O Tirol do Sur

Pragser Wildsee / Laco di Braies

Hai cousa dun mes estivemos por segunda vez na rexión italiana do Tirol do Sur. Curiosamente fomos os dous o ano pasado (concretamente a Ritten – Renon) e este ano fomos tres, xunto co Samuraiciño, recente socio do clube da humanidade, desta volta á cidade de Brixen. Fermosa terra, que xunta o mellor de Italia co mellor do mundo xermano. Encaixada entre os Alpes e os Dolomitas, ten paisaxes fermosísimas e boas pistas de esquí, para quen lle guste, que aquí son moitos.

Trentino-South Tyrol in Italy
Situación da rexión Trentino-Alto Adige/Südtirol en Italia. By Kmusser and TUBS [GFDL or CC BY-SA 3.0], from Wikimedia Commons
Tamén me chamou a súa historia e a súa situación idiomática. Forma parte da rexión autónoma de Alto Adige-Trentino, que ten dúas provincias: no sur o Trentino, de capital Trento, e no norte o Alto Adige-Südtirol, de capital Bozen-Bolzano. Son dúas provincias moi diferentes, cultural e lingüisticamente, o Trentino fala italiano na súa totalidade, pero o Alto Adige, o Tirol do Sur, fala na súa meirande parte alemán.

(Inciso innecesario: de postadolescente agasalláronme o exitoso libro Onde te leve o corazón, de Susanna Tamaro. Disque de todos os libros podes tirar algo bo, mesmo dos máis ruíns. A novela era do peor, pero aprendín dela que había un anaco de Italia que falaba alemán, para a miña sorpresa).

O Tirol é unha rexión histórica que pertencía de sempre ao Imperio Austrohúngaro, agás pequenas interrupcións. Trala Primeira Guerra Mundial a parte sur do Tirol foi invadida polo estado italiano, quedando o Tirol esgazado entre dous estados, Austria e Italia, ao norte e ao sur do paso alpino de Brenner. No Tirol do Sur a cultura e lingua xermana situouse en inferioridade diglósica fronte á italiana. Fixádevos que é desde hai só un século, un período curto en termos de historia europea. Pero en cen anos pasan moitas cousas.

Trala ocupación italiana, procedeuse á “italianización” da rexión, no administrativo, educativo, toponímico e mesmo no demográfico, favorecéndose o establecemento de italianos doutras rexións. Italianizáronse todos os nomes de lugares en base a un libro de Ettore Tolomei, nacionalista italiano, o Prontuario dei nomi locali dell’Alto Adige. Con esta guía, escrita antes da invasión (para que vexamos que tiñan as ideas claras do que ían facer) substituíron todos os nomes xermánicos de lugares por cadanseu italianismo inventado, ás veces baseándose no antigo topónimo latino (Sterzing – Vipiteno), as máis das veces dun xeito burdo, engadindo unha vogal ao final (Meran – Merano, Bozen – Bolzano, Bruneck – Brunico), traducindo máis ou menos ao chou (Oberbozen – Soprabolzano, Klausen – Chiusa) ou inventando calquera cousa (Brixen – Bressanone, Klobenstein – Collalbo). E comezando polo propio nome da rexión, de Tirol do Sur (Südtirol) a Alto Adige, un nome meramente xeográfico (o Adige é un río) e que ignora deliberadamente a identidade histórica da rexión. Estes neotopónimos trapalleiros, inventados por Tolomei, son hoxe cooficiais cos auténticos.

A represión endureceuse durante o fascismo. Aparte dos lugares, o alemán desterrouse dos xornais, os oficios, a administración e os tribunais, mesmo traduciron os apelidos da xente. Os surtiroleses fundaron Katakombenschulen, as Escolas das Catacombas, escolas subterráneas clandestinas onde podían aprenderlle aos nenos a súa lingua nai, o alemán.

Kaitakombenschule 1927
Nenos aprenden alemán clandestinamente nunha Escola das Catacombas nunha granxa surtirolesa en 1927 [Public domain or Public domain], via Wikimedia Commons
Logo ascendeu o nazismo en Alemaña, anexionándose Austria (e por tanto o Tirol do Norte) ao III Reich. É curioso que Hitler rabeara por invadir (“recuperar”) rexións máis ou menos xermanas como a Alsacia francesa e os Sudetes checoslovacos, e en cambio non lle fora tan urxente o Tirol do Sur. Por que? Porque a Italia de Mussolini era unha amiga. Adolf e Benito chegaron a un acordo en 1939: o Tirol do Sur (Alto Adige) sería respetado polo Reich e permanecería en Italia. A cambio, ofreceuse a Opción. Os surtiroleses de fala alemá ou ladina tiñan que escoller entre dúas alternativas: deixar a súa terra cara o Norte, adquirir a nacionalidade alemá e comezar un futuro incerto nos dominios nazis (decote no que era a Austria anexionada ao Reich), ou ben quedar no seu fogar pero coa nacionalidade italiana, renunciando aos seus dereitos lingüísticos, coa súa lingua proscrita e ameazados por Mussolini de ser deportados a Sicilia ou á Abisinia. Pouca sorte estar rifados entre dous fascistas sanguinarios. Milleiros marcharon cara o norte, os Optanten, os que aceptaron esa opción ofrecida polo III Reich. O resto deron en chamarse os Dableibern, “os que quedaron” a condición de italianizarse. Os primeiros foron vistos como nazis, os segundos, como traidores á súa terra. Unha escolla moi difícil. Adquirir unha das dúas nacionalidades, ademais, conlevaba a absoluta renuncia á outra.

Trentino-South Tyrol Provinces
Rexión do Trentino-Alto Adige. Trentino ao sur (fala italiana) e Alto Adige-Südtirol ao norte (fala maioritariamente alemá). By Rarelibra [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY 2.5], from Wikimedia Commons
Non durou moito esta migración. A II Guerra Mundial estourou, e o réxime fascista de Mussolini caeu, invadindo Hitler o Tirol do Sur en 1943. Recibidos por moitos como “forzas de liberación” (hai que entender que a represión fascista italiana foi durísima), os nazis foron ao seu, a facer cousas de nazis: exterminar a minoría xudía, esmagar a quen os contradicía e saquear e organizarse estratexicamente para obxectivos maiores.

Tralo remate da II Guerra Mundial acordouse que o Tirol do Sur permanecese na República Italiana, pero a condición de que se respetaran os dereitos das tres comunidades lingüísticas por igual. Creouse a nova rexión autónoma do Alto Adige-Trentino, con amplas competencias. Isto non impediu que xurdira un terrorismo (o BAS) que defendía a anexión da provincia a Austria. O movemento reunificador abandonou hai tempo a loita armada, pero hoxe o seu sector máis radical está animado por Viena, onde cogoberna a extrema dereita austríaca. Con todo, o partido dominante é o Popular do Sur do Tirol, rexionalista conservador.

A provincia vive unha innegable paz entre as dúas grandes comunidades culturais e é posta de exemplo de convivencia lingüística no exterior. Ademáis, a economía sorrí e cóntase entre as rexións máis ricas de Italia.

Na provincia autónoma do Tirol do Sur falan alemán sobre os dous terzos do seu medio millón de habitantes, un claro retroceso desde a ocupación italiana, mais o obxectivo fascista de borralo do mapa quedou lonxe de cumprirse. Pensade no galego, como aturou cinco séculos de represión. O alemán tirolés non leva nin 100 anos de diglosia.

O ensino está separado por linguas, con inmersión lingüïstica na natural do neno (alemán ou italiano), cursándose obrigatoriamente a outra. A resultas disto a poboación é bilingüe, independentemente da súa escolla lingüística. Os surtiroleses contan cun 70% de falantes de alemán, un 25% de italiano (case todos nas cidades, sobre todo en Bozen) e un 5% de ladino, nas pequenas zonas de Gröden e Gadertal, onde o ensino é trilingüe. O ladino é unha póla do retorrománico (parente do que é oficial en Suíza no cantón de Graubunden-Grisóns), un dialecto moi conservador do latín. Ten uns 20000 falantes.

Toda a cartelería está en alemán e italiano e así tamén os documentos administrativos, turísticos… Cabe dicir que outra diferencia na diglosia de aquí co catalán, euskera, etc., é que o alemán é unha grande lingua de estado e de cultura, a primeira de Europa en falantes, e que Austria e Alemaña fan valer a súa influencia para que non sexa reprimida a este lado da fronteira. Por iso nos convenceron que o galego non tiña naaaada que ver co portugués, porque só e illado se defende un peor. Pero ese debate, para outro día.

IMG_20170416_203803  IMG_1901
P1020751
IMG_1838

Como xa apuntei, a rexión é fermosísima. Cidades medievais, paisaxes alpinas, paraíso de esquiadores, alpinistas, camiñadores e cicloturistas, estupendas pizzas, café, pasta e viño, pero tamén embutidos (o Tiroler Speck, un xamón do país, é o seu tesouro), cervexa e carne. Boa parte dos visitantes veñen de Alemaña e Austria, polo que case están como na casa: fala alemana, cultura parecida, paisaxe alpina, pero ollo, con máis horas de sol.

Pragser Wildsee / Laco di Braies
Unha marabilla: O lago salvaxe Pragser Wildsee (lacco di Braies), nun parque natural
P1020692
Meran (Merano), unha fermosa cidade de balnearios ao pé das montañas. A Sissi pasaba moitas tempadas aquí.
Laubengasse / Via dei Portici
A Laubengasse (Rúa dos Pórticos), o corazón de Bozen (Bolzano), a capital da provincia. O Tirol máis urbano, pero non demasiado. Nada ten que envexarlle a Innsbruck (a capital do Tirol austríaco). Cabe dicir que é onde menos alemán e máis italiano sentín falar.
P1020716
Sankta Magdalena, no val do Villnöss (val di Funes)
P1020734
A montaña é coma o mar. en fotos é moi bonita, pero hai que estar alí. E que conste que eu son de mar, pero as paisaxes son impresionantes.
#Klausen / #Chiusa, unha xoia agachada do #südtirol #altoadige #tirol
Outro pequeno segredo: a pequena e medieval Klausen (Chiusa).
Suedtirol 2012_016
Un sitio no que non estiven e parece bastante flipante: na fronteira con Suíza fixeron un lago-encoro artificial, o Reschensee, e afundiron a vila de Graun. Pero a torre das campás da súa igrexa sobresae entre as augas. Foto da Galería de Flickr de Reisender1701. Attribution-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-ND 2.0)

Os Kastelruther Spatzen (os Pardais de Kastelruth, Tirol do Sur) son un dos grupos máis vendidos de lingua alemá. Fan unha mistura comercial de música tradicional e Schlager, música lixeira para ouvidos pouco esixentes. Sen entrar en valores musicais (non son os Zeppelin, e se entendedes os textos, tampouco son Dylan), a canción Tränen der Dolomiten (As bágoas dos Dolomitas) lembra as crueis batallas nas montañas entre austríacos e italianos na I Guerra Mundial, que remataron coa submisión do Tirol do Sur a Italia. E se lle quitades o son, veredes unha boa colección de paisaxes dos Dolomitas.

