelamente que non, que era máis antiga, e calei a verdade: se o fixera o Hitler hoxe non ía quedar del nin a borralla.

Pero mirade, pescudando un pouco, a pregunta do turista oriental non carecía de todo de sentido: este foi un lugar emblemático do nazismo. Tampouco o título deste artigo: se andades por Múnic non tedes ningún motivo para evitar este lugar e dar un rodeo, pero naqueles tristes anos si que o había.

Resumindo a historia, Adolf Hitler comezou a súa carreira política (por chamarlle dalgún xeito) en Múnic. O 9 de Novembro de 1923 ergueu o seu famoso “Putsch” ou o “Golpe de Estado da Cervexaría”, xa que foi na famosa cervexaría Bürgerbräukeller onde encirrou os seus fieis e se ergueu contra a República de Weimar. Os seus tempos non eran chegados e a revolta fracasou aos pés dos leóns da Feldherrnhalle. A policía detivo a marcha dos fascistas na Odeonsplatz, morrendo trece deles e mais catro axentes. O golpe foi abortado e Hitler, detido. Foi xulgado cunha condea benévola, e toda esta historia non fixo máis que incrementar a súa popularidade e a do seu movemento, unido á crise e declive da República.

A historia segue como sabedes. O austriaco do bigodiño e os seus nazis tomaron o poder en Berlín en 1933, e desta vez foi en serio, ata que perderon a Guerra Mundial e deixaron o país e media Europa aniquilados. Neses anos escuros a Loxia dos Mariscais converteuse nunha sorte de altar nazi, unha homenaxe permanente aos trece caídos no Putsch, agora “Testigos de Sangue do Movemento”.

Bundesarchiv Bild 183-S11292, München, Ehrenmal in der Feldherrenhalle
Monumento aos trece nazis caídos no Putsch na Odeonsplatz. Bundesarchiv, Bild 146-1978-004-12A / Hoffmann, Heinrich / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Cada nove de Novembro había unha homenaxe a eses “heroes”, presidido polo Führer en persoa. En dúas destas ocasións houberon de matalo en senllos atentados, pero saíu ileso. O primeiro, na homenaxe na Loxia do 9 de Novembro do 1938, tentoulle disparar o suízo Maurice Bavaud, sen éxito. Na véspera do mesmo acto do ano seguinte, o 8 de Novembro de 1939, estouraba unha bomba na Burgerbräukeller, a mesma cervexaría onde se iniciara o Putsch. Alí tiña lugar un mitin nazi onde falaría Adolf Hitler, e durante as semanas anteriores o metódico e paciente Georg Elser introducira unha bomba de reloxaría, peza a peza, montándoa nos baixos do local. A terrible detonación levou a vida de moitos nazis por diante, pero sorpresivamente Hitler acurtara o seu discurso e xa abandonara o local cando estourou a bomba, salvando a súa vida. Non a salvaron nin Bavaud nin Elser, arrestados e executados.

Bundesarchiv Bild 183-E12359, München, Adolf Hitler vor Feldherrenhalle
11 de Novembro de 1939. Hitler homenaxea na Feldherrnhalle aos mortos do atentado da Bürgerbräukeller, tres días antes. Bundesarchiv, Bild 183-E12359 / CC-BY-SA [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Alén dos actos dos nove de Novembro, a Loxia dos Mariscais de Odeonsplatz era un lugar de culto diario e permanente dos nazis, custodiado polas SS. Para desgusto dos muniqueses de boa fe, calquera que pasara por diante do pórtico estaba obrigado a facer o saúdo nazi, como reverencia aos caídos, baixo ameaza de rematar no cercano campo de concentración de Dachau. Algo moi molesto, xa que era un lugar de paso importante.

Captura de pantalla 2017-12-02 a las 00.53.22
Situación da Viscardigasse/Dückebergergasse, detrás do Pazo Preysing (a Feldherrnhalle estaría diante). Imaxe de Google Maps.

