Os Leóns de Múnic: o descenso e a incerteza

Faleivos hai pouco tempo do simpático e tradicional clube de fútbol TSV 1860 de Múnic, “Os Leóns” ou “Os Sesenta” (Löwen ou Sechzger), e a súa querencia histórica pola derrota, o afundimento e o rexurdir das súas cinzas. Pero esta semana escribiu un novo capítulo do primeiro, a derrota, sen albiscar nada do segundo, ao contrario. Veñen tempos negros para os celestes.

En Alemaña xóganse partidos para a promoción para o descenso e ascenso. Sen ir máis lonxe, os Sesenta, metéronse no partido de promoción contra un equipo de terceira (equivalente á nosa 2ªB) para manter a súa categoría en segunda. Os que quedaron por embaixo del descenderon a terceira directamente. Estes partidos de promoción (Relegation) son moi criticados porque nos últimos anos o guion está preestablecido: o equipo da categoría superior, usualmente o rico, vence e mantén a categoría.

Pero para iso están os Sesenta, para rachar coas tradicións, pero para mal. O rival, procedente de Terceira como xa dixemos, é un vello coñecido meu, o Jahn Regensburg, o clube da cidade onde vivín nove anos. En teoría, un modesto bávaro que pasou polo seu inferno particular: nos últimos catro anos chegou a segunda, baixou a terceira e sucesivamente á Rexional (equivalente, agora si, á nosa 3ª) cun estadio novo do trinque e agora tentan volver á segunda, o que sería un exitazo para a cidade.

O TSV fixo o máis difícil, empatar 1-1 en Regensburg na Ida e deixar a defensa da súa praza para a volta, nun Allianz Arena ateigado. E logo acadou o máis abraiante: fracasar. O Jahn infrixiulle un 0-2 ante 70000 seareiros. Os de Regensburg foron un equipo moito máis compacto (“somos un equipo, eles non”, resumiu un do Jahn), e como final vergoñento, o partido houbo de ser interrompido 15 minutos polo lanzamento de obxectos dos ultras locais máis túzaros. O encontro finalizou, e tamén unha desastrosa tempada, que xerou unha frustración que algúns seareiros canalizaron do peor xeito posible, coa violencia, sempre condenable.

O facto non cambia: o Jahn ascende a segunda, sorpresiva pero merecidamente. O TSV 1860 München descende a Terceira. Pode ser peor? Pode.

O caos instalouse no equipo de Giesing. Demitiron o director deportivo, o presidente e o adestrador, e boa parte do plantel tamén marchará. Culmínanse anos de nefastas decisións institucionais, deportivas e económicas. Por riba, as condicións de Hasan Ismaik, o investidor e dono de facto do clube, para non “pechar a billa” dos cartos, fan difícil que o clube poida pagar as súas débedas e a propia licencia da Bundesliga de terceira, polo que podería ser descendido a Rexional, un golpe do que non se sabe se poderá sobrevivir. Como tantos, metidos na roda de gastar o que non se ten para competir deportivamente, e mesmo así non acadalo.

O único bo destes momentos negros e incertos en Giesing é que se abre unha porta para abandonar o Allianz e volver en terceira ó seu tradicional Grünwald Stadion, sempre e cando cumpra certos requisitos de seguridade. Veremos se se recuperan do golpe, para que o fútbol en Múnic non só teña cor vermella.

wp-1492452142180.jpg

 

Adeus, servus, Regensburg

Así é. Non está este blog para contar a miña vida privada, mais os catro que entran aquí terán que aturalo.

Hai nove anos… nove anos!!! Que rápido roda a bóla do tempo… En fin, hai nove anos e medio, xa o contara algunha vez, cheguei á pequena cidade de Passau cun billete de ida, unha paga de paro exportada de España para tres meses, unha maleta chea de xerseis, algo de cartos aforrados e unha matrícula feita na Volkshochschule nun curso de Alemán, nivel A1, intensivo. Un soño de encarreirar a miña vida, aprender un idioma.

Catro ou cinco meses despóis fixen unha entrevista de traballo en Regensburg (Ratisbona, nos idiomas latinos), nunha pequena empresa xenética. Soaba tan raro antes como agora. Co meu nivel atrofiado de alemán, a entrevista, para min, foi unha desfeita. Cinco alemáns xefazos dirixíndome preguntas e eu sen entendelas á terceira repetición, en ocasións non enxergaba sequera que era unha pregunta, eu tan só asentía como un chimpancé mentres os xefazos teutóns miraban desconcertados. Saín de alí noqueado pola realidade da emigración e da inconsistencia do meu proxecto e deprimido de vez.

Por algunha razón ou confluencia astral, chamáronme e contratáronme. Supoño que a razón foi a expansión bestial da empresa, que no 2007 pasou de 80 a máis de 200 traballadores, e eu entre eles. Os comezos foron duros, de continuos cambios, expansións e innovacións que non sempre saían ben, e eu no medio, mellorando co idioma mais nunca tan rápido como quixera. Foi fodido. E un reto excitante. Fágoo de menos.