Outro grupo surtirolés que canta en alemán, Frei.Wild, é dos grupos de rock con máis éxito na xermanía. Non os vou poñer aquí. A razón menos importante é que están ligados a movementos identitarios e de extrema dereita. A máis importante é… que son malísimos. Mellor quedamos cos “Pardais”:

 

Leer este artículo en castellano

Advertisements

A desmemoria

Onte houbo eleccións en Alemaña ao Bundestag, o Parlamento nacional que decide quen rexirá o goberno do país nos vindeiros anos, isto é, o canceler. Canceleira, porque non houbo sorpresa e Angela Merkel ostentará o cargo uns cantos anos máis no país no que resido. Velaí vai unha pequena análise, dun leigo en política e dun xeito absolutamente subxectivo.

Resumindo os resultados: como se levaba dicindo meses, Merkel (a CDU, conservadores) gañou sen apuros, pero non arrasou, é máis, desgástase. En parte, tamén por mor do pinchazo dos seus socios conservadores bávaros, a CSU. Desta volta, a súa diletancia Merkel Si / Merkel Non, apoio e crítica segundo dea o vento, castigounos. Noxenta a deriva dos conservadores bávaros, máis preocupados de acadar o voto xenófobo que de construír algo. O seu dominio sobre o estado máis rico de Alemaña segue sendo férreo, pero vense as gretas.

Aos socialistas (SPD) só lles queda o consolamento de que desta vez foron co mellor candidato posible (Martin Schulz, ex-presidente da Comisión da UE) e pouco máis: acadaron os peores resultados da súa historia. Razóns: o afundimento xeral da socialdemocracia europea (Francia, PSOE…) e que a SPD participara no último goberno merkeliano (a “Grande Coalición”). Xa que logo, as súas críticas á canceleira teñen pouco percorrido: se hai un problema, son percibidos como parte del, non como a solución.

Por atrás, os Verdes mantéñense, a FDP (Liberais, como Cidadáns pero con máis historia) recupérase e os Linke, a esquerda da esquerda, segue aí. Tal e como está o patio, Merkel precisa outra vez dunha coalición: ou ben cos socialistas ou ben cos Verdes e mailos liberais. Nada novo.

Captura de pantalla 2017-09-26 a las 00.50.36
FONTE: Spiegel. Gaña Merkel pero baixando. Os socialistas seguen a súa caída, os partidos “pequenos” mantéñense e irrompen os extremistas da AfD.

Pero a nova é a irrupción por primeira vez dun partido de extrema dereita no Bundestag, Alternativ für Deutschland (AfD), xenófoba e eurófoba, populista e reaccionaria. Nada menos que un 13% dos votos, a terceira forza do parlamento, e a primeira da oposición se os socialistas entran no goberno.

Que pasou en Alemaña? Primeiro, o contexto das eleccións. O favoritismo de Merkel era inmenso, e as alternativas diluíronse, o electorado notou o tedio e faltoulle a motivación. E por outra banda hai unha parte que está anoxada, moi indignada, cansa de que lle digan que as cousas vaian ben cando para eles non é así. Alemaña segue a ser unha das grandes locomotoras económicas europeas e mundiais. O seu superávit exportador é enorme, as súas grandes empresas (automoción, químicas, financeiras…) dominan o mundo. O paro caeu e hai máis demanda de profesionais cualificados en moitos sectores da que se pode cubrir.

Pero, a que prezo? A desigualdade económica disparouse, cada vez máis xente malvive malia ter un emprego ou varios, mentres moitos xubilados non son quen de seguir pagando coas súas pensións uns alugueiros desorbitados, tendo que buscarse un dos famosos minijobs. O ensino é gratuíto, incluíndo o universitario, e porén só acceden ao ensino superior os fillos de clase académica e acomodada. É dicir, é moi probable que o fillo dun médico ou enxeñeiro remate na universidade, mais se é fillo dun electricista a súa carreira será unha sucesión de cambadelas para que escolla unha formación profesional ou algo menos cualificado. E os impostos? Cada vez máis, e máis gravosos para os menos favorecidos, e pola contra menos gasto social (sanidade, infraestruturas, etc.). E un custo da vida (enerxía, combustible, comida, transporte, e por riba de todo e ante todo: a vivenda) ao ritmo dos máis ricos e do que marquen os especuladores, esmagando aos de abaixo. Todos sabedes que un médico ou un enxeñeiro poden acadar aquí máis de 3000 €/mes para comezar, pero poucos saben que na rica Alemaña hai soldos de 500 €/mes ou menos por xornada completa, cun prezo da vivenda absolutamente demencial nas grandes cidades… que é onde hai traballo. No “Macro” o país vai de cine, no “micro”, a xustiza social, vai de mal en peor. Alemaña está rompéndose, e Merkel non o quere ver.

Polo tanto esta desigualdade está a crear unha grande masa de alemáns que senten que están a “perder o tren”, que hai un benestar e unha bonanza que non os inclúe, que están pagando unha festa á que non están convidados. Xente que traballa duro (ou xa non, pero que traballou toda a súa vida) pero que non lles vale de nada. Ou mozos que non poden traballar, xente que perde continuamente nivel de vida e está supeditada a axudas sociais. Este é o caldeiro onde pesca a extrema dereita. Onde pescou a AfD o que non deron pescado os neonazis da NPD na última década. Porque estes son uns skinheads pailarocos sempre a moverse na sombra da ilegalización por apoloxía do nazismo. Os AfD son moito máis intelixentes. Ben, non moito, son racistas, pero algo máis si. É dicir, estes partidos agrupan a unha boa masa de idiotas, pero tamén a xente empurrada por unha realidade inxusta que atopa aquí unha solución e unha esperanza. Erradamente.

image-1168676-860-galleryfree-qtro-1168676
Frauke Petry, a candidata de AfD, non tivo problema para utilizar a imaxe do seu propio bebé recén nacido para fins electorais.

Non hai país máis hostil legalmente coa extrema dereita ca Alemaña. Aquí vas ao caldeiro por levar ou posuír unha bandeira nazi, esvásticas, negar o Holocausto ou saudar ao “Sieg Heil”, aínda que sexa piada. O exame de conciencia foi profundo e doloroso trala derrota na 2ªGM, en comparanza por exemplo con Austria, máis cómplice que vítima do nazismo. Os partidos e grupos neonazis son sistematicamente ilegalizados. Iso vetou a súa entrada na vida política, por exemplo co partido extremo NPD, pero non a eclosión do neonazismo, sobre todo nos estados do Este. Engado que a desigualdade da que falei tamén é rexional: a Reunificación da RFA coa RDA foi un calote e unha decepción, unha absorción do Este por parte do Oeste coas regras de xogo deste último, na que ademais se desvertebraron as estruturas económicas e sociais do comunismo sen poñer nada a cambio. As industrias pecharon e a mocidade quedou a mercé da emigración cara o oeste ou de subsistir coa beneficencia. Aquí renace o nazismo, aquí estoura a xenofobia en Lichtenhagen en 1992 e aquí, nestes estados, é a AfD a segunda forza. En Saxonia, a primeira. Curiosamente, os estados onde a inmigración é menor.

E dálle que dálle coa procreación e o racismo. Unha muller grávida (supoño que non será outra vez a propia Petry) e o eslogan: “Novos alemáns? Facémolos nós mesmos”. Que sutil.

Neste caldo, merkelismo sen albiscarse cambios, desigualdade e combate entre a memoria do que pasou co nazismo e a xenofobia, comeza medrar Alternativ für Deutschland. Fundado hai seis anos como partido eurófobo (contrario á UE e ao Euro) e conservador, os acontecementos virárono a un partido xenófobo, radical e contrario ao establishment da democracia alemá, o que lle fai gañar simpatías entre os descontentos.

pegida-galgen
Forcas preparadas na manifestación de Pegida para Siegmar Gabriel (SPD) e Angela Merkel. Adorables, non? Fonte: Die Zeit, foto © Hannibal Hanschke/Reuters

A crise dos refuxiados foi a mecha que fixo estourar o racismo en moitos puntos de Alemaña. Non crealo, xa estaba alí, enlarvado. Acollidos con xenerosidade nun principio por Merkel (a Roma o que é de Roma) pero con escasa organización e visión de futuro, proporcionoulles aos radicais os “inimigos perfectos”. Non podían ser outra vez os xudeus (demasiado poucos na Bundesrepublik actual) nin os turcos (demasiados, e xa moi integrados): os inimigos eran os refuxiados, os musulmáns, os terroristas. En Dresde naceu a Pegida para “defender” (segundo eles) a “Patria” dos “invasores” islámicos, “terroristas” (que veñen fuxindo precisamente dos terroristas, pero os racistas non gustan de matices) e os “traidores” dos gobernantes. “Wir sind das Volk”, “Somos o pobo”, berran, como dicindo, “Vós non, sodes traidores”. A AfD foi lista dabondo para absorber ese discurso da carraxe pero sen arriscarse a levar eles mesmos as faixas nas manifas, que rematan sempre con cantos nazis. Negan ser neonazis, mais absorben sen complexos movementos radicais como os “identitarios”, nacionalistas radicais, antisemitas e racistas. Por fóra teñen a imaxe de Frauke Petry, a súa lideresa: radical contra a “vella política”, ideas poucas pero claras, determinar culpables das cousas malas e aportar solucións (inmigrantes fóra, prohibir o islam, volver ao marco alemán e pouco máis). Por dentro: o racismo de sempre e un discurso máis sinxelo que o mecanismo dunha chancleta. Pero funciona.