Así que os muniqueses que non querían ter que escoller entre o saúdo nazi ou visitar Dachau, comezaron a evitar a Feldherrnhalle e a praza de Odeón, dando un rodeo por unha rúa traseira, estreita e discreta, a Viscardigasse. Esta ruela foi coñecida popularmente comoa Drückebergergasse, termo de difícil traducción: rúa da deserción (do nazismo, enténdese), do escapulirse, do rodeo, do “escaqueo”. Ignoro se os nazis eran tan parvos para non decatarse de que o tráfico enteiro peonil da grande praza do Odeón se estaba desprazando a un pequeno rueiro, ou se cadra non quixeron decatarse.

2010-11-09 Neue Gedenktafel
Homenaxe aos catro policías mortos no Putsch. By Michael Lucan, München (Own work) [GFDL or CC BY 3.0], via Wikimedia Commons
Trala derrota do nazismo e a restauración da zona histórica, os símbolos e monumentos nazis foron eliminados e a Loxia dos Mariscais retornou á súa imaxe orixinal, a que idearan os arquitectos dos tempos do rei Lois I. Ademais, unha praca rememora os sanguentos enfrontamentos do día do Putsch, pero de xeito inverso ao que quería Hitler: figuran os nomes dos catro policías que morreron enfrontándose aos nazis. Malia todo, o lugar tamén é emblemático para neonazis na actualidade, e o lugar sufriu varios asaltos por grupos de indesexables, sobre todo os 9 de Novembro. Espero que non evitemos a súa visión indo pola rúa de atrás, e enfrontemos o problema na propia praza. É nosa, xa non lles pertence.

Theatinerkirche
Un dos leóns da Feldherrnhalle vixía a Igrexa dos Teatinos

 

A desmemoria

Onte houbo eleccións en Alemaña ao Bundestag, o Parlamento nacional que decide quen rexirá o goberno do país nos vindeiros anos, isto é, o canceler. Canceleira, porque non houbo sorpresa e Angela Merkel ostentará o cargo uns cantos anos máis no país no que resido. Velaí vai unha pequena análise, dun leigo en política e dun xeito absolutamente subxectivo.

Resumindo os resultados: como se levaba dicindo meses, Merkel (a CDU, conservadores) gañou sen apuros, pero non arrasou, é máis, desgástase. En parte, tamén por mor do pinchazo dos seus socios conservadores bávaros, a CSU. Desta volta, a súa diletancia Merkel Si / Merkel Non, apoio e crítica segundo dea o vento, castigounos. Noxenta a deriva dos conservadores bávaros, máis preocupados de acadar o voto xenófobo que de construír algo. O seu dominio sobre o estado máis rico de Alemaña segue sendo férreo, pero vense as gretas.

Aos socialistas (SPD) só lles queda o consolamento de que desta vez foron co mellor candidato posible (Martin Schulz, ex-presidente da Comisión da UE) e pouco máis: acadaron os peores resultados da súa historia. Razóns: o afundimento xeral da socialdemocracia europea (Francia, PSOE…) e que a SPD participara no último goberno merkeliano (a “Grande Coalición”). Xa que logo, as súas críticas á canceleira teñen pouco percorrido: se hai un problema, son percibidos como parte del, non como a solución.

Por atrás, os Verdes mantéñense, a FDP (Liberais, como Cidadáns pero con máis historia) recupérase e os Linke, a esquerda da esquerda, segue aí. Tal e como está o patio, Merkel precisa outra vez dunha coalición: ou ben cos socialistas ou ben cos Verdes e mailos liberais. Nada novo.

Captura de pantalla 2017-09-26 a las 00.50.36
FONTE: Spiegel. Gaña Merkel pero baixando. Os socialistas seguen a súa caída, os partidos “pequenos” mantéñense e irrompen os extremistas da AfD.

Pero a nova é a irrupción por primeira vez dun partido de extrema dereita no Bundestag, Alternativ für Deutschland (AfD), xenófoba e eurófoba, populista e reaccionaria. Nada menos que un 13% dos votos, a terceira forza do parlamento, e a primeira da oposición se os socialistas entran no goberno.