Ponte de Pedra - Stone Bridge - Steinerne Brücke, Regensburg Regensburg? Unha cidade de tamaño mediano, tranquila, provinciana, dirían algúns, mais que zumega historia. Un casco histórico Patrimonio da Humanidade, incluíndo ponte medieval e catedral, o forte máis norteño do Imperio Romano (do Danubio para alá, todos bárbaros), esplendor comercial na Idade Media, Cidade Imperial do Kaiser, patria de Xoán de Austria, logo declive, logo a recuperación trala II Guerra Mundial, turrada pola industria: Siemens, Infineon, BMW, Reinhausen… pequeno paraíso dos enxeñeiros, mecánicos e robots, e boa cervexa. Eu son máis do último. Non deixedes de visitala (a cidade e a cervexa) se estades por Baviera: das cidades máis fermosas da Xermanía. Para min, un lugar para comezar. Ou recomezar.

Primeiro Regensburg, logo o mundoA empresa foi absorbida por unha multinacional, e esta por outra multinacional máis grande, cambiou de nome, de xefazos. Os xefes de verdade sentan nun despacho en Estados Unidos, nós non os coñecemos nin eles saben onde está Regensburg. Lei de vida, peixe grande, peixe pequeno. Eu aprendín, medrei, madurei, fixen bos amigos e compañeiros, e como todo o mundo, vivinas de todas as cores. Fóra da empresa, a relación que me trouxera a Alemaña esfarelouse, adapteime ó país, hoxe estou casado e feliz de estalo, cheíños de plans e ilusións…
Nove anos despois, remato o 31 de Marzo na empresa. Xa rematei, en realidade, estou de vacacións. Iso será o xoves, ese mesmo día collerei un tren para Múnic. Alí comezarei de novo, nun novo emprego: no laboratorio dun hospital, volta á clínica, ó servizo público, fóra da empresa privada. Ilusión e medo, diso está tamén feita a vida. E agobio por non dar atopado unha vivenda na capital bávara, tarefa dura e frustrante, mais solucionarase. Estamos seguros.

Non deixo Alemaña, non regreso á terra, que é o que me gustaría… mais deixo Ratisbona. Foi unha boa amiga, agardo que a urbe bávara, Múnic, München (encántame como a chaman os italianos: Monaco di Baviera), Minga en bávaro (léase “Min-a”, con n velar) me acolla ben. Perdón. Que nos acolla ben, ós dous. Deséxenme sorte e eu ireilles contando.

Múnic

Xa sei que prometera silencio textual, seguirá, isto foi só unha excepción. Regensburg merecíao.

Presentación de Passages

O libro “Passages” que inclúe o meu pequeno relato “Zurück / Due back” será presentado o vindeiro 29 de Setembro en Regensburg. Un pequeno éxito noutro idioma! Iso si, non estarei alí porque non son ubicuo e conto con estar eses días en Arxentina. Xa falaramos da súa presentación en Aberdeen (Escocia), onde paradoxalmente si que estiven.
O conto? Poderédelo ler axiña en galego. Onde, cando? Avisaremos.

Polo de agora e por se andades por Regensburg, a cita é no Thon-Dittmer-Palais, Haidplatz 8, o día 29 de Setembro ás 19:15. Oiredes o meu relato non da miña voz, como xa dixen, senón da de Lena Dirnberger, outra das gañadoras.

Ligazón (en alemán): https://www.regensburg.de/veranstaltungen/detail/138426

IMG_20150906_124138

IMG_20150906_124302

Crónicas escocesas

Xa hai uns días que regresei da visita en Aberdeen, transcorrida entre o 28 e o 31 de Maio. O pouco tempo que levo reintegrado na rutina estiven poñendo en orde as miñas fotos, que están como as miñas lembranzas desa estadía: fermosas, caóticas, en diferentes carpetas sen conexión aparente, ocultas ou repetidas. Así que tentaremos poñelo todo en orde e contalo desde o principio.

Como xa contara, participei nuns talleres literarios en Regensburg, por aquilo de tentar escribir dun xeito creativo en alemán, lingua que domino máis ou menos ben pero da que nunca terei o dominio e a naturalidade que teño coa miña lingua materna.

Aberdeen & Regensburg, twin towns, cidades irmanadas
Bandeiras de Aberdeen e Regensburg na Casa do Concello

Regensburg está irmanada con moitas cidades, coas que abriu vías de cooperación cultural: Pilsen (Chequia), Tempe (Arizona, USA), Clermont-Ferrand (Francia), etc., mais o irmanamento máis antigo é coa cidade escocesa de Aberdeen. Este ano é o sesenta aniversario e para conmemoralo convocouse un concurso literario en ámbalas cidades. Seleccionaríanse vinte textos (dez de Aberdeen e dez de Regensburg) e publicaríase un libro conmemorativo. Desde o taller animáronos a participar, e tiven o atrevemento de escribir un texto en alemán e envialo. E eles tiveron o atrevemento de premialo e seleccionalo para o libro. Imaxinade a miña ledicia. Gañar un premio literario noutra lingua, o idioma co que pelexo todos os días, pelexas que adoito perder, e por riba que mo publiquen.

Mais as ledicias non remataron aí. O concello de Aberdeen decidiu lanzar o libro como se merece no seu May Festival e para iso convidou a dous dos autores da parte alemana. Un fun eu, para a miña sorpresa e emoción. A outra, a miña compañeira de viaxe, a novísima Lena Dirnberger, que xa pode dicir que ten un texto (merecidamente) premiado ós seus vinte aniños.

Passages (II)
Passages, o libro

Nada máis chegar, puxéronme o libro na man: chámase Passages, New Writing from Aberdeen and Regensburg. A edición estivo a cargo do bo de Shane Strachan e da editora regensburguesa Edition Vulpes. Cada texto está en inglés e alemán, e tradución dos textos nas dúas direccións estivo a cargo da aberdoniana Helen Stellner, que xa hai moitos anos que cambiou Escocia por estas ribeiras bávaras do Danubio. O volume é sinxelo e fermoso. Cabe a curiosidade que se podía participar con textos escritos nos dialectos locais: bávaro en Regensburg e o doric, o inglés-escocés propio de Aberdeen. Helen tivo a feliz idea de traducir os textos en bávaro a doric e viceversa, para que non perderan o seu achegamento e o seu sabor local.

A visita foi intensa e afortunada. Tratáronnos a Lena e a min como reis. Os propios Shane (autor novo e coordinador de Write Aberdeen) e Helen exerceron de magníficos anfitrións. Amosáronnos os segredos da fermosa Aberdeen e mesmo nos levaron a excursións, que logo relatarei.

Helen Stellner, Lena Dirnberger, este que escribe e Shane Strachan na asociación artística Seventeen de Aberdeen.
Helen Stellner, Lena Dirnberger, este que escribe e Shane Strachan na asociación artística Seventeen de Aberdeen.

O sábado 30 de Maio foi o grande día: a presentación do libro e a lectura dos participantes. Foi unha experiencia. Foron e leron oito dos dez participantes escoceses, ademáis de Lena e de min mesmo, que suei gordo para ler en inglés. Por riba, tocoume ler de último. Mais todo foi ben.

89ac12a19d41fd80686cd133af4500f9
Aquí, sufrindo en inglés. Mais feliz, non pensedes.

Despóis, houbo unha recepción na casa do concello, a cargo do alcalde (en Escocia ó cargo chámaselle Sir Provost), cos autores e outros convidados.

O salón do concello é impresionante e solemne, mais o ambiente cos outros escritores foi distendido e entretido. E si, houbo pinchos. Sempre había pinchos. É unha terra celta como a nosa, na que a hospitalidade se rexe por un parámetro: o convidado non pode marchar con fame.

O alcalde, Shane e os escritores do libro que asistiron ó acto (os escoceses, Lena e mais eu). Boa xente!
O alcalde, Shane e os escritores do libro que asistiron ó acto (os escoceses, Lena e mais eu). Boa xente!

Aberdeen é unha cidade inesperadamente fermosa. En contraste coa tranquila e medieval Regensburg, Aberdeen non mira atrás á historia nin se preocupa demasiado polo turismo, senón que vive no presente. É unha cidade viva, ruidosa, barullenta mais con recunchos encantadores. Vivía da pesca e do seu importante porto ata os anos 70, mais este sector desapareceu para dar paso ó fornecemento das plataformas petrolíferas do mar do Norte, das que Aberdeen é un dos portos base máis achegados. Non hai petroleiros, senón inmensos cargueiros que fornecen ás plataformas de todo o necesario, incluídos os traballadores.

Harbour, Porto
Porto de Aberdeen

Mais o pasado tamén deixou un barrio histórico ben conservado. Aberdeen é famosa por ser a Cidade do Granito, a pedra local que lle dá a súa cor gris característica.

Marischal College
Marischal College
Castlegate
Kirk St. Nicholas - Cemitery, Cemiterio
Cemiterio da Kirk (Igrexa) de St. Nicholas. Gaivotas por toda a cidade, por todas partes. Punto de conexión coruña.

Mais un puntazo a favor de Aberdeen: ten mar. Non só iso: ten praia, a unha distancia camiñable do centro.

Aberdeen beach

Aberdeen's beach and harbour

A un extremo da praia, aillado da cidade polo porto e esquecido pola especulación, está o antigo barrio pesqueiro do Footdee ou Fittie. As casas de pescadores recuperáronse e decoráronse en plan kitsch, e son sé de iniciativas artísticas.

IMG_7665

Os nosos anfitrións, riquiños ata o exceso, non se contentaron con amosarnos a cidade, senón que nos levaron coñecer unha Escocia algo máis profunda, tampouco lonxe de Aberdeen: a vila costeira de Stonehaven.

Stonehaven, Harbour - Porto
Porto de Stonehaven

As principais atraccións de Stonehaven son a súa praia e, a milla e media de camiñada, as ruínas do castelo de Dunnotar, tan impresionantes por si mesmas como o seu enclave, metido no mar entre cantís. Albergou gloria e tamén historias terribles, como era habitual: asedios, masacres e asasinatos, mais hoxe só hai paz, historia e boas vistas.
Dunnotar - Castle, Castelo

Dunnotar Castle

Dunnotar

Toxo escocés
Chorima escocesa

E que máis vou contar de Escocia. A xente é amable e educada. Hai toxos, mais os camiños están libres para camiñar. Ata as vacas son amables.  O fish and chips, que eu pensaba que era unha friturada de peixe sen moito mérito, está boísimo. Cómese ben, en xeral. O peixe é fresco, a carne non falta. Con todo non cheguei probar o Haggis, a comida nacional, unha especie de botelo de año. E o símbolo nacional eles din que é o cardo na botánica, o whisky nos licores (unha relixión aquí, non é un estereotipo) e o unicornio na heráldica, mais son tamén inventores de grandes avances da humanidade como a barra de Mars fretida. Vou repetir o concepto. Collen unha barra de chocolatina de Mars. Empánana. E frítena. Eu vino. E comino. Cambiou a miña vida, para mellor. E o estado das miñas arterias, para peor.

Barra de Mars fretida. Apuntádeo. Non o tentedes na casa. Ou si.
Barra de Mars fretida. Apuntádeo. Non o tentedes na casa. Ou si.

En fin, non me gusta empeñar a miña palabra en van, mais esta foi unha das viaxes que sei que vou repetir. Volverei a Escocia: deixei amigos, a terra é fermosa, o whisky quenta o espírito, o clima… ben, o clima explica o do whisky. Outro lugar fermoso e outra boa xente á que me levou o meu costume de emborranchar folios con historias. A literatura, esa axencia de viaxes.

Passages (II)O libro tamén se presentará en Regensburg, por suposto, e agardo que o concello trate tan ben os convidados escoceses como eles nos trataron a nós. En canto ó meu relato, non esperedes marabillas, xa vos dixen que o escribín en alemán e que precisei dunha corrección allea. En todo caso, sacareino por aquí en galego. Xa contaremos!
Regensburg to Aberdeen

Scottish Flag - Bandeira escocesa

BONUS: Shane Strachan, un dos meus anfitrións en Caledonia e tamén escritor, tamén relatou o acontecido, remontándose ó irmanamento literario entre as dúas cidades, no seu blog (en inglés).

Rumbo a Escocia

Que ten que ver Baviera con Escocia? Que teñen que ver as saias kilt cos pantalóns lederhosen? E se atopamos algunha relación, que teñen que ver as dúas con Galiza? A resposta é, coma sempre, a literatura.

WriteAberdeen_logoComo xa comentara, houbo un bonito certame literario organizado entre as cidades de Regensburg e a escocesa de Aberdeen, irmanadas tamén no literario. Foron escollidos dez textos por cada cidade (dez de aquí en alemán estándar ou en bávaro e mais dez de alí en inglés ou no dialecto do nordeste de Escocia, o doric) e publicaranse os vinte nunha edición bilingüe. E como xa relatara, participei modestamente con un relato escrito en alemán, Zurück (Regreso), e tiven a ledicia de saber que foi escollido para esta publicación.

Pois ben, por se non fora pouca a satisfacción de escribir un texto meu en alemán, unha lingua para min aprendida, e de gañar con el un pequeno premio (grande para min) e por riba ser publicado nun libro bilingüe, veño de saber que fun convidado xunto con outra participante alemana a ler os nosos textos en Aberdeen no lanzamento do devandito libro. Toda unha honra! Aló estaremos a finais de Maio e por suposto, contaremos por aquí que demo fai un galego representando a Baviera por Escocia.

Regensburg to Aberdeen
Praca coa distancia de Regensburg á cidade irmá de Aberdeen do Tempe Park (Regensburg)

 

“Boas novas” en alemán dise “Gute Nachrichten”

Hai un tempo comentaba no blog o que era escribir noutra lingua, e os meus esforzos para crear unha linguaxe literaria nun idioma que para min é alleo e aprendido de adulto, o alemán. Asistín a talleres de literatura creativa na Volkhochschule (Escola Popular) de Ratisbona, e aí nos motivaron para participar nun certame promovido polo Concello de Regensburg xunto co seu homónimo da cidade escocesa de Aberdeen, irmanada coa bávara. Os escoceses poderán participar con textos en inglés ou doric, o dialecto escocés desa rexión, tal e como os desta parte poden escribir os textos en alemán estándar ou en dialecto bávaro.

Aquí, a moi noble e moi leal cidade de Aberdeen, que nunca pisei.

Skyline of Aberdeen, Scotland, 2010
Colin Smith [CC-BY-SA-2.0], via Wikimedia Commons
 Aquí, a cidade que me acolle dende hai anos. Ratisbona.
Ponte de Pedra - Stone Bridge - Steinerne Brücke, Regensburg

Podíase participar cunha poesía ou cunha prosa de 500 palabras como máximo, baixo o tema “A vida en Regensburg”. Foron seleccionados dez textos por cada cidade, e publicaranse nun libro bilingüe alemán-inglés. (Aquí, unha nova nun diario escocés, para quen comprenda a lingua de Faulkner mellor que a de Hans Magnus Enzensberger).

Pois tiven a tola idea de participar con dous textos, creados ex profeso en alemán, e o xuri tivo a tola idea de distinguir un deles (“Zurück“, que se pode traducir como “De volta, regreso”) entre os dez escollidos para a súa publicación.

Captura de pantalla 2014-11-29 a las 19.12.18
A carta que o proba!

Os meus relatos foron distinguidos varias veces con premios, sobre todo ó comezo da miña irregular carreira literaria, cando agromaban os certames en galego por todas partes. Gañei mesmo dous fóra das nosas fronteiras, un en Francia e outro en Arxentina, e moitos deles foron experiencias marabillosas. Pero este é o primeiro que obteño escribindo nunha lingua que non é a miña, o galego. É evidentemente unha cousa obxectivamente ben modesta,  pero para min évos moi especial, porque me levou suor e sangue sacar 500 palabras en alemán, axeitar o meu estilo á miña habelencia real neste idioma (isto é, simplificar) e ser recoñecido por un xuri de autores en alemán. Teño que engadir que o texto tivo que ser corrixido por unha compañeira do país, e sen este puimento o premio non tería acontecido.

En resumo, unha grande e inesperada ledicia! Como xa explicara, son realista e non vou desembarcar no sistema literario alemán, pero este recoñecemento anímame a seguir experimentando nesta estrambilicada e fascinante lingua. Mais mañá volvo ó choio loitando con textos no meu idioma, onde os problemas e expectativas son moi distintas. E o libro bávaro-escocés, agora cun celme galego, no 2015.

Para celebralo, música doicha: Farin Urlaub, na súa carreira en solitario separado dos míticos Die Ärzte, rende homenaxe irónica-morriñenta ós Smiths e ós 80 no musical e textual, e a Nosferatu no visual neste vídeo, Sumisu.

Und immer wenn wir traurig waren
Und traurig waren wir ziemlich oft
Nahm ich dich in meine Arme
Und dann hörten wir die Smiths

Manchmal auch The Cure oder New Order
Aber größtenteils die Smiths

E sempre que estabamos tristes
E tristes estabamos decote
collíate nos meus brazos
e escoitabamos os Smiths

Por veces tamén The Cure ou New Order
pero as máis das veces os Smiths.

A incrible odisea dos Balonautas de Regensburg

Bild 218-1
Os balonautas, nunha pausa da viaxe. Fonte: Der Ballonauten Projekt

 

Hai pouco souben da aventura duns regensburgueses hai oito décadas. Unha epopea tola e insensata, mais marabillosa na súa inxenuidade, heroica e irrepetible. A viaxe dos Ballonauten, os Balonautas.

Érase unha vez Regensburg no ano 1932. O escenario, o mesmo que o de toda Europa trala desfeita e a crise do 29: paro, desesperanza e pobreza. Hai que dicir que hoxe Regensburg e Baviera teñen un nivel económico moi salientable con respecto a outras rexións de Alemaña, pero naqueles anos era todo o contrario: Regensburg era unha cidade pobre nun país en colapso económico, desemprego imparable e inflación brutal. A República de Weimar consagrara relativamente as liberdades e a democracia trala I Guerra Mundial tralo militarismo imperialista prusiano, pero se estaba amosando un rexime feble e inefectivo para os graves problemas do país.

Éranse naquel tempo e naquela terra un panadeiro de 26 anos, Jakob Schmid, e un amigo seu, Franz Perzl, traballador portuario (aquí mar non hai, pero si porto, fluvial no Danubio). Ámbolos dous considerabanse sportmen, como lles chamaban antes, cando o deporte era unha romántica filosofía de vida e non un negocio profesionalizado. Concretamente, ó fútbol, que xa tiña un oco no corazón dos alemáns mais que non tiña moito que ver co espectáculo de masas que é hoxe. Para estes dous membros do 1. FC Regensburg (clube extinto actualmente, penso eu) o fútbol podía unir persoas, facer amigos. Os dous eran sans, novos, vitais, con gañas de viaxar e ver mundo e ser recoñecidos como deportistas. Pero, ai, os dous eran pobres, desempregados e non tiñan un can para viaxar, atoados nunha cidade miserenta.

Bild 152-1
Fonte: Das Projekt Ballonauten.
bild 0881
Reunión de “friquis” errantes: os do balón xigante cos do dirixible Zeppelin. Polo camiño atoparon máis buscavidas cos seus particulares espectáculos. Fonte: Das Projekt Ballonauten

E que fixeron? Pois o que fariades vós e eu. A única saída lóxica. Construir un carromato xiratorio de madeira en forma de balón de fútbol xigante e levalo polas estradas de todo o país. Financiaríanse vendendo postais e contactarían e pedirían hospitalidade polos clubes de fútbol que fosen atopando. O carro pesaba 600 quilos e turraban del eles mesmos, sen motor nin bestas. Durmían dentro. Ah, non é o que fariades vós? Nin eu tampouco, pero Jakob e Franz si. Os dous bávaros xa non eran dous parados máis entre tantos. Eran Balonautas.

bild 0551
Os balonautas celebran deixar a súa miserenta rexión, Oberpfalz, en dirección á rica Alta Franconia (Oberfranken). Fonte: web do proxecto.
Ballonauten
Idílicas montañas. Sempre e cando non esteas rubíndoas cun balón xigante de madeira de 600 kg. Fonte: Spiegel

Que é o que fai tan especial a aventura destes dous arroutados ratisboneses? Primeiro, a proeza física monumental que realizaron. Non foron recoñecidos como deportistas nos seus tempos, é máis, na súa propia cidade ás penas se saíron no xornal. Pero baixo unhas condicións lamentables arrastraron ese monstro nada menos que 4000 km, percorrendo o país desde o Sur bávaro ata o norte no mar Báltico e de volta ó sur outra vez a Baviera e Baden-Württenberg, por estradas e carreiros, verán e inverno, sen axuda. Rubiron unha montaña de 1500 m. preto do Tegernsee (Baviera). Para baixar, tiveron que asegurar o macrobalón-caravana cun abeto, non fose precipitarse a rolos e arrastralos a eles. Esta epopea durou 16 meses. No norte o estibador Franz atopou traballo e abandonou a aventura, sendo substituído por Georg Grau que se uniu a Jakob en dirección sur.

Captura de pantalla 2014-11-07 a las 01.16.03
Percorrido dos balonautas e acontecementos históricos no tempo que durou este. Infografía da revista Panenka.

Segundo, polo contexto. Cando partiron Alemaña era unha república libre e unida, chegaron coñecer o Berlín libertino dos cabarets. Mais era un país en crise, con convulsións sociais constantes e unha crise económica abafante, loita obreira e asaltos nazis. Mentres viaxaban, o fascismo consumou o seu ascenso ó poder e Hitler tomou o mando. Iniciouse a arrepiante ditadura que todos coñecedes, mais que daquela só se intuía. Os nazis viñan poñer orde, Hitler era o salvador. A guerra, o exterminio, o horror aínda non aconteceran.

Bild 386-1
Por suposto, todo por amor ó fútbol e ó deporte. Os balonautas contactaban cos clubes de fútbol e uníanse ós seus partidos. Fonte: Das Projekt Ballonauten.

En Agosto do 1933 a caravana-balón dos dous afoutos bávaros escachou definitivamente polo que é hoxe o Estado de Baden-Württenberg. Xa sufrira mil avarías e outras tantas reparacións, pero esta vez foi definitiva. Jakob Schmid regresou en tren a Regensburg. A viaxe rematara. Pero quedaba unha xoia: o libro. Schmid documentouno todo. Levou un diario das súas peripecias, boas e malas, tirou fotografías, pegou postais e lembranzas no seu libro-álbum, que engordou ata pesar oito quilos. Os balonautas eran xente sinxela, non era de esperar unha análise xeopolítica dunha época convulsa, Jakob tan só escribía o que vivía: o duro que era pero o ben que se sentían na liberdade da viaxe, quen era hospitalario con eles e quen lle botaba os cans, as cidades que lles prestaron e as que non… mais a realidade cóase nas súas páxinas. Pasan por unha exposición ximnástica en Stuttgart e Jakob colecciona souvenirs de clubes deportivos de todo o país e pégaos no libro: aparecen de primeiras cruces gamadas e figuras de idealización da raza aria. Mendicando sempre hospitalidade por onde pasan, relatan que en Schönau foron acollidos e alimentados polo Partido Nazi, “xente simpática”, escriben os balonautas, agradecidos e ignorantes da significancia que podían ter tales simpatías. Presenciaron disturbios e revoltas en Chemnitz, non sabemos de que signo político, mais os policías fálanlles de mortos. Todo o anota Jakob no seu álbum.

Jakob volta ó punto de partida xeográfico, mais en aquel ano e pouco o país se transformara completamente, e a cousa ía virar a peor, como sabedes. Jakob “perdeuse” na súa viaxe a queima de libros “xudaizantes e comunistas” na Neupfarrplatz de Regensburg en 1933, pero seguro que foi testemuña de represalias políticas. E logo virían a Guerra, a masacre, as deportacións… Jakob Schmid morreu nos últimos días da Guerra Mundial en 1945 enrolado do lado da Wehrmacht, cando a derrota dos nazis era inevitable. Unha ducia de anos despois da súa aventura.

Réplica do balón dos Balonautas, exposta no Novo Concello de Regensburg
Réplica do balón dos Balonautas, exposta no Novo Concello de Regensburg (Foto miña)

E o libro? Durmiu e criou poeira, xunto coa lembranza da aventura, case oito décadas. Descubriuse e recuperouse, nada menos que no 2012, e decontado se puxo en relevancia o seu significado. Naceu un proxecto coordinado por Hubertus Wiendl que non só expón e explica o libro dos Balonautas e o seu tempo senón que ademáis construíron unha réplica do balón-caravana que pensan pasear por toda Alemaña e Europa. Non só para contar a fazaña dos bravos e esforzados balonautas, senón para situala no seu contexto temporal. Falouse moito do nazismo e da guerra, pero menos do seu ascenso, por que se produciu, de por que un pobo apoia de súpeto un populismo violento e homicida. A memoria histórica impedirá que tal desfeita se repita, e por que non facelo cun balón de fútbol xigante.


 

Engadido:

Como os meus pais me educaron ben, quixen pedirlle ó comisario da exposición e proxecto dos Ballonauten, Hubertus Wiendl, permiso para utilizar as fotos da súa web para este artigo, todas saídas da cámara do mesmo balonauta Jakob Schmid. Accedeu sen problemas, e así mo confirmou esta mesma mañá por correo electrónico. Desde aquí o meu agradecemento. Ich bedanke mich sehr!

Pero, velaquí a feliz casualidade, un par de horas despois estabamos camiñando pola cidade vella de Regensburg cando demos de fociños na Neupfarrplatz co mesmísimo balón dos Balonautas (a réplica, claro) e o mesmísimo Herr Wiendl, o argallante de todo. Abeizoados sexan os móbiles con cámara, que sempre sacan fotos cutres pero que sempre están a man para estas casualidades espontáneas.

IMG_20141108_151118
Hubertus Wiendl e un servidor, coa réplica do Balón dos Balonautas

IMG_20141108_153842_1Falamos un chisco do proxecto, preguntoume por este blog que estades a ler e eu pola marabillosa lea na que se metera. Contoume a afeizón de Jakob Schmid pola fotografía, que fundiu boa parte do presuposto da viaxe en revelados, con resultados estupendos. Da transcrición do libro dos balonautas que fixo a súa avoa, porque a caligrafía daqueles tempos en Baviera non era a mesma ca hoxe e ninguén dos nosos días era quen de entender a letra de Schmid. E dos prexuízos e da prudencia que impediron sacar esta xoia á luz. Era un libro dos tempos nazis nos que saían cruces gamadas, aquelo era mellor non amosalo en público nas décadas que seguiron á guerra fría por moito contexto no que se lle quixera encadrar. Hai que felicitar á familia Schmid pola súa valentía e polo coidado que tiveron co libro e as fotografías, e por suposto a Wiendl por crear esta oportunidade de reflexión histórica. O balón volverá viaxar polos colexios para participar en proxectos escolares coa rapazada. E Wiendl agasalloume cunha postal, réplica das mesmas que vendían os balonautas, que gardarei como un tesouro.

Que rode o balón!


Ligazóns e documentación:

  • En español: A fantástica revista futboleira Panenka fíxose eco no seu número de Xaneiro do 2013, aquí reeditado.

//e.issuu.com/embed.html#0/3619948

  • En alemán, na páxina do proxecto, onde van informando das súas actividades e posteando as fotografías e documentación histórica desta viaxe. A meirande parte das fotos están tomadas de aquí, tomadas polo propio Jakob Schmid durante a viaxe. Se o alemán non é o voso, hai unha páxina en inglés con vídeos e outra en francés.

Un vídeo en inglés:

Nova en alemán na BR:

A Igrexa Escocesa de Santiago

Seguramente non é das igrexas máis fermosas de Regensburg (a competencia é alta, hai verdadeiras xoias) pero quixen falar un pouco da Schottenkirche St. Jakob, a Igrexa Escocesa de Santiago ou San Xacobe (que é o mesmo santiño) por remitirnos a súa arte e historia a Escocia, Irlanda, Baviera… e un pouco a Galiza, a nosa terra.

A pranta da igrexa é bastante moderna en comparanza con outras de Ratisbona, e chama a atención unha especie de cuberta de cristal que protexe o seu pórtico. Ignoro a súa función, se cadra sen ela o pórtico caía a anacos, pero estética non é. Mais non é o único elemento discordante. Pero non quero criticar, porque se cadra cumpre unha función protectora indispensable.

Entrando na furna de vidro, por fin podemos admirar o pórtico. Románico, moi habitual nas igrexas da nosa terra pero moi pouco nestas bisbarras.

Schottenkirche St. Jakob (I)Atoparedes mellores fotos pola rede, pero ben, esta é a miña. Faltábame ángulo e campo por mor da devandita peixeira de cristal.

A construción xa rechama por si soa, unha verdadeira xoia. Pero máis aínda se achegamos o ollo ós seus adornos. No tímpano aprézase un Cristo flanqueado por San Xoán e San Xacobe-Santiago, a advocación do templo. E certos santos, monxes e cousas bíblicas en xeral. Mais as pezas escultóricas relixiosas son minoritarias: o que abondan son bechos como leóns, serpes, lobos, paxaros e peixes ou directamente mitolóxicos coma pegasos e grifos mesturados con motivos vexetais.

Schottenkirche St. Jakob (III)

Schottenkirche St. Jakob (V)

Schottenkirche St. Jakob (IV)

Schottenkirche St. Jakob (VI)Non son experto en arte e sei que nos nosos portais románicos atópanse moitas figuras desta caste, pero nunca as vira en tanta profusión. Lévanse estudando en serio dende o XIX e os expertos aínda non atoparon unha teoría convincente que explique tal bestiario.

Por dentro a igrexa decepcionoume bastante. É grande e luminosa, pero de fasquía moderna e para nada románica. Non pensedes que é fea, todo o contrario, pero parece que chantaron o pórtico no templo trabucado. Ou viceversa.

Schottenkirche St. Jakob (II)

E por que se chama a Igrexa Escocesa? Porque foi un mosteiro de orde escocesa. Debrullemos isto. Muiredac Trog Macc Robartaig, latinizado a Marianus, era un monxe irlandés que chegou a estas terras en labor evanxelizador no salvaxe e perigoso século XI, e de camiño a Roma de peregrinaxe (seica non chegou) fundou o Mosteiro Escocés de Regensburg. Naqueles tempos chamábanlles escoceses (Scotti) a todos os de fala gaélica, fosen escoceses, galeses ou irlandeses, así que o de escocés non hai que tomalo ó pé da letra. Mais non foron os primeiros gaélicos que se estableceron en Regensburg ou Baviera por arelas relixiosas, nin foi esta igrexa a primeira congregación “escocesa” da cidade (Mercherdach e San Pedro Bautista) pero foi a única que chegou ós nosos tempos.

A lenda di outra cousa. Discutiuse se Mariano, o home santo, tiña que seguir a súa peregrinaxe cara Roma ou permanecer en Ratisbona. O irmán Mercherdach suxeriu xaxuar e pedir a inspiración do Espírito Santo. Esa mesma noite o Espírito reveloulle a Mariano que debía emprender camiño e establecerse aló onde o sol do amencer o iluminase de fronte. Á mañá despediuse dos seus frades e foille rezar cos seus compañeiros de viaxe á igrexa (hoxe catedral) de San Pedro de Regensburg, a mesma advocación que a de Roma, por protección para tan longo e perigoso camiño. Ó saír da igrexa xa riscaba o día e o sol da mañá iluminou coas súas raiolas a faciana de Mariano e dos seus. Era Regensburg onde tiña que establecerse. E quedou.

Lendas á parte, préstanos este Mariano viaxeiro e místico e ademáis amante dos libros, escritor e copista. Outros Marianos… en fin, deixémolo.

Muiredac ou Mariani Scotti ou Mariano o Escocés (que era irlandés) faleceu en Regensburg pero a orde non fixo senón medrar. Erixiuse a igrexa, derruírona para facer unha máis grande, esta veuse abaixo debido á súa construción apresurada e trapalleira e fixeron unha terceira, xa co pórtico do que falamos. Os monxes peregríns irlandeses fundaron máis congregacións en outras cidades bávaras. Sankt Jakob non foi unha excepción.

Estes “tempos irlandeses” deron paso no mosteiro a “tempos escoceses” no século XVI, desta vez escoceses de seu, da Escocia. O trasfondo, as guerras de relixión, a Reforma e a Contrarreforma. Monxes católicos tiveron que fuxir de Escocia para o continente e foron acollidos por mosteiros, tamén en Baviera. A Reichstadt de Regensburg, cidade-estado, adquiriu o luteranismo. Mais o mosteiro de San Xacobe acolleu monxes benedictinos escoceses e sobreviviu, ata a volta da cidade á fe apostólica romana. Xa no século XIX, superados estes tempos, perdeu a razón de ser dun mosteiro escocés, e foi adquirido polo Episcopado de Regensburg, que o converteu nun seminario e parroquia, deixando de ser mosteiro.

Aquí, unha historia da igrexa escocesa en pdf, se tedes máis curiosidade despóis da chapa que acabo de soltar e sabedes alemán. 

Jakobsweg / Camiño de Santiago

Se esta viaxe comezou en Irlanda e Escocia, non remata en Regensburg. Por aquí pasa o Camiño de Santiago (Jakobsweg para os xermanos) cara a nosa terra, 2705 km. ata Compostela se acreditamos no letreiro da foto de abaixo. Os asentamentos “escoceses” de Regensburg, Eichstätt e Kelheim, entre outros, son fitos senlleiros da rota.

 Só / Only 2705 km

Fixástesvos, sobre todos os habitantes de Compostela, de que unha boa proporción dos peregrinos estranxeiros son alemáns? Aparte do feito da promoción cultural-turística que leva o camiño desde hai vinte anos (o Xacobeo do Pelegrín foi no 93, como pasa o tempo), en Alemaña púxose en boga facer o camiño polo libro do Hape Kerkeling, Ich bin dann mal weg (traducido ó castelán por Bueno, me largo). Hape era e é un dos humoristas e showmen máis famosos (e irreverentes) de Alemaña, e un personaxe de primeiras pouco asociable coa relixión e a espiritualidade. Un bo día, en crise existencial e profesional colleu a mochila, sen moita reflexión e preparación e con nulo adestramento físico tirou para Saint-Jean-Pied-de-Fort a facer a camiñada xacobea, e de aí saíu este libro. Foi un éxito e converteuse nunha especie de guieiro para os alemáns que queren facer o camiño. Aparte dos guieiros habituais, claro, e GPS e chuvasqueiros Jack Wolfskin e botas Salewa e todo que faga falla, sen deixar nada ó chou. Agás o propio Hape, claro.