Non importan os feitos nin a realidade, senón a percepción da xente. A nova extrema dereita rexeita á prensa convencional (“Lügenpresse“, prensa mentireira) e intoxica as redes sociais con novas falsas (atrocidades cometidas por musulmáns malos malísimos, que son agachadas polo poder e a prensa) que se espallan coma o cancro sen ningún control, e son cridas por quen quere crelas. A versión xermanofacha das fake news.

Non me preocupa intrinsecamente a AfD. Son demasiado parvos para manter o seu propio partido unido (Petry abandoa o grupo parlamentario da AfD) e non poderían gobernar con éxito nin unha comunidade de veciños sen levala ao colapso. Preocúpame máis ese sentimento, esa masa de xente que pensa que todo é culpa dos refuxiados e os estranxeiros, que ten nostalxia dunha sociedade que non existiu e que traga con discursos tan simples. Ese desfavorecemento, esa desigualdade que facilita estes fenómenos que só poden enxendrar cousas terribles. Xa o vivimos, xa o sabemos. Pensabamos que en Alemaña non, que aquí non prendería esa lacra, porque se fixera un bo traballo para ter presente o acontecido no pasado. Trabucámonos.

Os nazis hai 90 anos eran un partido con representación inferior á actual da AfD. Pero logo veu unha crise económica, e pasou o que pasou. Lembrémolo.

20160821_0099
Fuck AfD. Non esquezamos que o 87% dos votantes alemáns rexeitaron ese lixo. Foto en Flickr de Mike Powell aka Elektrollligazón e licenza.

LEER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

Kehlsteinhaus, o Niño da Aguia, o chabolo de Hitler

22-IMG_20170626_142853
Kehlsteinhaus, Berchtesgaden (Baviera, Alemaña). O “Niño das Aguias”

Andei pola fermosa bisbarra de Berchtesgaden de vacacións, no sureste de Baviera, ao pé dos Alpes e á carreira dun can de Salzburgo e Austria. Alí hai unha visita case obrigada, entre o morbo, o interese histórico e a visita turística pura, xa que é un sitio precioso: a Kehlsteinhaus, o curuto dunha montaña onde Adolf Hitler se fixo un chabolo, o Niño da Aguia. O lugar ben merece unhas liñas.

Existe a crenza de que esa casa (a da foto), no cumio da montaña Kehlstein (1881 m de altura) fíxoa Hitler para trazar os seus plans maquiavélicos, mentres desfrutaba do aire da montaña. Non é exactamente así, aínda que tampouco é mentira de todo. Por partes.

Mal ano - Bad yearPor unha banda, as casas-pousadas nos cumios das montañas parécennos unha idea moi tola e exótica, pero son moi comúns nos Alpes, primeiro como refuxio de pastores e montañeiros e logo adaptadas á hostalaría como restaurantes. Esa casa en concreto xa existía dende o século XIX, con diferentes donos e denominacións. Durante a ditadura foi adquirida polo Partido Nazi, para ser agasallada ao Führer, Adolf Hitler. Non só iso, senón que se construiu unha estrada desde a base, un túnel de 124 m de longo en horizontal e mais un ascensor dourado, para ascender sen esforzo ao cumio outros 124 m en vertical. Unha obra inxente e disparatada, deseñada por Martin Bormann e na que morreron 14 obreiros.

Hitler converteu a pousada nunha “Casa de Té” para recibir as súas visitas diplomáticas. Todas as visitas estaban escenificadas paso a paso: impresionándoas coa subida, para dar ó escuro túnel, o ascensor dourado e logo a casa do cumio, coas súas impresionantes vistas, desde o lago Königsee ata o val de Berchtesgaden. Déronllo polo seu 50º aniversario. Non me digades que non é un detallazo. Sobre todo cando os que morren por excavar a montaña son outros.

Túnel de Kehlsteinhaus
Túnel cara o ascensor.
Bundesarchiv Bild 183-H12478, Obersalzberg, Münchener Abkommen, Vorbereitung.jpg
Hitler recibe a Chamberlain. Von Bundesarchiv, Bild 183-H12478 / Unbekannt / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 de, Link

Este percorrido fixérono dous primeiros ministros de Gran Bretaña, Lloyd George e Chamberlain, este último previo ao asinamento do Tratado de Múnic, no que Checoslovaquia tivo que cederlle ao Reich os Sudetes, a cambio de non iniciar unha guerra… por un tempo. Tamén acolleu entrevistas con embaixadores, incluído o da España de Franco, o Marqués de Magaz, ou o primeiro ministro de Austria, para ameazalo e chantaxealo previamente á Anexión (Anschluss) de Austria, coas consecuencias que todos coñecemos. É un lugar crave para entender a historia de Alemaña e Europa naqueles escuros tempos.

Agora veñen as contradicións: estade atentos. Alemaña está salpicada de “casas de Hitler”, porque cando era Führer recibíaas de agasallo dos lambecús de turno: corporacións locais do Partido, concellos, etc. (Exemplo: a Casa Vermella de Passau), inmobles que na súa vida Adolfo visitou poucas veces ou ningunha e que trala derrota na guerra foron demolidos ou ocultados polos aliados para evitar o “turismo nazi”. Este non é o caso, dada a magnitude de feitos históricos que alí aconteceron. Con todo, Hitler detestaba a casa: os rumores dicían que padecía vertixe e que odiaba as alturas, e toda a idea lle parecía perigosa, porque era un lugar desprotexido ante posibles bombardeos ou raios (en serio). Só subía cando viñan esas visitas estranxeiras, en total, non máis dunha ducia de veces, e non máis de media hora cada unha. Pero tamén lemos que pasaba moitísimo tempo en Berchtesgaden (daquela, Obersalzberg) e que era case o seu cuartel xeral despois da capital Berlín. Como se explica isto? A resposta é sinxela: “ABAIXO”.

Efectivamente, Adolfiño non paraba no curuto da montaña, que é un bo lugar para tomar unha cervexa mirando a paisaxe (un té, no seu caso, detestaba o alcohol), pero pouco aconsellable para pasar longas tempadas, xa non digamos con mal tempo. Onde montou o seu chiringuito foi máis abaixo. Os nazis adquiriron a pousada de Berghof, e toda a bisbarra circundante de Obersalzberg. Mercaron todos os terreos aos propietarios, e se non aceptaban, expropiábanos e mandábanos ó campo de concentración de Dachau. Unha comunidade tradicional enteira de pastores e labregos foi expulsada das súas terras, que se convertiron nun xigantesco acuartelamento nazi.

Hitler fixo de Berghof a súa residencia de verán e desde aí trazou plans, leis, batallas e falcatruadas. Xa ía por Obersalzberg de vacacións antes de ser Führer, pero a unha residencia moito máis modesta. Arredor do Berghof, un terreo firmemente custodiado polo exército, pechado ó público, con cuarteis das SS e Gestapo, búnkers e túneis de emerxencia para unha posible resistencia e fuxida, aínda que, como sabedes, morreu no seu búnker de Berlín. E, por suposto, a montaña e a casa de Kehlsteinhaus. En Berghof pasaba as súas vacacións (a paraxe é idílica) e se ese refugallo humano foi feliz nalgures, foi en Berghof, unha paraxe idílica e á vez firmemente protexido polos seus. E no político e militar, se os seus ministros Göbbels, Himmler e compaña necesitaban algo do seu Führer, tiñan que emprender unha longa viaxe ata o sur do país.

Bundesarchiv B 145 Bild-F051673-0059, Adolf Hitler und Eva Braun auf dem Berghof.jpg
Con Eva Braun en Berghof, 1942. Fonte: Von Bundesarchiv, B 145 Bild-F051673-0059 / CC-BY-SA, CC BY-SA 3.0 de, Link
montage-magda
Unha asidua en Berghof que visitaba decote a Adolfiño era a por entón famosa actriz Magda Schneider, que tiña casa en Schönau am Königsee, moi preto. Tamén co seu bebé Romy, nacida no 38. Si, Romy Schneider, a inesquecibe actriz de Sissi Emperatriz. Ten un museo á beira do lago Königsee (Romy, non Magda), onde viviu de nena. Fonte: páxina, á súa vez tomado dos arquivos do INA.
csm_Farbpostkarte00k_1d89afddeb
Todo o acuartelamento de Obersalzberg, incluída a casa Berghof (nº1). Fonte: Dokumentation Obersalzberg
Postal Berghof
Postal co Berghof de Hitler, e as casas de Bormann e Göring. Fonte: Dokumentation Obersalzberg

Vídeo familiar de Hitler no Berghof filmado pola súa compañeira Eva Braun. Aquí o tedes pasándoo pirata nas montañas, recibindo visitas nunha pousada-gasthof bucólica e riquiña, sen aprezarse que estaba protexido por unha fortificación militar inexpugnable. Sen aprezarse tampouco, que Europa ardía en guerra e millóns de persoas morrerían en campos de concentración. Pero non aquí.

Sempre se fala do Niño das Aguias ou Kehlsteinhaus e nunca do Berghof, cando foi neste último lugar onde Hitler se calcula que morou a terceira parte do tempo da súa triste ditadura, uns catro anos en total. Por que? Inflúe o feito de que Kehlsteinhaus se conservou ata os nosos días, pero non o Berghof.

Bundesarchiv Bild 183-2004-1202-502, Obersalzberg, Hermann Göring, Adolf Hitler
Hitler e mailo seu ministro Göring no Berghof, facendo cousas de nazis. Atribución: Bundesarchiv, Bild 183-2004-1202-502 / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Hitler animal
Non teño nin idea se isto foi en Berghof, pero a imaxe sempre me fixo moita risa. E estupor. Fonte: By AdrianDrozdek (Own work) [CC BY-SA 4.0 (Link), via Wikimedia Commons
Que pasou trala derrota nazi?