Que pasou en Alemaña? Primeiro, o contexto das eleccións. O favoritismo de Merkel era inmenso, e as alternativas diluíronse, o electorado notou o tedio e faltoulle a motivación. E por outra banda hai unha parte que está anoxada, moi indignada, cansa de que lle digan que as cousas vaian ben cando para eles non é así. Alemaña segue a ser unha das grandes locomotoras económicas europeas e mundiais. O seu superávit exportador é enorme, as súas grandes empresas (automoción, químicas, financeiras…) dominan o mundo. O paro caeu e hai máis demanda de profesionais cualificados en moitos sectores da que se pode cubrir.

Pero, a que prezo? A desigualdade económica disparouse, cada vez máis xente malvive malia ter un emprego ou varios, mentres moitos xubilados non son quen de seguir pagando coas súas pensións uns alugueiros desorbitados, tendo que buscarse un dos famosos minijobs. O ensino é gratuíto, incluíndo o universitario, e porén só acceden ao ensino superior os fillos de clase académica e acomodada. É dicir, é moi probable que o fillo dun médico ou enxeñeiro remate na universidade, mais se é fillo dun electricista a súa carreira será unha sucesión de cambadelas para que escolla unha formación profesional ou algo menos cualificado. E os impostos? Cada vez máis, e máis gravosos para os menos favorecidos, e pola contra menos gasto social (sanidade, infraestruturas, etc.). E un custo da vida (enerxía, combustible, comida, transporte, e por riba de todo e ante todo: a vivenda) ao ritmo dos máis ricos e do que marquen os especuladores, esmagando aos de abaixo. Todos sabedes que un médico ou un enxeñeiro poden acadar aquí máis de 3000 €/mes para comezar, pero poucos saben que na rica Alemaña hai soldos de 500 €/mes ou menos por xornada completa, cun prezo da vivenda absolutamente demencial nas grandes cidades… que é onde hai traballo. No “Macro” o país vai de cine, no “micro”, a xustiza social, vai de mal en peor. Alemaña está rompéndose, e Merkel non o quere ver.

Polo tanto esta desigualdade está a crear unha grande masa de alemáns que senten que están a “perder o tren”, que hai un benestar e unha bonanza que non os inclúe, que están pagando unha festa á que non están convidados. Xente que traballa duro (ou xa non, pero que traballou toda a súa vida) pero que non lles vale de nada. Ou mozos que non poden traballar, xente que perde continuamente nivel de vida e está supeditada a axudas sociais. Este é o caldeiro onde pesca a extrema dereita. Onde pescou a AfD o que non deron pescado os neonazis da NPD na última década. Porque estes son uns skinheads pailarocos sempre a moverse na sombra da ilegalización por apoloxía do nazismo. Os AfD son moito máis intelixentes. Ben, non moito, son racistas, pero algo máis si. É dicir, estes partidos agrupan a unha boa masa de idiotas, pero tamén a xente empurrada por unha realidade inxusta que atopa aquí unha solución e unha esperanza. Erradamente.

image-1168676-860-galleryfree-qtro-1168676
Frauke Petry, a candidata de AfD, non tivo problema para utilizar a imaxe do seu propio bebé recén nacido para fins electorais.

Non hai país máis hostil legalmente coa extrema dereita ca Alemaña. Aquí vas ao caldeiro por levar ou posuír unha bandeira nazi, esvásticas, negar o Holocausto ou saudar ao “Sieg Heil”, aínda que sexa piada. O exame de conciencia foi profundo e doloroso trala derrota na 2ªGM, en comparanza por exemplo con Austria, máis cómplice que vítima do nazismo. Os partidos e grupos neonazis son sistematicamente ilegalizados. Iso vetou a súa entrada na vida política, por exemplo co partido extremo NPD, pero non a eclosión do neonazismo, sobre todo nos estados do Este. Engado que a desigualdade da que falei tamén é rexional: a Reunificación da RFA coa RDA foi un calote e unha decepción, unha absorción do Este por parte do Oeste coas regras de xogo deste último, na que ademais se desvertebraron as estruturas económicas e sociais do comunismo sen poñer nada a cambio. As industrias pecharon e a mocidade quedou a mercé da emigración cara o oeste ou de subsistir coa beneficencia. Aquí renace o nazismo, aquí estoura a xenofobia en Lichtenhagen en 1992 e aquí, nestes estados, é a AfD a segunda forza. En Saxonia, a primeira. Curiosamente, os estados onde a inmigración é menor.