Os aliados bombardearon e tomaron o acuartelamento de Obersalzberg. Aínda por riba, os nazis prendéronlle lume na súa retirada. A casa do cumio, o túnel e o ascensor de Kehlsteinhaus, porén, quedaron intactos.

Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg
De US Army – Stars and Stripes, the official US Army magazine, Gemeinfrei, Link

Nos anos da posguerra o recinto foi administrado polo exército estadounidense, que ademáis o promocionaba como posibilidade turística entre os seus oficiais. Nos primeiros anos cincuenta retiráronse e cedéronlle a zona ao Estado Federal de Baviera. No traspaso de poderes acordaron a voadura das casas de Hitler (Berghof), de Göring e Bormann. Os restos dos edificios militares nazis que quedaban foron destruídos e a zona reforestada. Quería evitarse o “turismo nazi”, de simpatizantes de extrema dereita, nostálxicos do Reich ou historiófilos morbosos.

Porén, os americanos viron as posibilidades turísticas da casa de Kehlsteinhaus e conservárona, e gustaron de chamarlle o Eagles Nest, o Niño das Aguias, un nome que gañou popularidade en todos os idiomas malia non ser nin un topónimo tradicional do lugar nin terse usado nunca na época nazi, pero que aumentou a categoría de lenda da casa do cumio. De feito, os EEUU teñen boa parte da responsabilidade de que este lugar sexa popular en todo o mundo.

Só é posible chegar arriba con autobuses que parten dunha base onde se edificou un Centro de Documentación  no 1995 para os interesados na historia, onde se poden entrar en parte dos búnkeres (eu non fun). Efectivamente, esa base dos autobuses está onde estaba o acuartelamento nazi, pero hoxe non queda nada deste. Tralo traxecto en bus pola estreita estrada de montaña que construira Bormann para o seu Führer, éntrase camiñando polo túnel e sóbese no ascensor. Arriba, por fin, a casa de Kehlsteinhaus, ou se o preferides, o Niño das Aguias. É só un restaurante cheo de turistas, cunha minúscula exposición que explica un pouco a sórdida historia do lugar naqueles anos. Pero o atractivo da casa, daquela e hoxe, son as impresionantes vistas, 200 km. á redonda, desde o lago Königsee, o monte Watzmann e o macizo Untersberg, ata albiscar as montañas de Salzburgo, xa en Austria.

Kehlsteinhaus - Pano

Vista desde Kehlsteinhaus

Evidentemente, o lugar ten un valor natural intrínseco impresionante, se acadamos esquecer o seu uso nos anos trinta e corenta. Pódese mesmo subir camiñando desde a base, pero llo recomendo só a expertos montañeiros con boas pernas e seis horas libres para o ascenso. Mesmo sen esquecer eses datos, un tamén se pode interesar en aprender algo máis sobre a historia. Pero non se pode obviar certo dilema moral. Pódese desfrutar dunha gorentosa cervexa de trigo e desfrutar dese entorno espectacular, e pódese defender dicindo que a casa xa estaba aí e que Hitler non fixo as montañas nin a paisaxe, e que só se aproveitou delas. Pero dubido que tivese tantos turistas (incluído eu, hipocrisías as xustas) se non fora por ter sido de certo xeito “a casa de Hitler”. Pero poucos coñecen, ou mellor dito, a poucos lles interesa que ese espectacular túnel e ascensor foi construído a costa de traballo seguramente escravo e vidas humanas, e que Hitler aborrecía dese sitio e que vivía máis abaixo. E que ese “máis abaixo” foi invadido polos nazis tan só porque a Adolf lle gustaba o sitio antes de ser Führer, e que os seus habitantes foron expulsados das súas casas para sempre para que Adolf e os seus nazis estiveran a gusto. Vale que non foi a barbaridade máis grande que fixeron eses malnacidos, nin sequera estaría no top dez, pero para Obersalzberg foi unha traxedia, non unha beizón que lles ía traer turismo décadas máis tarde.

 

Königsee from Kehlsteinhaus
Vista do lago Königsee a carón do monte Watzmann, desde o cumio de Kehlsteinhaus.

As autoridades alemás son sempre exemplares na divulgación da súa ditadura e o traballo coa súa memoria histórica, nin comparalo co caso de España. Pero neste caso, non sei se se deron os pasos axeitados, como derrubar unha casa e deixar a outra porque “é bonita” e “atrae turismo”. Aínda que descoñezo a solución, que dubido tamén que sexa pechala ou destruíla. Sobran cumios e montañas en Berchtesgaden, e esta é a máis visitada, por algo será. Sexa pola súa beleza, sexa polo horror que agacha. Pero cada quen, que tome as súas conclusións. A visita paga a pena, cando menos.

Atribución das imaxes: As fotos históricas, a debidamente indicada ao pé das mesmas. As actuais de Kehlsteinhaus son da miña autoría e premendo na imaxe pódese ver a fonte das mesmas no meu espazo en Flickr.

Tres semanas en Arxentina, I: A pegada galega

Houbo un tempo que contabamos nos blogs, entre outras cousas, todas as nosas viaxes. Eu sígoo facendo, xa o vistes: desde as escapadas de fin de semana ata as vacacións máis longas. E os que me coñecedes saberedes que casei polo mes de setembro e que liscamos máis de tres semanas de lúa de mel a Arxentina. E non, da viaxe máis grande da miña vida, en quilómetros e en experiencias, aínda non contei nadiña. Poñámoslle remedio a isto.

A viaxe dividiuse en catro partes: Bos Aires, os Glaciares da Patagonia, Iguazú e Corrientes. Sempre me gusta visitar grandes cidades, pisar a súa historia, misturarme na súa vitalidade: Londres, Barcelona, París, Berlín… Pero Buenos Aires é algo máis. É historia da miña familia, son os sobres que lle chegaban á miña avoa, con eses bordes vermellos e azuis e a lenda “Por avión”. Porque Bos Aires construíuse coa inmigración, en parte coa inmigración galega, e desa emigración foi parte a miña familia. Alí estivo unha tempada o meu avó, e nos anos dourados da Arxentina emigraron dous irmáns da miña nai. Alí seguen, aínda coa mente en Galicia malia levar cinco décadas no país austral e de ter fillos e netos arxentinos. Non podo describir a sensación de ver de novo esa parte da miña familia na súa casa (desta vez o visitante era eu e non eles) e mesmo coñecer curmáns e os seus fillos que nunca vira antes. E logo ter a sorte de ter un curmán, Óscar, que che faga de guía pola caótica e fascinante Buenos Aires (un grolo por el e Alejandra!). A emoción de ver a familia de tan lonxe xunta e “no seu”, de saber mellor da súa vida e dos seus problemas… A miña muller pode contar outro tanto, porque tivo tamén un reencontro coa súa familia arxentina, desta vez en Corrientes, no norte do país.

Non hai país con máis emigrantes galegos ca Arxentina. Todo hai que dicilo, foi tal o aluvión migratorio no país entre comezos do XX e os anos 60 que a inmigración española, maioritariamente galega, non era maioritaria en Arxentina, sendo máis numerosa a italiana (do sur da bota, principalmente). Tal como todos os españois eran “gallegos”, todos os italianos eran “tanos” (napolitanos), aínda que iso era coller a parte polo todo. Mais é significativa. Sen esquecer a armenios, alemáns, xudeus europeos (“rusos”), árabes (“turcos”) e non rematou hoxe en día, sendo substituída pola migración dos países limítrofes sudamericanos (Paraguay, Bolivia…). Arxentina acolle. Hoxe falarei un pouco desas pegadas que vin da emigración e da galeguidade en Arxentina. Haberá logo outro post máis “turístico”.

Si, hai unha Villa Galicia, na Provincia de Bos Aires. Aquí aclaro unha cousa, que a min me custou comprender. Bos Aires é un dos máis grandes conglomerados urbanos do mundo, case vinte millóns de almas, case a metade da poboación de toda Arxentina. Pero Bos Aires non é unha cidade, son moitas. O Bos Aires propiamente dito, a chamada Capital Federal ou Cidade Autónoma de Bos Aires ou sinxelamente CABA é a orixe da urbe, o centro, político e económico. Conta cuns tres ou catro millóns de habitantes, con orixe arredor do porto. Aí rematan todos os camiños, por así dicilo. E arredor está a Provincia de Buenos Aires, que se compón de varios distritos (Avellaneda, Lomas de Zamora, Mar del Plata, La Plata -que non é o mesmo, como pensaba eu-, Quilmes, Lanús, etc.) e que é onde se reparten os quince millóns de almas que non viven na CABA. Mais todas estas cidades, se viaxades en coche polo salvaxe tráfico bonaerense, non teñen separación aparente, continúanse unhas coas outras, alternando vivendas con zonas industriais.

A Provincia de Bos Aires é unha das 23 provincias da República, que é federal. En cambio, a Capital Federal non pertence a provincia ningunha, senón que ten un estatus propio. Para que vos fagades unha idea das distancias, a Provincia de Bs.As. ten quince millóns de habitantes e unha extensión semellante a Italia. Tamén hai que dicir que non é urbana na súa totalidade, senón que boa parte é rural e gandeira: pastos e vacas.

Unha visita interesante é o Museo de la Inmigración, porque é o punto de vista dos de alá, os arxentinos que acolleron tantos milleiros de emigrantes, sen os cales non se podería explicar a historia do país. Está no antigo Hotel dos Emigrantes, que é un edificio orixinalmente de Aduanas, anexo ó porto, onde acollían os recén chegados. Fichábanos, atendíanos sanitariamente, xa que algúns viñan en condicións moi precarias, vacinábanos ou púñanos en corentena chegado o caso e dábanlles unha cama. Alí quedaban un día ou varios ata que alguén relacionado con eles os viña a buscar.

Hotel de los inmigrantes
Leitos para os inmigrantes

Hotel de los inmigrantes

Hoxe atopamos aí lembranzas daqueles tempos e exposicións de fotografías, obxectos e documentos que nos dan unha idea, sentimental e sociolóxica, daquel drama daqueles tempos (o que non fuxía da guerra ou de ditaduras, facíao da miseria), mais tamén da esperanza dunha nova vida. Entre eles, por suposto, galegos. Houbo un “soño americano” como o de que fala Hollywood, mais dirixido ó hemisferio sur. Galicia desangrouse nos portos da Coruña e Vigo. Cada unha desas persoas é unha historia, unha novela. E desde a perspectiva dos arxentinos, contan a piada de que “os homes descenden do mono, mais os arxentinos descenden dos barcos”.

IMG_20150924_102132
Certificado de “arribo” a Arxentina do meu defunto avó, impreso precisamente polo Museo de la Inmigración baseado en datos dos seus arquivos. Consta ata a data e o nome do barco.
IMG_8704
Foto no Museo da Inmigración cedida polo MEGA, do que falaremos a continuación.

Federación de Asociaciones GallegasUn museo moi recomendable, como tamén o é o MEGA: O Museo da Emigración Galega. Na rúa Chacabuco no porteñísimo barrio de San Telmo atópase a Federación de Asociacións Galegas de Bos Aires, que xunto ó Centro Galego eran e son os polos da comunidade galega na capital bonaerense. No caso da Federación, cun compromiso increbable coa República e cos exiliados desta e contra as ditaduras, a desta beira do Atlántico e da outra.

 

IMG_8820
Sé da Federación en San Telmo

 

Federación de Asociaciones Gallegas

A Federación segue a ser un punto de encontro para a galeguidade, con diferentes actividades culturais, recreativas e musicais (como gostamos de ver os gaiteiros ensaiando). Ademáis, acolle ó devandito Museo da Emigración Galega, con lembranzas etnográficas da terra e dos socios que deixaron pegada, como Basilio Álvarez, Eduardo Blanco Amor, obras de Luís Seoane ou o grande galego da foto de aquí abaixo, que acabaría os seus días en terra arxentina, sen poder volver á súa patria. Tamén ten unha biblioteca, a Biblioteca Galega de Bos Aires, ben fornecida de libros galegos, entre eles, ehem, os meus…

Castelao

A Federación (a primeira á esquerda é Débora Campos) faime entrega do premio por medio do meu representante, meu curmán Óscar. Tardei en irllo buscar, mais catro anos despóis, recollino.
A Federación (a primeira á esquerda é Débora Campos) faime entrega do premio por medio do meu representante, meu curmán Óscar. Tardei en irllo buscar, mais catro anos despóis, recollino.

Cómpre dicir que teño un contacto especial coa Federación desde que convocaran o seu Certamen Literario de Narrativa Breve 90º aniversario e premiaran o meu relato “Sobre maletas“. Aquilo foi polo 2011 e houbo unha fermosa cerimonia de premios á que loxicamente non puiden asistir, delegando na miña familia.

Catro anos despóis fun recoller o meu premio e visitei a Federación, o MEGA e a Biblioteca do mesmo. Aquí a nova e aquí, o relato “Sobre maletas“.

 

Máis pegadas galegas:

O Banco Galicia, unha das entidades bancarias máis importantes do país e que non nega as súas orixes. Curiosamente, é o único banco que queda de accionariado totalmente arxentino.
O Banco Galicia, unha das entidades bancarias máis importantes do país e que non nega as súas orixes. Curiosamente, é o único banco que queda de accionariado totalmente arxentino. O seu logo é a cruz de Santiago.
O mítico Café Tortoni non só era frecuentado por Borges, Alfonsini e Carlos Gardel. Aquí unha lembranza a un grande noso, Eduardo Blanco Amor.
O mítico Café Tortoni non só era frecuentado por Borges, Alfonsini e Carlos Gardel. Aquí unha lembranza a un grande noso, Eduardo Blanco Amor.

E como xa dixen, xa farei outro post máis “recreativo” sobre as cousas que vin, marabillosas ou curiosas. No “debe” deses veloces días: non dar coñecido por exemplo a persoas coas que teño contacto na galeguidade arxentina, como Débora Campos ou Ruy Farías e outros. Por moito que fose unha ocasión única para min, ás veces as axendas non cadran. Outra visita que perdín foi o histórico Centro Galego. Mais non pasa nada: teño o aquel de que volverei.

Non se pode explicar a historia arxentina recente sen valorar a inmigración e o aporte dos galegos, e tampouco se pode explicar a historia galega do último século sen ter en conta a sangría (e)migratoria, sendo a Arxentina o primeiro país receptor e onde máis galegos hai fóra das nosas fronteiras, e ademáis, exercendo como comunidade galega activa. Sería inxusto ignorarmos ese capital humano. Inxusto para eles, mais absolutamente negativo e prexudicial para nós mesmos.

Presentación de Passages

O libro “Passages” que inclúe o meu pequeno relato “Zurück / Due back” será presentado o vindeiro 29 de Setembro en Regensburg. Un pequeno éxito noutro idioma! Iso si, non estarei alí porque non son ubicuo e conto con estar eses días en Arxentina. Xa falaramos da súa presentación en Aberdeen (Escocia), onde paradoxalmente si que estiven.
O conto? Poderédelo ler axiña en galego. Onde, cando? Avisaremos.

Polo de agora e por se andades por Regensburg, a cita é no Thon-Dittmer-Palais, Haidplatz 8, o día 29 de Setembro ás 19:15. Oiredes o meu relato non da miña voz, como xa dixen, senón da de Lena Dirnberger, outra das gañadoras.

Ligazón (en alemán): https://www.regensburg.de/veranstaltungen/detail/138426

IMG_20150906_124138

IMG_20150906_124302

Crónicas escocesas

Xa hai uns días que regresei da visita en Aberdeen, transcorrida entre o 28 e o 31 de Maio. O pouco tempo que levo reintegrado na rutina estiven poñendo en orde as miñas fotos, que están como as miñas lembranzas desa estadía: fermosas, caóticas, en diferentes carpetas sen conexión aparente, ocultas ou repetidas. Así que tentaremos poñelo todo en orde e contalo desde o principio.

Como xa contara, participei nuns talleres literarios en Regensburg, por aquilo de tentar escribir dun xeito creativo en alemán, lingua que domino máis ou menos ben pero da que nunca terei o dominio e a naturalidade que teño coa miña lingua materna.

Aberdeen & Regensburg, twin towns, cidades irmanadas
Bandeiras de Aberdeen e Regensburg na Casa do Concello

Regensburg está irmanada con moitas cidades, coas que abriu vías de cooperación cultural: Pilsen (Chequia), Tempe (Arizona, USA), Clermont-Ferrand (Francia), etc., mais o irmanamento máis antigo é coa cidade escocesa de Aberdeen. Este ano é o sesenta aniversario e para conmemoralo convocouse un concurso literario en ámbalas cidades. Seleccionaríanse vinte textos (dez de Aberdeen e dez de Regensburg) e publicaríase un libro conmemorativo. Desde o taller animáronos a participar, e tiven o atrevemento de escribir un texto en alemán e envialo. E eles tiveron o atrevemento de premialo e seleccionalo para o libro. Imaxinade a miña ledicia. Gañar un premio literario noutra lingua, o idioma co que pelexo todos os días, pelexas que adoito perder, e por riba que mo publiquen.

Mais as ledicias non remataron aí. O concello de Aberdeen decidiu lanzar o libro como se merece no seu May Festival e para iso convidou a dous dos autores da parte alemana. Un fun eu, para a miña sorpresa e emoción. A outra, a miña compañeira de viaxe, a novísima Lena Dirnberger, que xa pode dicir que ten un texto (merecidamente) premiado ós seus vinte aniños.

Passages (II)
Passages, o libro

Nada máis chegar, puxéronme o libro na man: chámase Passages, New Writing from Aberdeen and Regensburg. A edición estivo a cargo do bo de Shane Strachan e da editora regensburguesa Edition Vulpes. Cada texto está en inglés e alemán, e tradución dos textos nas dúas direccións estivo a cargo da aberdoniana Helen Stellner, que xa hai moitos anos que cambiou Escocia por estas ribeiras bávaras do Danubio. O volume é sinxelo e fermoso. Cabe a curiosidade que se podía participar con textos escritos nos dialectos locais: bávaro en Regensburg e o doric, o inglés-escocés propio de Aberdeen. Helen tivo a feliz idea de traducir os textos en bávaro a doric e viceversa, para que non perderan o seu achegamento e o seu sabor local.

A visita foi intensa e afortunada. Tratáronnos a Lena e a min como reis. Os propios Shane (autor novo e coordinador de Write Aberdeen) e Helen exerceron de magníficos anfitrións. Amosáronnos os segredos da fermosa Aberdeen e mesmo nos levaron a excursións, que logo relatarei.

Helen Stellner, Lena Dirnberger, este que escribe e Shane Strachan na asociación artística Seventeen de Aberdeen.
Helen Stellner, Lena Dirnberger, este que escribe e Shane Strachan na asociación artística Seventeen de Aberdeen.

O sábado 30 de Maio foi o grande día: a presentación do libro e a lectura dos participantes. Foi unha experiencia. Foron e leron oito dos dez participantes escoceses, ademáis de Lena e de min mesmo, que suei gordo para ler en inglés. Por riba, tocoume ler de último. Mais todo foi ben.

89ac12a19d41fd80686cd133af4500f9
Aquí, sufrindo en inglés. Mais feliz, non pensedes.

Despóis, houbo unha recepción na casa do concello, a cargo do alcalde (en Escocia ó cargo chámaselle Sir Provost), cos autores e outros convidados.

O salón do concello é impresionante e solemne, mais o ambiente cos outros escritores foi distendido e entretido. E si, houbo pinchos. Sempre había pinchos. É unha terra celta como a nosa, na que a hospitalidade se rexe por un parámetro: o convidado non pode marchar con fame.

O alcalde, Shane e os escritores do libro que asistiron ó acto (os escoceses, Lena e mais eu). Boa xente!
O alcalde, Shane e os escritores do libro que asistiron ó acto (os escoceses, Lena e mais eu). Boa xente!

Aberdeen é unha cidade inesperadamente fermosa. En contraste coa tranquila e medieval Regensburg, Aberdeen non mira atrás á historia nin se preocupa demasiado polo turismo, senón que vive no presente. É unha cidade viva, ruidosa, barullenta mais con recunchos encantadores. Vivía da pesca e do seu importante porto ata os anos 70, mais este sector desapareceu para dar paso ó fornecemento das plataformas petrolíferas do mar do Norte, das que Aberdeen é un dos portos base máis achegados. Non hai petroleiros, senón inmensos cargueiros que fornecen ás plataformas de todo o necesario, incluídos os traballadores.

Harbour, Porto
Porto de Aberdeen

Mais o pasado tamén deixou un barrio histórico ben conservado. Aberdeen é famosa por ser a Cidade do Granito, a pedra local que lle dá a súa cor gris característica.

Marischal College
Marischal College
Castlegate
Kirk St. Nicholas - Cemitery, Cemiterio
Cemiterio da Kirk (Igrexa) de St. Nicholas. Gaivotas por toda a cidade, por todas partes. Punto de conexión coruña.

Mais un puntazo a favor de Aberdeen: ten mar. Non só iso: ten praia, a unha distancia camiñable do centro.

Aberdeen beach

Aberdeen's beach and harbour

A un extremo da praia, aillado da cidade polo porto e esquecido pola especulación, está o antigo barrio pesqueiro do Footdee ou Fittie. As casas de pescadores recuperáronse e decoráronse en plan kitsch, e son sé de iniciativas artísticas.

IMG_7665

Os nosos anfitrións, riquiños ata o exceso, non se contentaron con amosarnos a cidade, senón que nos levaron coñecer unha Escocia algo máis profunda, tampouco lonxe de Aberdeen: a vila costeira de Stonehaven.

Stonehaven, Harbour - Porto
Porto de Stonehaven

As principais atraccións de Stonehaven son a súa praia e, a milla e media de camiñada, as ruínas do castelo de Dunnotar, tan impresionantes por si mesmas como o seu enclave, metido no mar entre cantís. Albergou gloria e tamén historias terribles, como era habitual: asedios, masacres e asasinatos, mais hoxe só hai paz, historia e boas vistas.
Dunnotar - Castle, Castelo

Dunnotar Castle

Dunnotar

Toxo escocés
Chorima escocesa

E que máis vou contar de Escocia. A xente é amable e educada. Hai toxos, mais os camiños están libres para camiñar. Ata as vacas son amables.  O fish and chips, que eu pensaba que era unha friturada de peixe sen moito mérito, está boísimo. Cómese ben, en xeral. O peixe é fresco, a carne non falta. Con todo non cheguei probar o Haggis, a comida nacional, unha especie de botelo de año. E o símbolo nacional eles din que é o cardo na botánica, o whisky nos licores (unha relixión aquí, non é un estereotipo) e o unicornio na heráldica, mais son tamén inventores de grandes avances da humanidade como a barra de Mars fretida. Vou repetir o concepto. Collen unha barra de chocolatina de Mars. Empánana. E frítena. Eu vino. E comino. Cambiou a miña vida, para mellor. E o estado das miñas arterias, para peor.

Barra de Mars fretida. Apuntádeo. Non o tentedes na casa. Ou si.
Barra de Mars fretida. Apuntádeo. Non o tentedes na casa. Ou si.

En fin, non me gusta empeñar a miña palabra en van, mais esta foi unha das viaxes que sei que vou repetir. Volverei a Escocia: deixei amigos, a terra é fermosa, o whisky quenta o espírito, o clima… ben, o clima explica o do whisky. Outro lugar fermoso e outra boa xente á que me levou o meu costume de emborranchar folios con historias. A literatura, esa axencia de viaxes.

Passages (II)O libro tamén se presentará en Regensburg, por suposto, e agardo que o concello trate tan ben os convidados escoceses como eles nos trataron a nós. En canto ó meu relato, non esperedes marabillas, xa vos dixen que o escribín en alemán e que precisei dunha corrección allea. En todo caso, sacareino por aquí en galego. Xa contaremos!
Regensburg to Aberdeen

Scottish Flag - Bandeira escocesa

BONUS: Shane Strachan, un dos meus anfitrións en Caledonia e tamén escritor, tamén relatou o acontecido, remontándose ó irmanamento literario entre as dúas cidades, no seu blog (en inglés).

Rumbo a Escocia

Que ten que ver Baviera con Escocia? Que teñen que ver as saias kilt cos pantalóns lederhosen? E se atopamos algunha relación, que teñen que ver as dúas con Galiza? A resposta é, coma sempre, a literatura.

WriteAberdeen_logoComo xa comentara, houbo un bonito certame literario organizado entre as cidades de Regensburg e a escocesa de Aberdeen, irmanadas tamén no literario. Foron escollidos dez textos por cada cidade (dez de aquí en alemán estándar ou en bávaro e mais dez de alí en inglés ou no dialecto do nordeste de Escocia, o doric) e publicaranse os vinte nunha edición bilingüe. E como xa relatara, participei modestamente con un relato escrito en alemán, Zurück (Regreso), e tiven a ledicia de saber que foi escollido para esta publicación.

Pois ben, por se non fora pouca a satisfacción de escribir un texto meu en alemán, unha lingua para min aprendida, e de gañar con el un pequeno premio (grande para min) e por riba ser publicado nun libro bilingüe, veño de saber que fun convidado xunto con outra participante alemana a ler os nosos textos en Aberdeen no lanzamento do devandito libro. Toda unha honra! Aló estaremos a finais de Maio e por suposto, contaremos por aquí que demo fai un galego representando a Baviera por Escocia.

Regensburg to Aberdeen
Praca coa distancia de Regensburg á cidade irmá de Aberdeen do Tempe Park (Regensburg)

 

Aquel verán do 1989

Achegámonos ó 3 de Outubro, día da Reunificación Alemana, e desta volta cunha connotación especial, xa que é o 25 aniversario do proceso no que os dous estados alemáns (República Democrática Alemana e a República Democrática Alemana, RFA e RDA, BRD e DDR, capitalistas e comunistas) volveron ser un só. Eu de crío pensaba que o muro non dividía xa Berlín, senón que dividía os centos de quilómetros entre a RFA e a RDA, pasando polo medio de Berlín. O cal non me cadraba moito cando vía un mapa.

Non había muro físico do Báltico ata Baviera, pero como se o houbese. Era unha fronteira infranqueable. E quen quixese e puidese atravesala e fuxir á Alemaña Occidental, sabía ben que as represalias sociais contra os que quedaban atrás, a súa familia e achegados, se daban por seguras: interrogatorios, expropiacións, despidos do emprego ou expulsión dos estudos universitarios, impedimento de exercer o teu oficio… castigos non para o “pecador”, senón para os seus pais, irmáns, amigos… só coa fin de disuadir o seguinte que tentase o “salto”. Sen éxito.

Non vou defender o capitalismo estatal, nin o feroz neoliberalismo de agora nin o da Guerra Fría dos estados de aquela. Pero non vou relativizar a represión e a falta de liberdades dos reximes comunistas europeos (satelites da URSS, máis ben). E entre estes, se cadra pola súa especial situación, a DDR non era precisamente dos mellores. A todopoderosa Stasi ou Policía Política Estatal dominaba a vida pública e privada. Co seu acopio infinito de información sobre os seus compatriotas converteu o país nun fato de sopróns e laretas, conspiradores da nada, trepas do Partido Comunista e sobre todo, de xente desesperada que vía A Outra Alemaña como un paraíso, a solución ós seus males. Alá a esperanza, aquí o medo e a frustración.

Bundesarchiv Bild 183-1989-1007-402, Berlin, 40. Jahrestag DDR-Gründung, Ehrengäste.jpg
Festexos do 40º aniversario da República Democrática Alemana, ironicamente pouco antes da súa disolución. “Bundesarchiv Bild 183-1989-1007-402, Berlin, 40. Jahrestag DDR-Gründung, Ehrengäste” by Franke, Klaus – Deutsches Bundesarchiv (German Federal Archive), Bild 183-1989-1007-402. Licensed under CC-BY-SA-3.0-de via Wikimedia Commons.

Inciso automobilístico: aquí hai que falar dos Trabant, os “Trabis“. Tódolos países que se abriron á automoción nos anos 60-70 teñen un modelo popular, mítico e hoxe en día, de culto. O Seiscentos en España, o 2CV en Francia, o Volkswagen “Escaravello” na RFA, etc. Pois na RDA sería o Trabant. Un modelo popular de apariencia xeitosa e fabricación socialista. Aínda quedan algúns, como estes que atopei por Halle (Alemania Oriental) e Budapest.

Trabant at Halle, East Germany

Trabant at Budapest (I)

Colorful Trabi at Budapest

O Trabi, para ben e para mal, é un símbolo das catro décadas da RDA. Había que solicitarllo ó Estado e para acadalo había que agardar anos de comportamento sen chata e libre de disidencia (como dixemos, non só do solicitante, senón dos seus achegados). Os máis, mercábanse de segunda man. As estradas da RDA estaban vetadas ós coches occidentais (BMW, Volkswagen…) e practicamente no parque automobilístico só se vían Trabis e algún Skoda (checo), Lada (ruso), etc.

Trabant RS02(ThKraft).jpg
“Trabant RS02(ThKraft)” by Thomas Kraft (ThKraft) – Own work. Licensed under CC BY-SA 2.5 via Wikimedia Commons.  Un Trabi de carreiras. E logo Alonso quéixase do seu coche.

O que diferencia dos Seiscentos, Escaravellos, etc., coches pouco luxosos pero robustos, é que o Trabi era, é, sentimentalismos aparte, unha desfeita de coche. Era lento, consumía moito, foi elixido como o “coche menos ecolóxico da historia” por mor das súas terribles emisións, e ademáis era inseguro. Se vedes un (penso que teriades que vir a Alemaña, porque esas cousas rebentarían antes de chegar ós Pirineus) tocádeo e abraiádevos: a carrocería É DE PLÁSTICO. Concretamente de Duroplast, unha resina plástica feita de porcalladas recicladas, así que neste aspecto ata era algo ecolóxico, se ignoramos a súa polución asasina. En caso de accidente e envorcamento podedes imaxinar o que pode pasar nese cascallo de plástico. Nada bo para os que van dentro.

Este enxeño automobilístico, chafalleiro pero icónico, deixouse de producir no 1991. Hoxe son pezas de colección e vense moitos “tuneados” por Alemaña.

Atopei tamén esta nova antiga en Twitter de uns que tentaron convertir un Trabi en unha especie de aeroplano para fuxir a Occidente. Se o fedello era malo sobre a terra, non o quero imaxinar no aire. A nova é do sensacionalista e noxento diario Bild, así que hai que darlle o creto xustiño.

Volvamos ó 1989. a Perestroika de Gorbachov, a apertura, o ulterior e inexorable esboroamento dos reximes comunistas, e nestas terras, os berlineses derrubando o Muro como símbolo definitivo. Mais todo isto non pasou dun día para o outro.

O muro caeu en Novembro do 1989, cando os berlineses cansaron de agardar polos políticos, e anunciouse a Reunificación, pero meses antes a vida non era fácil para os alemáns á “dereita” do Telón de Aceiro. Erich Honecker, canceler da RDA e testa dun rexime anquilosado e negador da realidade que o arrodeaba, afirmaba moi rufo que o muro duraría 100 anos máis. Pero os seus gobernados non estaban dispostos a agardar.

Kuss
Mural-parodia do famoso bico entre Breznev, xefe de Estado da URSS (quen mandaba realmente na RDA) e Honecker. A lenda di “Meu Deus, axúdame a sobrevivir a este amor fatal”. Despois, con Gorbachov, a sintonia foi moi distinta. Foto do álbum Flickr de Enric Vidal i Famadas, fonte premendo na imaxe. Licenza.
Refugees, East German Hungary, Budapest Zugliget Camp
Dous refuxiados da RDA na Embaixada da RFA en Praga acollen con ledicia a nova do seu permiso para abandonar o seu país. Fonte: Spiegel.

Xa que a fuxida directa cara á RFA era aínda arriscada e temeraria, os cidadáns da RDA discorreron que o mellor para chegar aló era dar un rodeo. Por Polonia, Hungría e Checoslovaquia, no seu caso, penetrando en Austria e rematando na anceiada Bundesrepublik Deutschlands. Millón e medio de alemáns orientais solicitaron o permiso de viaxe cara un dos países “amigos” do Este (cara o Oeste, imposible) e formouse unha inmensa Caravana de Trabis (na súa meirande parte, tamén Skodas e Ladas), sen contar os que usaron o tren e outros medios, uns 20000 alemáns desesperados tentando fuxir da súa propia terra como fose. Milleiros remataron nas embaixadas da República Federal Alemana en Praga e Budapest e nos seus arredores, provocando unha crise humanitaria inesperada. Así foi como moitos alemáns se converteron en refuxiados. Familias enteiras durmindo nos autos, sen querer saber nada de volver atrás. Demasiadas esperanzas “ó outro lado” e demasiado medo á Stasi no seu regreso. Era verán do 1989. As dúas Alemañas e por extensión os países afectados e os bloques capitalista e comunista tiñan un problema. Honecker limitouse a dicir que os que querían marchar “non se botarían de menos”. As manifestacións por todo o país desafían a represión policial.

Aconteceu o que tiña que acontecer. Non se poden poñer portas ó campo. O rexime comunista da RDA estaba en descomposición e o ministro de Exteriores da Alemaña Occidental, Hans-Dietrich Genscher,  pactou ás súas costas coa URSS unha solución. Os soviéticos estaban dentro da estratexia de salvar a súa propia economía e afrouxar o control sobre os países de Europa Oriental e deuse o paso. Abríronse as fronteiras entre Austria e Hungría e Checoslovaquia. O ministro anuncioullo en persoa ós acampados na embaixada de Praga: eran benvidos na República Federal Alemana. Hungría nin se molestou en informar á RDA. O anoxo de Honecker era evidente.

Trabbi prague
Monumento a eses días na Embaixada de Alemaña en Praga. von Wegmann (Eigenes Werk) [CC-BY-SA-3.0 oder GFDL], via Wikimedia Commons
Fletouse un tren de fuxida que chegaba a Hof (Baviera, RFA) pero que atravesaba Dresden e Karl-Marx-Stadt (hoxe Chemnitz), na RDA. Milleiros foron nese tren, coa esperanza de chegar a Hof e co medo a ser retidos polos controis nas outras dúas cidades. Chegaron. En Hof agardaba un dispositivo humanitario para esa multitude esfarrapada.

 

Bundesarchiv Bild 183-1989-1110-038, Grenzübergang Wartha, Stau.jpg
Atasco no paso da fronteira en Wartha. “Bundesarchiv Bild 183-1989-1110-038, Grenzübergang Wartha, Stau” by Ludwig, Jürgen – This image was provided to Wikimedia Commons by the German Federal Archive (Deutsches Bundesarchiv) as part of a cooperation project. (…) Licensed under CC-BY-SA-3.0-de via Wikimedia Commons.

Xa sabedes o resto: caeu o Muro, caeu Honecker e a RDA e as dúas Alemañas foron unha, de novo, tras décadas de absurda separación e illamento. Pero hoxe, 25 anos despois, hai un forte exame de conciencia no pobo alemán.

Trabi on Berlin Wall
Un dos murais máis icónicos nos restos do muro de Berlín, na East Side Gallery. Un Trabi atravesa o muro.

Coa Reunificación (a Wiedervereinigung, ou como máis a chaman, o Wende, o xiro, o cambio) pasa un pouco coa Transición Española. Era inevitable e fíxose o que se tiña que facer. A división era insostible, así como o prolongamento do rexime socialista. Pero tamén se glorificou esa “Revolución Pacífica” ata a náusea, e non foi tan pacífica, nin tan perfecta. Houbo erros e puntos escuros. Políticos e económicos.

Para comezar, non se fusionaron os dous países para facer “unha nova Alemaña”. Foi unha integración, a República Federal absorbeu á Democrática. As regras foron impostas pola “Alemaña rica”, non pola pobre, que se tivo que adaptar. A división federal, o marco alemán, a lexislación da RFA, o ser turrados violentamente por unha economía moitas veces máis potente cá súa. Unha grande crise sobreviu á nova e agrandada Bundesrepublik, e foi superada non hai tanto a un custo social enorme, iniciado polo canceler socialista Schröder e ratificado por Merkel. O mesmo que esta lle quere aplicar a Europa

As de perder levounas a Alemaña Oriental. De primeiras, despoboouse de xente nova, atiradas polos soldos e condicións “do outro lado”. Ós estados do Oeste chegaron os Ossis (da Ostdeutschland, alemáns orientais) en masa. Por outra banda os “novos estados” (os do Este) melloraron en liberdades pero foron a pior no económico, tralo espellismo de que xa había BMWs nas estradas e chocolate Milka nas tendas. A súa industria e sectores produtivos, hiperprotexidos polo estado socialista, afundíronse, o que retroalimentou a migración cara o Oeste. As estructuras sociais socialistas foron suprimidas, pero os novos estados quedaron a mercé da beneficiencia dos Wessis, os do Oeste. A esta beira a xente está farta de pagar o “Soli“, o imposto solidario en beneficio dos estados orientais, pero os Ossis sinalan que o Occidente foi unha das causas da súa ruína. Desa beira só saíu gañando a cidade de Berlín, unha cidade fendida en dúas polo muro e a Guerra Fría e traumatizada polo nazismo e a II Guerra Mundial, transformada nunha metrópole cultural europea, unificada e capital da nova Deutschland. Cos seus problemas tamén, ollo.

Merkel presume de país perfecto e di saber o que mellor lles convén ó resto de países europeos, incluído o noso. Pero a situación do 40 por cento de Alemaña tampouco é para presumir. E Angela debería sabelo mellor ca moitos, pois tamén veu do Este (criouse en Brandenburgo, non lonxe do Berlín Oriental).

Non se pode ignorar que nos estados ex-comunistas é onde é máis forte a presencia da extrema dereita e os neonazis. Onde máis agresións hai ós refuxiados e inmigrantes. Cando hai 25 anos os refuxiados eran eles, os propios alemáns…

 

Bonus tracks musicais:

David Hasselhoff, si, Maiquel Nait, cantou para milleiros de persoas para celebrar a caída do muro. El anda a dicir que axudou a que caera o muro e todo o que sobreviu despois. Debuxaba Castelao: “Pensan os galos que abre o día porque cantan eles”. O bo de David, de ascendencia xermana, converteuse nunha estrela na Alemaña oitenteira.

Para compensalo, Pink Floyd. The Wall.

Alsacia: Estrasburgo e Colmar

A semana pasada fixemos unha “viaxe lóstrego” en dirección Oeste. Deixamos Baviera e entramos no estado de Baden-Württenberg, concretamente á cidade de Heidelberg, cruzamos a fronteira con Francia e visitamos as capitais alsacianas Estrasburgo e Colmar, para volver a Alemaña e rematar en Friburgo, tamén no estado de Baden-Württenberg. Poucos días para tantos quilómetros e tantos sitios fermosos. Ousarei escribir un pouquiño sobre o que vin e lin sobre Alsacia, malia só estarmos pouco máis de dous días e ver dúas cidades.

IMG_5134Alsacia é unha rexión francesa moi particular. A fala de seu é o alemán, en concreto un dialecto alemánico. A súa historia é un pim-pam-pum entre as dúas grandes potencias entre as que se encaixa: Francia e Alemaña (co nome de Sacro Imperio Xermánico, Prusia, etc). Desde a I Guerra Mundial é francesa, co triste paréntese do nazismo e a II Guerra Mundial. Alsacia (Elsass, en alemán) foi incorporada ó III Reich. Non foi un “territorio ocupado”, coma o resto de Francia, senón que administrativamente pasou formar parte inequívoca de Alemaña.

Os nazis acometeron unha brutal “(re)xermanización” da rexión. Obrigouse a usar o alemán, prohibiuse o francés e os seus símbolos culturais, incluída a boina francesa (non é broma). Os desobedientes eran enviados a campos de “reeducación” e de concentración. Neste senso, salienta o recrutamento forzoso de 140.000 alsacianos na Wehrmacht para loitar co bando nazi. Son os Malgré-Nous, “malia nosa”. En canto ós xudeus, reduciron a abraiante sinagoga de Estrasburgo a borralla e podedes imaxinar o que pasou coa súa poboación.

Trala derrota nazi, Alsacia volveu a mans francesas. O dialecto alemán pasou de ser obrigatorio a ser minorizado. O estado francés, fortemente centralista, impuxo a lingua francesa na escola e nos medios de comunicación, e a fala dos alsacianos sufriu un grande retroceso. Tamén as outras linguas periféricas do estado francés (bretón, basco, occitano, catalán), pero o alsaciano tiña o agravante de ser a mesma lingua có inimigo, a dos boches que invadiran Francia. O alsaciano é bastante diferente do que se fala en Berlín, pero a dialéctica de vencedores (a IIGM significou máis humillación ca vitoria para Francia) e derrotados non admite sutilezas.

Rue de la Chaine - KettegässelNas últimas décadas Alsacia e en concreto Estrasburgo convertéronse nun símbolo da reconciliación franco-xermana (e europea, por extensión). Neste contexto deronse uns tímidos pasos de revalorización cultural da fala alsaciana, aínda que sen chegar á cooficialidade. Estúdase nas escolas de xeito voluntario e os cartaces das rúas estrasburguesas son bilingües en francés e alemán alsaciano. Coas fronteiras abertas e sé de varias institucións da UE, Estrasburgo (Strasbourg en francés, Straßburg en alemán común, Strossburi en alemán alsaciano) presume de cidade europea e cosmopolita.

É unha cidade fermosísima. O casco vello é unha grande illa (Grande-Île) arrodeada polo río Ill, fermoso e ben conservado, con sorpresas a cada paso: rueiros históricos, pazos, mansións, pontes, ríos, canles e unha catedral impoñente.

Strasbourg, cathedral

Na catedral non puidemos entrar por haber un acto pechado a visitas, pero recoméndovos subir á torre. As pernas han protestar, pero compénsao a vista sobre a cidade e a chaira alsaciana ata a Selva Negra, xa na beira alemna, alén da fronteira marcada polo río Rin.

Strasbourg, view - vista

Seguro que tedes na mente imaxe desas casas típicas centroeuropeas e alpinas, cun esquelete de trabes de madeira, como saídas dun conto dos Grimm. Por onde eu vivo en Baviera non hai moitas, atopei bastantes por Franconia (Nürnberg, Rothenburg)… Non sei como se chaman no noso idioma, en alemán son Fachwerkhäuser e en francés maisons à colombage. Pois en Alsacia seica son o típico. Hai milleiros, como na praciña do Marché des Cochons au Lait ou Ferikelmärik… o Mercado dos Bacoriños, para nós.

Marché des Cochons au Lait

De comezo rechamoume que Estrasburgo, cidade francesa, tivese un barrio co nome de “Petite France”. Este fermoso e turístico cornecho non ten nada que ver co país galo en si, senón que leva o nome dun hospicio que había alí para acoller os soldados enfermos de sífile, doenza coñecida daquela coma “o mal de Francia”. Curioso.

Petite France (II)

Alí atópanse as Pontes Cubertas sobre o río, coas súas fortalezas defensivas para defender a cidade. A paz que se respira nesta cidade é unha nova relativamente recente, se miramos os seus séculos de historia, sempre entre París e Berlín, malgré elle.

Barrage Vauban, Ponts Couverts

Logo puxemos camiño a Colmar. É a capital do departamento do Alto Rin (Estrasburgo é a do Baixo Rin) e a terceira cidade de Alsacia (detrás da capital e de Mulhouse). Colmar é unha pequena alfaia a menos distancia do Friburgo alemán ca de Estrasburgo. Está ateigada de turistas, si, pero non perdeu o seu encanto.

La Petite Venise (Poissonerie), Colmar (I)

La Maison des Têtes (I)

Rue de Colmar (Night) (II)

Quedaron ganas de voltar. Unha visita pendente é o castelo de Haut-Koenigsburg, preto de Sélestat e non lonxe de Colmar… pero botábasenos o tempo enriba. Xa haberá ocasión.

Chateau Haut Koenigsbourg.JPG
« Chateau Haut Koenigsbourg » par JUNG Brice — Travail personnel (Photo personnelle). Sous licence CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Non todo vai ser camiñar e ver monumentos. Hai que comer e beber. Un dos pratos máis típicos é a torte flambée (flammekueche), unha torta de masa fina con nata e tiras de touciño ó forno. Sinxelo e gorentoso. Comimos delas dúas veces, a primeira foi deliciosa, a segunda foi unha desfeita, toda churruscada. É inxusto, pero non teño foto da torta boa e si da mala:

DSC01394Teñen moitos máis pratos típicos (cervelat, choucrute, peixes de río, o baeckoffe, repostería) e seguro que se ides teredes máis sorte ca nós coa hostalería. Vén sendo como a típica gastronomía xermánica ou suíza cun toque francés. Esta mistura tamén se dá na bebida: teñen boas cervexas como no outro lado da fronteira, pero tamén excelentes viños.

Pois iso, un lugar para revisitar máis polo miúdo. Un encontro entre dúas culturas onde antes había só unha fenda. Recoméndoo.

A imaxe do castelo de Haut-Koenigsburg é da Wikipedia, tal e como reza a atribución. O resto son miñas e a meirande parte están no meu Flickr. Tedes a galería completa aquí e nesta ligazón.

https://www.flickr.com/apps/slideshow/show.swf?v=1811922554

De volta en Passau

Passau, Panorama (IV)

Onte estiven na cidade de Passau, na Baixa Baviera. Os máis antigos seguidores do meu blog (e da miña estraña traxectoria vital) saben que sempre falo dos lugares que visito (Múnic, Berlín, Augsburgo, Hamburgo, calquera Burgo…) pero que Passau é algo máis. É a primeira cidade na que vivín en Alemaña, e alí transcorreron os primeiros meses desta miña emigración nun país de fala allea. Todo era inhóspito, incomprensíbel, e tamén excitante. Onde comecei aprender alemán e coñecer e adaptarme a esta cultura. Despois deste periodo mudeime a Regensburg por traballo mais as visitas á antiga Batavia seguiron a ser frecuentes. Mais logo interrompéronse por circunstancias vitais e non pisei a cidade nos últimos catro ou cinco anos, ata onte. Primeiro fora turista, logo emigrante, e onte… turista outra vez. Xa non me queda ninguén nese sitio, tan só lembranzas, moi fermosas na súa meirande parte.
Biergarten
Pero como hai moitos novos por aquí, fágovos unha visita de balde. Para lercheos, as anotacións sobre/en/contra/baixo/cabe Passau deste blog: Passaundo de todo.

Passau é unha pequena cidade ou vila grande (o que vós queirades, anda polos 50.000 habitantes) do Sureste de Baviera e Alemaña, na fronteira con Austria. Na Baviera hai moitas cidades bonitas, pero Passau é ben orixinal entre elas. A arquitectura é máis mediterránea e menos xermánica e a zona vella está magníficamente conservada. É a “Cidade dos Tres Ríos”, posto que a Cidade Vella (Altstadt) é unha lingua de terra entre dous grandes ríos, o Danubio e o seu afluínte Inn, que nace en Suíza e atravesa Austria.

Passau, Panorama (I)

O final da península fluvial da Altstadt, no pico do Ortspitze conflúen as augas verdosas do Inn nas escuras do grande Danubio, que non fixo senón comezar a súa viaxe, abandonando Alemaña en busca de Viena, Budapest e o Mar Negro. Na vindeira imaxe aprézase ben esta mistura.

Ortspitze: Donau & Inn

Falei da Cidade dos Tres Ríos, e quédame un terceiro, o pequeno río Ilz, que nace na Fraga Bávara e morre tamén no seo do Danubio en Passau, preto do Ortspitze. Delimita o barrio do Ilz ou Ilzstadt, do que falei hai anos. Na vindeira foto está a súa embocadura, coas fortalezas defensivas de Niederhaus (abaixo á esquerda) e a grande Veste Oberhaus (encol do monte), á que teredes que subir para desfrutar dunhas vistas magníficas da cidade.

Ilzstadt, Veste Nieder- und Oberhaus

Gasse

Ríos aparte, Passau é unha cidade monumental que ben merece unha visita dun día completo. Ten unha fermosa (máis por dentro ca por fóra) catedral barroca, ruelas feiticeiras, pazos, castelos, igrexas e ermidas, e nos seus arredores, roteiros de sendeirismo e cicloturismo. No social, e dío un que viviu alí, o pobo bávaro é bastante pechado (aínda que non hostil), pero Passau compénsao cun ambiente moi novo e foráneo, xa que é cidade universitaria. Non che era mal sitio para establecerse un tempo, pero fóra do turismo, hostalería e a Universidade non ten sectores económicos moi activos e tiven que facer a maleta cara non moi lonxe, Regensburg. Dígoo con algo de morriña, pero sen excesos. Como dicían Los Luthiers, calquera tempo pasado foi anterior.

A panadería de Ratzinger

Aquí, o choio que atopou o emérito e xubilado papa bávaro Josef Ratzinger: unha panadería. Fóra chanzas, teño mercado aí e fan un pan artesán boísimo, á parte de darme dunha boa ensinanza sobre esta cultura e os seus horarios. Funlles por pan un sábado ás once da mañá, saíndo con moitos esforzos do leito. O establecemento abre ás seis da mañá e pecha ás doce do mediodía, non abre polas tardes nin os domingos. A boa señora amosoume o pouco pan que lle quedaba e eu tentei escoller un. A panadeira excusouse amable, sinalando o reloxo: “… é que XA son as once!”.

Para rematar, unha imaxe do barrio do Inn, o Innstadt, separado da Altstadt por ese río. Enriba vedes á igrexa de Mariahilf, ermida de peregrinaxe para comodóns: a ascensión non é grande cousa pero puxéronlle paredes e teito ó camiño. E abaixo á dereita, veredes unha casa vermella, da que vos falei ben no meu libro Podería falar de nubes. En efecto, non é outra que A Casa Vermella,  de infausta historia.
Innstadt

Post itComo despedida, un post-it (si, unha nota desas que se pegan) que atopei na rúa, para rematar con algo de amor. Di “Sabes que quero eu para sempre? Nós”. Poesía na tubería. Tedes máis fotos no meu álbum do Flickr.