E dálle que dálle coa procreación e o racismo. Unha muller grávida (supoño que non será outra vez a propia Petry) e o eslogan: “Novos alemáns? Facémolos nós mesmos”. Que sutil.

Neste caldo, merkelismo sen albiscarse cambios, desigualdade e combate entre a memoria do que pasou co nazismo e a xenofobia, comeza medrar Alternativ für Deutschland. Fundado hai seis anos como partido eurófobo (contrario á UE e ao Euro) e conservador, os acontecementos virárono a un partido xenófobo, radical e contrario ao establishment da democracia alemá, o que lle fai gañar simpatías entre os descontentos.

pegida-galgen
Forcas preparadas na manifestación de Pegida para Siegmar Gabriel (SPD) e Angela Merkel. Adorables, non? Fonte: Die Zeit, foto © Hannibal Hanschke/Reuters

A crise dos refuxiados foi a mecha que fixo estourar o racismo en moitos puntos de Alemaña. Non crealo, xa estaba alí, enlarvado. Acollidos con xenerosidade nun principio por Merkel (a Roma o que é de Roma) pero con escasa organización e visión de futuro, proporcionoulles aos radicais os “inimigos perfectos”. Non podían ser outra vez os xudeus (demasiado poucos na Bundesrepublik actual) nin os turcos (demasiados, e xa moi integrados): os inimigos eran os refuxiados, os musulmáns, os terroristas. En Dresde naceu a Pegida para “defender” (segundo eles) a “Patria” dos “invasores” islámicos, “terroristas” (que veñen fuxindo precisamente dos terroristas, pero os racistas non gustan de matices) e os “traidores” dos gobernantes. “Wir sind das Volk”, “Somos o pobo”, berran, como dicindo, “Vós non, sodes traidores”. A AfD foi lista dabondo para absorber ese discurso da carraxe pero sen arriscarse a levar eles mesmos as faixas nas manifas, que rematan sempre con cantos nazis. Negan ser neonazis, mais absorben sen complexos movementos radicais como os “identitarios”, nacionalistas radicais, antisemitas e racistas. Por fóra teñen a imaxe de Frauke Petry, a súa lideresa: radical contra a “vella política”, ideas poucas pero claras, determinar culpables das cousas malas e aportar solucións (inmigrantes fóra, prohibir o islam, volver ao marco alemán e pouco máis). Por dentro: o racismo de sempre e un discurso máis sinxelo que o mecanismo dunha chancleta. Pero funciona.

Non importan os feitos nin a realidade, senón a percepción da xente. A nova extrema dereita rexeita á prensa convencional (“Lügenpresse“, prensa mentireira) e intoxica as redes sociais con novas falsas (atrocidades cometidas por musulmáns malos malísimos, que son agachadas polo poder e a prensa) que se espallan coma o cancro sen ningún control, e son cridas por quen quere crelas. A versión xermanofacha das fake news.

Non me preocupa intrinsecamente a AfD. Son demasiado parvos para manter o seu propio partido unido (Petry abandoa o grupo parlamentario da AfD) e non poderían gobernar con éxito nin unha comunidade de veciños sen levala ao colapso. Preocúpame máis ese sentimento, esa masa de xente que pensa que todo é culpa dos refuxiados e os estranxeiros, que ten nostalxia dunha sociedade que non existiu e que traga con discursos tan simples. Ese desfavorecemento, esa desigualdade que facilita estes fenómenos que só poden enxendrar cousas terribles. Xa o vivimos, xa o sabemos. Pensabamos que en Alemaña non, que aquí non prendería esa lacra, porque se fixera un bo traballo para ter presente o acontecido no pasado. Trabucámonos.

Os nazis hai 90 anos eran un partido con representación inferior á actual da AfD. Pero logo veu unha crise económica, e pasou o que pasou. Lembrémolo.

20160821_0099
Fuck AfD. Non esquezamos que o 87% dos votantes alemáns rexeitaron ese lixo. Foto en Flickr de Mike Powell aka Elektrollligazón e licenza.

LEER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

O Zoo de Neuperlach

En Múnic haivos dous parques zoolóxicos. Un convencional, en Hellabrunn, con bechos salvaxes que xa non son salvaxes, metidos en gaiolas con cara tristeira. O outro, con animais salvaxes, libre e ceibos e porén, quedos para ir miralos e fotografalos. Animais de tinta de esprai. O Zoo de Neuperlach.

Trátase dunha intervención cultural no Quiddezentrum, que era un centro comercial de pequenas tendas (panadería, quiosco, a caixa de aforros, a biblioteca…) tan antigo como o propio barrio de Neuperlach, de fins dos anos sesenta ou comezos dos setenta, que leva o seu nome da Quiddestrasse, onde está situado.

1000613.jpg
O Quiddezentrum nos seus bos tempos (foto dunha foto no propio centro)

1000612.jpg
Neuperlachiáns setenteiros fregando cadanseu Wagen

O malo é que os outros centros comerciais do barrio (o grande PEP, e mais outro construído anos máis tarde a pouca distancia) lle foron roubando a clientela ás tendas do “Quidde” ata iren pechando todas e quedar abandoado. Como xeito de reciclalo para a comunidade, os locais foron cedidos a artistas para que estableceran os seus estudos. Nacía o Kunsttreff Quiddezentrum. Non só iso, senón que varios artistas decidiron compoñer un “zoo” nas súas paredes no 2016, facendo un percorrido-safari por unha xungla urbana, imaxinativa e orixinal, aberta a quen a queira visitar.

IMG_20170904_132616
O Quiddezentrum hoxe. Viu tempos mellores.

En contra, para algúns, a asimilación mainstream dunha arte anónima e contracultural como o graffiti, polémica eterna que vimos hai pouco coas Meninas de Canido en Ferrol (que se a comercialización do evento con bancos e marcas de cervexa, que se Banksy vén ou non vén…). A favor, para min esa comercialización non se dá aquí, e aínda que se cadra non entra esta acción no terreo do graffiti ou a arte urbana, si que é un bo intento de recuperar artísticamente un espazo urbano, de outro xeito en abandono e decadencia, unha humanización por medio da creatividade dun barrio (Neuperlach, que xa describimos) xa por desgraza non todo o humano e vivible que debería ser. Non sei se se acadou, pero pagou a pena tentalo.

Tirei unhas cantas fotos. Feliz paseo polo Zoo!:

O pase de diapositivas require JavaScript.

Malia todo, e como eu mesmo puiden comprobar, o estado do Quiddezentrum non é o idóneo e está proxectada a súa demolición. Supoño que farán outro arrepiante bloque de vivendas que non reparará a perda (outra máis) dun referente cultural da veciñanza. Entrementres, desfrutemos do safari e da arte.

Ligazóns:

VER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

Neuperlach, un barrio

Neuperlach é o barrio onde vivo e apetecíame escribir sobre el. Precisamente, porque non o atoparás na túa guía de Baviera ou da cidade de Múnic. Aquí non hai monumentos, aquí non se coroaron emperadores nin reis nin se erixiron catedrais, nin tan sequera houbo unha revolución popular. Éche un barrio, sen máis, e para un estraño na capital bávara, aquí non hai nada que ver nin hai nada polo que vir. Porén, aquí rematamos tras unha ardua busca de vivenda, aquí levamos máis de un ano e aquí, causalidades da vida, vai nacer o noso fillo. Non creo que duremos moito porque pensamos mudarnos (o noso futuro e minúsculo compañeiro de piso ten a culpa), pero Neuperlach é o noso presente.

Solpor e arco da vella- Sunset and rainbow

Situémonos. Neuperlach é un grande barrio do sur de Múnic, que en tempos era “extrarradio”, pero que a cidade medrou tanto en extensión que agora é case céntrico. En vinte e poucos minutos accédese ao centro histórico e a todos os puntos importantes da cidade. Consta en boa parte de grandes bloques de vivendas que, a diferencia das nosas cidades, non conforman mazás e rúas, senón que deixan espazos baleiros entre eles, formando colonias. O bo é que eses espazos baleiros están axardinados, abondando as zonas verdes, parques e paseos con árbores. Vexo mesmo esquíos correndo polas beirarrúas. Así que o barrio é unha curiosa mistura de monstros de formigón e cristal emerxendo entre xardíns e avenidas. Para uns coruños coma nós, nada que obxectar: estamos afeitos aos edificios e medramos cun déficit de zonas verdes, que aquí hai en abundancia.

(Inciso: insisto no dos bloques de vivendas porque é algo moi normal na nosa cultura urbana, pero non na centroeuropa rica. Os alemáns como Helmut detestan os edificios de vivendas, todos anceian vivir nunha casiña con xardín para os nenos e facer churrasco, garaxe para o BMW e casiña para o can. Se este plan falla, Helmut conformaríase con residir nunha casa de vivendas, dous andares como máximo e xardín comunal. As torres de vivendas son para os inmigrantes. Pero non podes montar unha cidade de 2 millóns de habitantes e que todos vivan nunha casa individual co xardín. Asúmeo, Helmut).

Hai varias empresas importantes con sé en Neuperlach: Siemens, Allianz, Generali, Wacker… Hai un grande centro comercial, o PEP, varios máis pequenos, supermercados, unha biblioteca municipal bastante mal fornecida, un centro cultural público con teatro e actividades, un parque enorme (o Ostpark) e varios máis pequenos, mesmo unha fraga (a de Trudering), unha piscina municipal, un centro de acollida de refuxiados e o seu muro da vergoña, colexios, institutos, etcétera. Entre o formigón, moita xente que aboia ás tardiñas e falan idiomas pouco xermánicos: turco, árabe, serbio, polaco, italiano, romanés… galego. Só nós, pero é algo. Unha grande parte dos meus veciños teñen orixe migratoria. E contra o de facer alternativas de lecer e culturais xoga a arma de dobre fío da boa comunicación co centro histórico de Múnic: a menos de media hora están os teatros, cines e discotecas. O que incrementa a sensación de que o bo empeza cando se sae dos límites da veciñanza.

IMG_0985.jpg
A factoría da Siemens en Neuperlach. Detrás vense os Alpes, malia estaren a un par de centos de quilómetros ao sur.

IMG_20170513_180209_526

Tamén hai cousas que non hai. Cines, teatros (fóra do centro cultural), iniciativas comunitarias culturais, cafetarías fóra do centro comercial, bares de noite, librarías, pequeno comercio non pertencente a grandes cadeas, ou en resumo, cousas que facer aparte de traballar e mercar e consumir no centro comercial. Tampouco busquedes monumentos e historia: aquí todo ten cincuenta anos como máximo, que é o aniversario que celebrou o barrio hai pouco.

Como moitos outros barrios de grandes cidades europeas, Neuperlach ideouse a fins dos 60 dunha vez sobre plano para aloxar á crecente poboación urbana (Entlastungsstadt, cidade de descarga, chamárono). Así foron agromando os inmensos bloques nos anos 70 e 80. En Francia chámanlles banlieues, en alemán, Vorstädte. Suburbios para dar acubillo aos milleiros de persoas que estaban a chegar á cidade. Os bloques foron sendo ocupados por xente traballadora de orixe sobre todo estranxeiro, sobre todo de Turquía e do Este de Europa. “Pedimos man de obra, e viñeron persoas”, dixo Max Frisch. Eu non estaba aquí e non falo do que non sei, pero o Novo Perlach pasou ser dun lugar rural e despoboado a ser bestialmente urbano, e inmediatamente devir nun “punto social candente”: problemas de integración nas escolas, delincuencia, drogas… eu non estaba, insisto, pero sóame a historia. Hoxe en día Neuperlach é máis seguro ca moitas veciñanzas máis “centrais”, pero o estigma permanece, e malia non manifestarse en forma de violencia e delincuencia, os problemas de integración son un feito.

Solpor nas fiestras - Sunset on windows

Hoxe en día o veciño neuperlacheiro típico ten orixe migratoria, pero de segunda ou terceira xeración. A diferencia do emigrante galego en Alemaña dos anos setenta e oitenta, estes non regresaron á súa patria e agora viven aquí os seus fillos e netos, moitos co pasaporte alemán. Lin nunha reportaxe que un mestre tiña unha aula con quince nenos de dezaseis nacionalidades, xa que algún podía ter dúas ou máis. Eses nenos están esgazados da patria dos seus avós, e malia todo non son vistos como “verdadeiros alemáns”, e un sistema clasista lles porá, por exemplo, mil cambadelas para avanzaren nos seus estudos. A diferencia de rapaces que acceden a estudos universitarios en barrios como Neuperlach en comparación con outros “máis brancos” é escandalosa. Non creo que sexa todo culpa súa, ou dos pais.

Volvendo ás xeracións de emigrantes, non lin estudos sobre o feito, pero dubido que Neuperlach siga sendo un punto de chegada. Por que? Porque como xa contamos un día, o grande problema social e económico de Múnic é a vivenda. Hai pouca e o prezo dispárase de ano en ano. Neuperlach está preto do centro urbano, as vivendas son de calidade se ignoramos a estética e o distrito non é unha excepción a esta suba de prezos, polo que está a ser abordado, malia a súa sona de gueto, por habitantes de maior nivel económico. Como a famosa xentrificación, pero sen necesidade de poñer librarías-café e tendas de muffins: a burbulla inmobiliaria abonda para disparar os alugueiros. No exterior, nada cambia, pero no interior, vai ser duro para os veciños de vello que non teñan a vivenda en propiedade. Inclúonos neste lote. Nós buscamos un apartamento máis amplo para a descendencia vindeira, e moito temo que nos vai tocar vivir máis lonxe da Marienplatz, e do meu traballo, o que me amola bastante máis.

Gueto, Neuperlach? Nin eu que levo quince meses aquí, nin os visitantes temporais que coñecemos temos esa sensación. A Roma o que é de Roma e estereotipos fóra. É un barrio moi tranquilo, sen incidentes, relativamente limpo, de xente traballadora e en xeral moi aberta e amable, falando sempre desde a miña experiencia persoal e subxectiva. Pero os estereotipos pesan, e Neuperlach soa a ese ghetto boy vestido de rapeiro, que fala un argot urbano, escasa cultura, pel morena e comportamento asocial (“Asis“, chámanlles, de Asozialen). Non son prexuízos locais contra Neuperlach, senón clasismo, criminalización e ridiculización da clase obreira e, por moitas veces, xenofobia e racismo. Daría para unha tese, pero isto non o é.

Hai certa costume cos carros de compra dos supermercados que me ten fascinado e que non vin noutro lugar en Alemaña. Este é un lugar moi alemán na súa concepción, pero no fondo, lonxe da perfección alemá. E gústame.

Un dos nosos lugares preferidos é, contiguo a Neuperlach (o “Novo Perlach”), a veciñanza de Perlach ou Altperlach (o “Vello Perlach”). Se definimos a Neuperlach como un inmenso barrio novo e construído da nada, Altperlach é unha pequena vila bávara antigamente afastada de Múnic pero que logo foi fagocitada pola cidade, pero non devorada nin dixerida. Conserva o seu carácter vilego, algunhas casas bávaras de séculos de antigüidade, festas populares, a igrexa e o regato de Hachinger Bach. No medio da urbe e a poucos metros de todo o que describín arriba. Hai esperanza.

IMG_20170313_161844_816IMG_20170806_200649

Despídome cunha celebridade de Neuperlach, un alemán que quixo ser latino e petouno na década pasada versionando o Mambo nº 5 de Pérez Prado: Lou Bega. Se nunca o bailastes, ou sodes moi novos ou tedes horchata nas veas.

Algunhas ligazóns: