En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.

A desmemoria

Onte houbo eleccións en Alemaña ao Bundestag, o Parlamento nacional que decide quen rexirá o goberno do país nos vindeiros anos, isto é, o canceler. Canceleira, porque non houbo sorpresa e Angela Merkel ostentará o cargo uns cantos anos máis no país no que resido. Velaí vai unha pequena análise, dun leigo en política e dun xeito absolutamente subxectivo.

Resumindo os resultados: como se levaba dicindo meses, Merkel (a CDU, conservadores) gañou sen apuros, pero non arrasou, é máis, desgástase. En parte, tamén por mor do pinchazo dos seus socios conservadores bávaros, a CSU. Desta volta, a súa diletancia Merkel Si / Merkel Non, apoio e crítica segundo dea o vento, castigounos. Noxenta a deriva dos conservadores bávaros, máis preocupados de acadar o voto xenófobo que de construír algo. O seu dominio sobre o estado máis rico de Alemaña segue sendo férreo, pero vense as gretas.

Aos socialistas (SPD) só lles queda o consolamento de que desta vez foron co mellor candidato posible (Martin Schulz, ex-presidente da Comisión da UE) e pouco máis: acadaron os peores resultados da súa historia. Razóns: o afundimento xeral da socialdemocracia europea (Francia, PSOE…) e que a SPD participara no último goberno merkeliano (a “Grande Coalición”). Xa que logo, as súas críticas á canceleira teñen pouco percorrido: se hai un problema, son percibidos como parte del, non como a solución.

Por atrás, os Verdes mantéñense, a FDP (Liberais, como Cidadáns pero con máis historia) recupérase e os Linke, a esquerda da esquerda, segue aí. Tal e como está o patio, Merkel precisa outra vez dunha coalición: ou ben cos socialistas ou ben cos Verdes e mailos liberais. Nada novo.

Captura de pantalla 2017-09-26 a las 00.50.36
FONTE: Spiegel. Gaña Merkel pero baixando. Os socialistas seguen a súa caída, os partidos “pequenos” mantéñense e irrompen os extremistas da AfD.

Pero a nova é a irrupción por primeira vez dun partido de extrema dereita no Bundestag, Alternativ für Deutschland (AfD), xenófoba e eurófoba, populista e reaccionaria. Nada menos que un 13% dos votos, a terceira forza do parlamento, e a primeira da oposición se os socialistas entran no goberno.

Que pasou en Alemaña? Primeiro, o contexto das eleccións. O favoritismo de Merkel era inmenso, e as alternativas diluíronse, o electorado notou o tedio e faltoulle a motivación. E por outra banda hai unha parte que está anoxada, moi indignada, cansa de que lle digan que as cousas vaian ben cando para eles non é así. Alemaña segue a ser unha das grandes locomotoras económicas europeas e mundiais. O seu superávit exportador é enorme, as súas grandes empresas (automoción, químicas, financeiras…) dominan o mundo. O paro caeu e hai máis demanda de profesionais cualificados en moitos sectores da que se pode cubrir.

Pero, a que prezo? A desigualdade económica disparouse, cada vez máis xente malvive malia ter un emprego ou varios, mentres moitos xubilados non son quen de seguir pagando coas súas pensións uns alugueiros desorbitados, tendo que buscarse un dos famosos minijobs. O ensino é gratuíto, incluíndo o universitario, e porén só acceden ao ensino superior os fillos de clase académica e acomodada. É dicir, é moi probable que o fillo dun médico ou enxeñeiro remate na universidade, mais se é fillo dun electricista a súa carreira será unha sucesión de cambadelas para que escolla unha formación profesional ou algo menos cualificado. E os impostos? Cada vez máis, e máis gravosos para os menos favorecidos, e pola contra menos gasto social (sanidade, infraestruturas, etc.). E un custo da vida (enerxía, combustible, comida, transporte, e por riba de todo e ante todo: a vivenda) ao ritmo dos máis ricos e do que marquen os especuladores, esmagando aos de abaixo. Todos sabedes que un médico ou un enxeñeiro poden acadar aquí máis de 3000 €/mes para comezar, pero poucos saben que na rica Alemaña hai soldos de 500 €/mes ou menos por xornada completa, cun prezo da vivenda absolutamente demencial nas grandes cidades… que é onde hai traballo. No “Macro” o país vai de cine, no “micro”, a xustiza social, vai de mal en peor. Alemaña está rompéndose, e Merkel non o quere ver.

Polo tanto esta desigualdade está a crear unha grande masa de alemáns que senten que están a “perder o tren”, que hai un benestar e unha bonanza que non os inclúe, que están pagando unha festa á que non están convidados. Xente que traballa duro (ou xa non, pero que traballou toda a súa vida) pero que non lles vale de nada. Ou mozos que non poden traballar, xente que perde continuamente nivel de vida e está supeditada a axudas sociais. Este é o caldeiro onde pesca a extrema dereita. Onde pescou a AfD o que non deron pescado os neonazis da NPD na última década. Porque estes son uns skinheads pailarocos sempre a moverse na sombra da ilegalización por apoloxía do nazismo. Os AfD son moito máis intelixentes. Ben, non moito, son racistas, pero algo máis si. É dicir, estes partidos agrupan a unha boa masa de idiotas, pero tamén a xente empurrada por unha realidade inxusta que atopa aquí unha solución e unha esperanza. Erradamente.

image-1168676-860-galleryfree-qtro-1168676
Frauke Petry, a candidata de AfD, non tivo problema para utilizar a imaxe do seu propio bebé recén nacido para fins electorais.

Non hai país máis hostil legalmente coa extrema dereita ca Alemaña. Aquí vas ao caldeiro por levar ou posuír unha bandeira nazi, esvásticas, negar o Holocausto ou saudar ao “Sieg Heil”, aínda que sexa piada. O exame de conciencia foi profundo e doloroso trala derrota na 2ªGM, en comparanza por exemplo con Austria, máis cómplice que vítima do nazismo. Os partidos e grupos neonazis son sistematicamente ilegalizados. Iso vetou a súa entrada na vida política, por exemplo co partido extremo NPD, pero non a eclosión do neonazismo, sobre todo nos estados do Este. Engado que a desigualdade da que falei tamén é rexional: a Reunificación da RFA coa RDA foi un calote e unha decepción, unha absorción do Este por parte do Oeste coas regras de xogo deste último, na que ademais se desvertebraron as estruturas económicas e sociais do comunismo sen poñer nada a cambio. As industrias pecharon e a mocidade quedou a mercé da emigración cara o oeste ou de subsistir coa beneficencia. Aquí renace o nazismo, aquí estoura a xenofobia en Lichtenhagen en 1992 e aquí, nestes estados, é a AfD a segunda forza. En Saxonia, a primeira. Curiosamente, os estados onde a inmigración é menor.

E dálle que dálle coa procreación e o racismo. Unha muller grávida (supoño que non será outra vez a propia Petry) e o eslogan: “Novos alemáns? Facémolos nós mesmos”. Que sutil.

Neste caldo, merkelismo sen albiscarse cambios, desigualdade e combate entre a memoria do que pasou co nazismo e a xenofobia, comeza medrar Alternativ für Deutschland. Fundado hai seis anos como partido eurófobo (contrario á UE e ao Euro) e conservador, os acontecementos virárono a un partido xenófobo, radical e contrario ao establishment da democracia alemá, o que lle fai gañar simpatías entre os descontentos.

pegida-galgen
Forcas preparadas na manifestación de Pegida para Siegmar Gabriel (SPD) e Angela Merkel. Adorables, non? Fonte: Die Zeit, foto © Hannibal Hanschke/Reuters

A crise dos refuxiados foi a mecha que fixo estourar o racismo en moitos puntos de Alemaña. Non crealo, xa estaba alí, enlarvado. Acollidos con xenerosidade nun principio por Merkel (a Roma o que é de Roma) pero con escasa organización e visión de futuro, proporcionoulles aos radicais os “inimigos perfectos”. Non podían ser outra vez os xudeus (demasiado poucos na Bundesrepublik actual) nin os turcos (demasiados, e xa moi integrados): os inimigos eran os refuxiados, os musulmáns, os terroristas. En Dresde naceu a Pegida para “defender” (segundo eles) a “Patria” dos “invasores” islámicos, “terroristas” (que veñen fuxindo precisamente dos terroristas, pero os racistas non gustan de matices) e os “traidores” dos gobernantes. “Wir sind das Volk”, “Somos o pobo”, berran, como dicindo, “Vós non, sodes traidores”. A AfD foi lista dabondo para absorber ese discurso da carraxe pero sen arriscarse a levar eles mesmos as faixas nas manifas, que rematan sempre con cantos nazis. Negan ser neonazis, mais absorben sen complexos movementos radicais como os “identitarios”, nacionalistas radicais, antisemitas e racistas. Por fóra teñen a imaxe de Frauke Petry, a súa lideresa: radical contra a “vella política”, ideas poucas pero claras, determinar culpables das cousas malas e aportar solucións (inmigrantes fóra, prohibir o islam, volver ao marco alemán e pouco máis). Por dentro: o racismo de sempre e un discurso máis sinxelo que o mecanismo dunha chancleta. Pero funciona.

Non importan os feitos nin a realidade, senón a percepción da xente. A nova extrema dereita rexeita á prensa convencional (“Lügenpresse“, prensa mentireira) e intoxica as redes sociais con novas falsas (atrocidades cometidas por musulmáns malos malísimos, que son agachadas polo poder e a prensa) que se espallan coma o cancro sen ningún control, e son cridas por quen quere crelas. A versión xermanofacha das fake news.

Non me preocupa intrinsecamente a AfD. Son demasiado parvos para manter o seu propio partido unido (Petry abandoa o grupo parlamentario da AfD) e non poderían gobernar con éxito nin unha comunidade de veciños sen levala ao colapso. Preocúpame máis ese sentimento, esa masa de xente que pensa que todo é culpa dos refuxiados e os estranxeiros, que ten nostalxia dunha sociedade que non existiu e que traga con discursos tan simples. Ese desfavorecemento, esa desigualdade que facilita estes fenómenos que só poden enxendrar cousas terribles. Xa o vivimos, xa o sabemos. Pensabamos que en Alemaña non, que aquí non prendería esa lacra, porque se fixera un bo traballo para ter presente o acontecido no pasado. Trabucámonos.

Os nazis hai 90 anos eran un partido con representación inferior á actual da AfD. Pero logo veu unha crise económica, e pasou o que pasou. Lembrémolo.

20160821_0099
Fuck AfD. Non esquezamos que o 87% dos votantes alemáns rexeitaron ese lixo. Foto en Flickr de Mike Powell aka Elektrollligazón e licenza.

LEER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

19 de Outubro de 2006

 

Ice cased Adelie penguins after a blizzard at Cape Denison / photograph by Frank Hurley
State Library of New South Wales. Ice cased Adelie penguins after a blizzard at Cape Denison / photograph by Frank Hurley. Sen restriccións de Copyright, fonte clicando na imaxe. Eu chámolle “Alegoría do Castiñeira coñecendo en persoa o inverno bávaro”.

Dixen que non ía escribir nun tempo, e así foi durante sete meses. E esta semana, dúas postaxes. Para esta segunda, hai unha razón, polos números da data de hoxe: unha efeméride personal. Pero serei breve.

O 19.10.2006, hai exactamente unha década, chegaba eu por estas horas, isto é, bastante tarde, ó aeroporto de Múnic. Despois collería unha especie de taxi nocturno ata a cidade de Passau, fronteira de Baviera con Austria, uns 150 quilómetros. A primeiros de Novembro comezaría o meu curso de alemán da Volkshochschule, da cal nin sabía pronunciar o nome. Como xa contara as miñas aventuras no meu defunto antigo blog, estaría cinco meses na pequena cidade fronteiriza, nove anos en Regensburg, os últimos sete meses en Múnic. Conto cos dedos, miro outra vez ó calendario, as mans á cabeza.

Dez anos en Alemaña.

Non lembro moi ben todos os detalles daquel 19-Out, mais lembrarei a data mentres viva, e penso que calquera migrante pode contar o mesmo. Lembro tamén que daquela tiña plans, difusos e susceptibles de modificacións, como moito para un ano. Como era (é?) habitual en min, non tiña nin idea se ía durar neste país, se ía fracasar, trunfar, se ía aburrirme eu mesmo da parvada.

Claro que daquela non sabía alemán, nin comprobara aínda que cada ano dura menos e é de peor calidade. E que unha década a este paso vai durar menos ca unha mañá. Pero os calendarios non menten  e din que levo dez anos de emigrante neste país. Zehn Jahre schon!

O que non me din os calendarios é se debo celebralo, lamentalo, ou reunilo todo neste revoltallo confuso no estómago e na memoria. Porque é a cuarta parte da miña vida e non gusto de poñer fitos de “antes” e “despois”, fixen o que fixen, pasou o que pasou e o tempo fixo o seu traballo, transcorrer.

O que queda é a memoria, sobre todo das cousas boas e dos erros e acertos, e mailo futuro. Sobre todo, o futuro. Non sei desde onde escribirei dentro de outros dez anos. E menos mal que non o sei. Pero sexa o que for, que sigades aí. Celebrémolo ou non, veña un brinde.

O xogo de Merkel: inmigración si, inmigración non

Moitos mirades a Alemaña con envexa, e non é estraño. Un dos países máis desenvolvidos de Europa, unha economía que turra de toda a UE (xa que Francia non se dá erguido e Gran Bretaña anda ó seu), en comparación co noso paisiño, cheo de crises (en plural), paro, corrupcións (tamén en plural) e sensación de impotencia, opresión, depresión e carraxe. E tamén mirades os seus políticos, a Merkel que rexe o destino non só do seu Estado, senón tamén o de España e o resto de países que se fixeron a ilusión de coller o tren de Europa (entendida polos países de Europa con bo nivel de vida, unha terceira parte) e acabaron descarrilando.

Angela-Merkel-Pantone-Farbskala-von-Noortje-van-Eekelen
Pantone Merkel. Elixe a túa cor. Licencia Creative Commons de Neuewerbung.org (clicar para agrandar)

Mais, facédeme caso a un que vive aquí e que tampouco ten excesivas queixas de como lle van as cousas: Alemaña ten problemas e Merkel tamén, e non sempre se amosa como esa estadista sensata aínda que inflexible da que temos a imaxe no lonxano Sur. O seu gobernar é por moitas veces errático e contraditorio. Non vou falar de esa actitude parva de afogar as economías en crise e esnaquizar o benestar social e o consumo agardando así recuperar a economía, por aquilo de “non gastar máis do que se ingresa”, como se a economía dun país tivera a mesma complexidade que a dun neno de sete anos que recibe a paga os domingos despois de misa. Pois non, Angela, non. Non vai funcionar. Pero falemos do que acontece das fronteiras xermanas para dentro. De políticas migratorias. Velaquí o dobre discurso. O Goberno de Merkel proclamou que os profesionais europeos eran benvidos a Alemaña, sobre todo os cualificados. Lembrades? O efecto chamada funcionou en España, e expulsados pola crise o número de españois no país multiplicouse. Na meirande parte (non todos) con títulos universitarios ou profesionais que buscaban traballar “do seu” en mellores condicións ca na súa terra. Algúns acadárono, outros tamén pero tras un periodo difícil, outros fracasaron. Non é doado acceder ó mercado laboral alemán cun título e unha traxectoria laboral en outro país e sen desenvolverte ó cen por cen no idioma.

The Economist: Please can we start the engines now, Mrs Merkel? cover by Jon Berkeley #donttellmerkel
“Por favor Señora Merkel, podemos acender os motores xa?” Imaxe do Flickr de Duncan Hull. Fonte premendo na imaxe. Licenza.

Pero velaquí que o Goberno merkeliano abráianos con outra medida: aprobou unha lei que aumenta o control sobre as axudas sociais que reciben os inmigrantes comunitarios, mesmo posibilitándose a expulsión do país no caso de fraude ou mesmo sen el, cando o inmigrante en cuestión leve máis de seis meses sen traballar. Os españois, podendo sufrir o que nós lles facemos ós africanos en España. En fin. En resumo, por primeira vez un país membro da UE ameaza con expulsar a cidadáns comunitarios. Lembra ó caso recente do límite para a inmigración en Suíza, que pode facer perigar os acordos entre o país helvético e a UE, pero ollo, Suíza non é membro da UE. Alemaña si. Alemaña “é” a Unión Europea. O Goberno merkelita insiste malia todo, e nisto leva razón, que Alemaña precisa da inmigración e que se beneficia dela. A economía e o mercado laboral carburan, si, pero non nacen alemanciños e o país está en regresión demográfica. A única saída para que non se esboroe o sistema de pensións é aumentar a poboación activa coa inmigración. Non hai outra. Mais Merkel ve o ascenso de partidos eurófobos e mesmo xenófobos como Alternative für Deutschland (AfD), que lle están comendo votantes pola dereita, e pola presión do irmán bávaro da CDU, a intransixente CSU. E daquela invéntase que aquí non se vén por Turismo Social (Sozialtourismus) e que moitos estranxeiros veñen aquí a desfrutar de axudas sociais (que as hai, e son xenerosas) que non existen no seu país e das que non participaron solidariamente. Alguén decidiu que queixarse da inmigración dá votos. Pero mira unha cousa. A ver. Imos por partes. A que vén esta esquizofrenia? Precisan dos inmigrantes ou hai demasiados? En que quedamos?

Immigration
Imaxe do Flickr de Andrea Barisani: Immigration. Fonte: premendo na imaxe. Licenza Creative Commons Attribution-NonCommercial 2.0 Generic (CC BY-NC 2.0).

Os sinalados co dedo non son os españois, cuantitativamente unha parte pequena da masa inmigratoria en Alemaña, aínda que con esta lei poidan verse moi prexudicados. O dardo vai disparado contra a inmigración procedente dos novos países membros da Unión, en concreto de Europa do Este e máis en concreto contra búlgaros e romaneses. Houbo unha vaga de chegados destes países que non foi masiva en xeral, pero si que foi problemática en certas cidades (Duisburgo, Fráncfort, etc.) que non estaban preparadas. Saltaron as alarmas cando presuntamente os romaneses e búlgaros foron en masa a pedir as súas axudas sociais, o célebre Hartz IV, o subsidio por excelencia do sistema social alemán. Pero, foi así? Existe esta “invasión” de chupóns con acento eslavo (ou latino)? Estas cousas corrobóranse ou desméntense con cifras, e as do Instituto do Mercado Laboral e Investigación Laboral non enganan. Un 7,7% dos residentes en Alemaña cobran o Hartz IV, e sobe ata o 14,7% no caso dos estranxeiros, lóxico, por ser máis proclives á exclusión social. Mais no caso dos súbditos romaneses e búlgaros é superior á media, mais inferior á media dos estranxeiros: un 10%. O 80% dos perceptores desta axuda son alemáns. Se falamos de fraude na percepción das axudas, non é superior procentualmente neste subgrupo que na media. Ou sexa, os estranxeiros comunitarios non perceben significativamente máis axudas, nin defraudan procentualmente máis cós propios alemáns.

Captura de pantalla 2014-12-08 a las 19.40.02
Taxa de paro. Fixádevos: na primeira columna, o % de paro do conxunto de romaneses e búlgaros. A segunda, só búlgaros. A terceira, só romaneses. A cuarta, a de estranxeiros do resto dos “novos” países (Estonia, Chequia, etc.). A quinta, a dos países do sur, ou sexa, NÓS (España, Italia, Grecia e Portugal), un 10,9%. A sexta e penúltima, o paro no total dos estranxeiros en Alemaña e a sétima e última, o paro no total de Alemaña. Fonte, páxina 7

Pois claro que pode haber romaneses que defrauden, españois que só veñan aquí de festa e a cobrar o paro sen intención de traballar, e andaluces preguiceiros e galegos que respondan con preguntas. E tamén hai estranxeiros que queren traballar, e de feito traballan, e alemáns que viven da sopa boba mentres vén a RTL e beben cervexa do Aldi: non xeralicemos, por favor. As leis téñense que basear en realidades, datos e cifras, non absurdas alarmas sociais alimentadas polo sensacionalista Bild (e aplaudidas por diarios máis serios) nin en populismo electoralista. Non existe unha fraude social masiva por parte dos estranxeiros, iso é unha falacia. O que hai é medo á Armutszuwanderung, a Emigración da Pobreza, que non veñan os enxeñeiros e informáticos que agardaban e si esfarrapados non cualificados que procuren oportunidades de traballar mellor, xa veñan do Este ou empurrados pola brutal crise no Sur de Europa, na que, mira ti, as políticas da UE e do Goberno Federal e do Bundesbank e a Troika (son todo sinónimos) teñen moito que ver. Neste caso, galegos, españois, portugueses, romaneses e checos imos no mesmo barco. Efectos reais? Con que se controle mellor a fraude nas axudas non pode discordar ninguén. Expulsións directas? Meter a xente esposada nun taxi con destino a Varna, Timisoara, Chiclana ou Valdeorras? Pouco realista. O que si vai acontecer é que van dificultar as axudas ós estranxeiros (ós alemáns non, que eses votan!) e que moitos se non atopan traballo de contado terán que regresar, porque permanecer en Alemaña será insostible. Estamos falando dun país no que catro millóns de residentes, entre eles dez milleiros de españois (fonte) cobran unha axuda malia teren un emprego, porque este non abonda para sobrevivir. Eís os famosos minojobs, o segredo do desemprego cero xermano. Moito traballo, pero moi precario e con diferencias brutais de salarios entre o cualificado e o non cualificado. Se cadra con máis inspección laboral en contra do abuso (xente contratada por minijob por 15 horas semanais traballando o triple, traballadores asalariados camuflados de autónomos para non pagar S. Social, etc., etc.) solucionábanse moitos problemas.

Máis consecuencias: que a meirande parte dos españois, malia ser teoricamente obrigatorio, non fagan a Anmeldung ó chegar, que vén sendo coma o empadronamento. Se non consta que estás no país o tempo non corre e ademáis estás cuberto sanitariamente pola Seguridade Social española. Sempre hai tempo de facela, cando precisamente se atope un emprego ou se pida unha axuda, ou as dúas cousas. Por que demo o ían facer ata que non quede máis remedio? Por iso o número real de cidadáns españois e galegos en Alemaña é moi superior ó “oficial”. Así que, miña Merkel: aclárate. Ou queres inmigración (dentro dunha orde, etc., etc.) ou dis que sobramos. Daquela os estranxeiros collemos a maleta outra vez, regresamos e deixamos de pagar cotizacións e impostos directos e indirectos no teu paisiño. Porque para iso si que os Fernández e os Regueira somos tan cidadáns como os Müller: para pagar. Os dereitos son outra cousa. Pero cando marchemos, a ver como lle explicas a Herr Müller que non hai cartos na caixa para pagarlle a pensión. Non é con populismo electoralista como vas saír dese círculo vicioso. E ese é un xogo moi perigoso e pode revirarse na túa contra. Lémbrame á frase de canda nos 60-70 se abriron as fronteiras alemás para os necesarios traballadores españois, italianos e turcos: “Pedimos man de obra. E viñeron persoas“.

Mural emigrante - Wallpaint emigrant
Mural preto da praza de San Pedro de Mezonzo, na Coruña. Foto miña, pero non sei quen o pintou. E vós? Licenza.

Nota: hai uns meses na Voz de Galicia preguntáronnos a varios inmigrantes que opinabamos desta nova lexislación e xa din unha opinión, máis abreviada.

Artigo en Sermos Galiza

A xente de Sermos Galiza, medio xornalístico en galego en dixital e en papel, adicou o seu suplemento monográfico A fondo ó tema das comunidades galegas no exterior baixo a coordinación de Débora Campos. Entre outros artigos, haberá un dun arxentino que emigrou a Galiza e deu en escribir (magnificamente) na nosa lingua, Eduardo Estévez. Ademáis da propia Debora e Eduardo escriben Micaela Fernández, Gabriel Rei-Doval e entrevistan a Vítor Freixanes. E tamén escribe certo galego que marchou para Alemaña e conta como é escribir en galego no estranxeiro. Eu mesmo.

Atoparedes o xornal, incluído o suplemento, nos quioscos a partir do xoves 30 de Outubro. Se vos presta máis o dixital, podedes descargar o suplemento A Fondo por separado na loxa de Sermos Galiza.

“-O que fai especial a historia de Francisco Castiñeira é que el escolleu funcionar como escritor dentro do sistema literario galego vivindo en Alemaña. Esas maneiras da pertenza, da cidadanía, son sempre desafiantes porque os Estados non son tan flexíbeis e aínda pensan as nacionalidades e os dereitos en función de relacións que xa non existen. Por outra banda, a historia de Francisco Castiñeira funciona en diálogo coa do escritor Eduardo Estévez, que fixo un camiño oposto: de América Latina á Galiza, do castelán ao galego. Porque tamén él é un poeta galego, pero porque si, porque lles gusta, porque lles peta e queren e dálles a gana. 

Galiza é moito máis cun recanto da península Ibérica. Galiza é un pobo espallado no mundo. Un pobo que escribe, que fai música, que ten empresas e fai negocios. O día que o goberno galego se decate dese potencial, outro galo cantará para todos vós e todos nós”.

Captura de pantalla 2014-10-30 a las 16.27.32

As rúas estrañadas

Igrexa dos Franciscanos

Desde hai un tempo sorpréndome a min mesmo botando de menos unha rúa da Coruña. Imaxínome paseando por ela ou sinxelamente, visualízoa, e isto provócame sensacións agradables, dunha feliz saudade. Supoño que é unha manifestación máis da morriña. Algo lóxico nun coruñés que reside lonxe da cidade, concretamente en Alemaña, e que estraña a súa terra, paisaxe, lingua, clima. Pero sobre todo, a súa xente.

Pero o máis curioso é, cando recapitulo estes paseos do maxín, vexo que son rúas que non teñen case nada que ver comigo. Non é a rúa onde vivía e me criei, nin a do meu colexio nin a dos meus bares da mocidade. Non é paseo de Riazor nin Os Cantóns nin o parque de Santa Margarida. Son rúas polas que pasei poucas veces e que non significaban nada para min, ou iso pensaba eu. Unha esquina da rúa Noia nos Mallos, a rúa que sae da avenida de Fisterra entrando nas Conchiñas, preto do INEM, outra do Gurugú preto da Falperra… Alí non vive ninguén coñecido, nin se atopaban no meu camiño diario, nin nunca me aconteceu nelas nada salientable. Non son rueiros fermosos, pintorescos, turísticos nin evocadores. Tan só rúas modestas, de edificios funcionais e sen pretensións e coches estacionados en dobre ringleira.

E agora, a tres mil quilómetros nun país estraño, son eses currunchos os que asaltan o meu subconsciente. Curioso.

Os alemáns teñen dúas palabras ben xeitosas: “Heimweh”, a “dor de casa”, a morriña, a nostalxia do fogar. E “Fernweh”, a “dor do Lonxe”, a nostalxia de novos horizontes, dos lugares que aínda non se coñecen. O alemán, sempre poñendo nomes a conceptos que están aí pero nos que non pensaramos moito. Para iso sonche moi agudos.

Mañá, domingo 19 de Outubro, cúmprense oito anos desde que emprendín esta cativa aventura, desde que cheguei cunha maleta ó aeroporto de Múnic disposto a tentar facerme unha vida en Baviera. Sabía moi pouco do idioma, non tiña emprego e só tiña vivenda para un mes. Todo era arrepiante, hostil e tamén excitante. Se de algo teño morriña, é desa sensación de non ter nada que perder. De dicir, “Se a cousa sae mal, volvo”. Seica non saíu mal.

Pasou o tempo, as motivacións cambiaron, tamén a ilusión, as circunstancias e as perspectivas. Disque a estes cambios lle chaman “vida”. A última vez que fixen mudanza non me cabían as cousas nunha maleta, crédeme. Pero iso só son cousas, non a vida. O futuro? É un tempo verbal que conxugo moi deficientemente. Teño bastante claro o que e o con quen, o espazo xeográfico é tan incerto como secundario.

Polo de agora seguimos aquí, en Regensburg, á beira do Danubio. A vida sempre é desconcertante, tanto se non se cumpren os teus plans como se si o fan, nunca é o que agardabas cando ías só naquel taxi do aeroporto de Múnic para Passau, cagado de medo, dispensando. Non sabía que ía estrañar rúas estrañas (perdoade a voluntaria redundancia) da miña cidade. Podería inventar outro vocablo xermano para iso, Fremdstraßenweh, a Dor das Rúas Estrañas.

Mais non pensades que choromico, ó contrario. Vaise levando. Os anos fante realista, sen deixar de ser idealista. Non estamos tan mal. Penso que a decisión de marchar foi boa. Por suposto, houbo erros. Por suposto, gustaría de ter un Delorean e mudar acontecementos pasados, e permutar a vida en infinitos “What if…”. Pero o conto non vos é así. Isto é o que fixemos e isto é o que temos. Aprendemos un idioma, temos certa estabilidade que se cadra non sería posible na terra, certa experiencia, algún libro feito e moitos borranchos escritos. Repito: non estamos mal. Aínda que estrañe esas rúas, aínda que non saiba por que o fago. A morriña está ben, pero é mal sitio para quedar vivir.

Como cantan Los Enemigos: “Non hai moito tempo. Pero o que hai está todo por diante”.

Comecemos de novo.

Oito anos xa! Veña un brinde.

Poetengässchen

Votar no estranxeiro, esa xolda

https://www.flickr.com/photos/deningures/6077535444/player/

Emigrar e vivir no estranxeiro trae problemas, xa o sabiamos todos. Pero votar no teu país non debería ser un deles.

Primeiro, e isto é unha opinión personal: hai que votar. E dío alguén ó que non lle convencen ó cento por cento ningunha das opcións electorais. Nin ó setenta e cinco por cento. Pero non creo o de “todos (os políticos) son iguais”. Non é certo. Algúns non nos serven, porque serven a outros, e son corruptos, incompetentes, inoperantes, preguiceiros, soberbios. Outros, cos seus fallos e erros, non o son. Escollede a opción menos mala, e o Monstro Voador de Espagueti me libre de dicirvos a quen tedes que votar. Pero gustaríame que se rachara o bipartidismo, beneficiado pola abstención, que de seguro será brutal o vindeiro domingo. Razóns: o desencanto coa Europa dos mercaderes, a da Troika e dos burócratas, a falta de transparencia no funcionamento da UE, a decepción e sobre todo, o anoxo (e noxo) da poboación con toda a clase política deste país. E por riba hai furbo… En fin, que si, que vale, que non todo debería reducirse a votar cada catro anos. Se a cidadanía ten poucas posibilidades de intervir nas políticas que lle afectan, loitemos por máis, por suposto. Mais non ignoremos as poucas que temos. Pero facede o que vos pete, eh. Votar é un dereito, non votar tamén. Só discuto a utilidade desta última opción.

Entramos no do voto emigrante. Deberiamos ter dereito a votar nun país no que xa non residimos? Non falta quen o negue, quen di que se un non reside non ten dereito a decidir sobre as políticas que si afectan ós residentes. Quen di isto imaxina pás de votos para o PP carrexados por métodos escuros desde as Américas, e houbo moito de verdade neste feito. Mortos votando e garantías que se esixían só de fronteiras para dentro. Esa fraude rematou co do “voto rogado”, xa entraremos nisto. Outro argumento que tampouco falta é que “os emigrantes venden o seu voto por unha laconada no Centro Galego”. Esta lenda ten que ver que o voto emigrante é para o PP. Falso. A tendencia de voto é semellante para os galegos residentes en Galicia ou no estranxeiro, axudado pola baixada da media de idade do votante, tanto pola nova emigración, en xeral moza e disconforme co sistema (madia leva! Tiveron que marchar por motivos económicos), como pola aparición de votantes galegos de segunda e terceira xeración, nacidos no estranxeiro, de tendencia política moi diferente ós seus pais. E moitos, moitos residentes si se deixaron vender por laconadas e clientelismos. É o que hai. A min tampouco me gusta, pero non deixa de ser verdade.

Aínda non rebatín o argumento “se resides, decides, e se non, fó***te”. Primeiro, nas eleccións locais xa non votamos, e non protestarei contra iso. Segundo, negar o voto a toda esa poboación que xa non reside en Galiza é negarlle a súa galeguidade, a pertenza á comunidade. Queremos axudar a decidir o futuro da nosa terra, xa que o presente está tan fodido que tivemos que facer a maleta. Queremos ter unha terra á que volver, ou polo menos para que volvan os nosos fillos, ou para que non amolen ós nosos achegados que nos quedaron alí. Estragar ese capital humano e deixalo fóra da sociedade sería un erro irreversible.

Estádesme a dicir que os emigrantes da miña xeración non están implicados na actualidade do país? Hoxe en día, con internet? E os que quedaron, si o están, no cento por cento dos casos? Como se mide iso?

Agora entramos no do voto rogado. En vista de que era un desfase e a fraude agromaba, liquidouse o sistema electoral anterior para os residentes no estranxeiro, e agora o voto hai que “pregalo”, hai que solicitalo. Non de xeonllos, pero case que podes rezar para que todo funcione. Primeiro tes que estar no Censo de Residentes no Estranxeiro (CERA), pero se emigraches despois do 31 de Xaneiro, abur iogur, porque só é para os inscritos nese censo con anterioridade a esa data, ou disque, ou seica, porque nin hai información nin hai a quen lle preguntar. Claro, sacan unhas listas e pendúranas no taboleiro do consulado que queda a 200 km do teu lugar de residencia. Poden ser menos quilómetros, sobre todo se vives en Múnic, Fráncfort ou Berlín, pero non todos temos esa sorte.

Supoñamos que o do censo non é un atranco. Chégache a documentación para SOLICITAR o voto. Por experiencia, a nós chegounos seis días antes de que rematar o prazo, o 26 de Abril, e vivimos nunha cidade de Alemaña, non quero pensar nos que residen noutro continente con servizos de correos máis deficientes. Pois con ese papeleo, se te aclaras, solicitas o voto. É un dereito teu, pero tes que pregar por el. Agora, agardar.

(Fonte desta imaxe e da anterior, da páxina de Marea Granate, premendo na imaxe)

Pois se tes sorte e as fadas da democracia axudan, chegarache a documentación para votar, esta si, de verdade. As papeletas de todos os partidos, TODOS, as Falanxes todas (hai varias, meus!), os animalistas, o partido das enfermedades raras e os de Podemos co careto do Pablo Iglesias no logo (non, este non). Todas. E dúas copias dunha certificación de nonseiqué de que xa estás no censo, o que pensei que xa estaba claro cando che mandan todo iso (por segunda vez). Tamén tes que adxuntar unha copia do DNI, e o sobre grande vén cun sobre máis pequeno (para a Xunta Electoral, creo) e logo o sobre de votar, no que van as papeletas. Tamén o das instruccións. Todo isto anima e incita a exercer o noso dereito democrático, non?

Toda esta movida podes presentala no consulado e votar en urna, para isto me abriu o Consulado de Múnic entre o 21 e o 23 de Maio, tres días laborais nos que non me é posible facerme case dúas horas de tren, votar e outras dúas para regresar. Descartado. Terei que enviar o voto. Debo aclararme con tanto papel e sobre (teño unha motivación a proba de bombas, ou sexa, que son moi testalán) e envialo todo por correo. Prazo: o martes 20 de Maio. Considerando que a cousa chegou o venres non puiden mandalo ata o luns 19. Envieino e votei. Votei? Seguro? Non, seguro non estou. Non terei confirmación de que o voto chegou ó consulado e que aí se tramitou correctamente. Só me queda ser optimista. E rosmar. Para iso a xente escribe blogs.

A miña compañeira pasou exactamente as mesmas ca min, coa diferencia de que o segundo envío (as papeletas para votar e o resto da mandanga) non deu chegado. Por que? Non sabemos. Suponse que o seu rexistro no censo está en orde, porque o primeiro envío (o solicitamento de voto) si que lle chegou correctamente, e enviámolo á vez. E cousas así lles pasan a milleiros de emigrantes. Quédalle reclamar. Ou facer un blog. O que queira menos exercer o seu dereito a votar.

Fallos á marxe, é un sistema dificultoso, inxusto, discriminatorio e bastante absurdo. Teñen que funcionar os envíos dúas veces nas dúas direccións, dentro de prazos demasiado estrictos (polo visto, máis estrictos para o votante que para a propia Administración) e pouco realistas. Pero o drama non está nos votos que este sistema extravía, anula ou esnaquiza, senón nos que disuade. O voto CERA caeu un 95 % nas últimas eleccións, e se ben hai que celebrar que os defuntos descansen en paz e xa non voten, eu aquí vexo o problema nos emigrantes vivos, que son persuadidos pouco sutilmente de non meterse nesta lea e, sinxelamente, non votar. A min moi democrático non me parece. Tamén fomentan este pasotismo no electorado de dentro das fronteiras, pero fóra delas é moi efectivo.

Ten que haber unha solución, entre o dos votantes zombis e os heroes contra a burocracia e correos. Apuntan os da Marea Granate o da Circunscripción Única de Residentes no Estranxeiro. Paréceme unha idea centralista que só me serviría para as europeas e que me excluiría da cidadanía galega para englobarme nunha especie de limbo de emigrantes. Non sei que se faría nas autonómicas, pero non se podería votar en clave da provincia ou autonomía da que es orixinario. Eu quero votar como galego, non como “integrante da provincia tal” nin como emigrante. Mais haberá outros emigrantes con outra sensibilidade. Outra é o voto electrónico. Coa tecnoloxía actual poderíase votar con garantías legais sen facer esta gimkana imposible de papeis e prazos imposibles. Podería usarse ese marabilloso DNI electrónico que nos “implementaron” e que é tan útil para tantísimas cousas. Si, esa foi con retranca.

En fin, non sei a solución, recoñézoo, pero haberá que buscala e esixila. A consolación é que a Lei Electoral en España, en xeral, para residentes ou non, é inxusta e sempre favorece os mesmos. Agora que o penso, isto non é consolación ningunha. É unha vergoña.

Remítome ó segundo parágrafo: por difícil que volo poña, ide votar. Se es emigrante non, tarde piaches, pero se andas por aí pásate polo colexio electoral e axuda cambiar todo isto, que xa vai sendo hora. Que ata aquí chega o cheiro.

https://www.flickr.com/photos/deningures/11911467063/player/

Escribir noutra lingua

Un interesante tema é a identificación dos escritores coa súa lingua. Pessoa teimaba en que “a minha pátria é a língua portuguesa”, máis que a propia terra, os seus gobernantes e os seus cantos rexionais. Mario Levi está de acordo, tamén Juan Gelman. Juan Marsé matiza: a patria é a linguaxe. E todo o atopei cunha única busca de Google.

O que ninguén dubida é que poucos como os escritores para sentirse identificados coa súa lingua, porque non só a senten, senón que traballan con ela, loitan contra ela. Canto máis os que escollemos o galego para expresarnos por escrito,  tendo a favor a identidade, a honestidade e o espírito, e tendo en contra… todo o demais.

John Banville, escritor irlandés que ata hoxe descoñecía, opina que os seus paisáns son os mellores escritores en lingua inglesa. Porque o inglés lles é unha lingua coñecida pero allea, estranxeira, tanto ten que a mamaran desde pequenos e que non saiban gaélico. “Non nos sentimos cómodos, miramos a linguaxe dende fóra“. Será un consolo cando os escritores galegos abandonen a lingua propia de Galicia: vano petar en castelán.

Kristóf Ágota 1954 Tablókép Ando a cismar, e con non pouca admiración, nos escritores que por circunstancias diversas deron en escribir nunha lingua allea, estranxeira, aprendida. Eu pelexo todos os días cunha lingua estranxeira e podo dar fe que unha cousa é desenvolver unha competencia para comunicarse, traballar e mesmo ler, e outra moi distinta crear unha lingua literaria nese idioma aprendido. Penso en Nabokov, que abandonou a súa lingua rusa para escribir Lolita en inglés, xa exiliado nos Estados Unidos. Anos despois, cando traduciu a novela á súa lingua natal aparecéronselle tantos matices que case a ten que reescribir de novo. Máis exiliados da Europa do Este: Milan Kundera abandonou o checo para demudar nun escritor francés, tanto lle tivo que caera o telón de aceiro. Agota Kristof, húngara exiliada en Suíza, tivo que adoptar o francés, e esta disociación, disfuncionalidade, impregna a súa obra Onte, traducida ó galego. Pero Cortázar non abandonou o español nas súas décadas de exilio en París, aínda que iso foi se cadra porque acadou o xeito de vender e promocionar a súa obra igualmente. Seguramente estes escritores alleados noutra lingua adoptaron un estilo máis sinxelo e directo, menos proclive a erros e máis áxil. Sen desprezar a súa habelencia para escribir nunha lingua allea. Como xa dixen, a miña admiración.

Tamén a ten Vladimir Kaminer, que malia xogar noutra liga literaria diferente ós anteriores, mérito non lle falta. Kaminer é un ruso de orixe xudía que deixou a URSS para pedir asilo na República Democrática Alemana… e pouco despois deixaron de existir tanto a URSS e a RDA. E renaceu o Berlín onde vivía, sen muros que a dividisen. E deu en escribir todo o que lle ía pasando, cun estilo tamén moi directo e retranqueiro, nacido da propia experiencia. Hoxe é dos autores mellor vendidos en Alemaña, dende o seu primeiro Russendisko (A discoteca rusa, tamén traducida ao galego). Todo vén a conto porque Vladimir escolleu escribir os seus textos non no seu querido idioma ruso, senón no alemán que mal aprendeu cando chegou á RDA.

Wladimir Kaminer 2008 (3713591562)

Fonte desta imaxe e da anterior, premendo nas mesmas (Wikipedia) By Juerg Vollmer from Zürich, Schweiz [CC-BY-SA-2.0], via Wikimedia Commons

Na Alemaña existe ata o premio Adelbert von Chamisso para a mellor obra editada e escrita en alemán por un escritor que ten outra lingua materna. O tal Adelbert é un clásico das letras xermanas do XIX e tiña como lingua propia… o francés. A Alemaña actual é un país de inmigración e non faltan escritores que reflexan a dualidade de culturas: a da Alemaña onde viven e a do país de orixe dos seus pais, as súas raigames. Pero non deixan de ser naturais en lingua alemana, coa sorte de ter outra cultura. Porque iso tamén o abandonamos os emigrantes: a nosa lingua, e as oportunidades de falala. E de escribila.
Katja PetrowskajaMáis exemplos, tamén novos para min: a ucraína Katja Petrowskaja, establecida en Berlín dende o 99 cando tiña xa 29 anos, gañou no 2013 non o Adelbert, senón o prestixioso premio literario alemán Ingeborg Bachmann. Katja é xornalista e adoptou tamén como lingua de escrita o alemán.

“A lingua alemana foi unha liberación. (…) Falo ben alemán, pero escribir é outra cousa. Eu chámolle “a miña loita”, unha loita con esta lingua. Pero esta dificultade implica certa calidade. (…) O meu desexo é escribir textos moi diferentes nas dúas linguas, pero non sei que sairá de aí. Algúns textos do meu libro están en ruso e outros quedaron entre os dous idiomas. Son un delirio entre dúas linguas. Sentino así: perturbada e disfuncional, así é a miña voz.” (Da entrevista no Die Welt, 08.07.13.)

Foto da Wikipedia, detalles premendo na imaxe. By Amrei-Marie (Own work) [CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons

Penso en min, porque os escritores somos uns chaíñas pretenciosos que só pensan en si mesmos. Nunca me sentín cómodo escribindo na miña “outra” lingua materna, o castelán, coa que me criei e que falei habitualmente ata a mocidade. Mesmo escribía en galego cando aínda falaba en castelán. E falo de unha lingua na que non teño problemas de competencia, só de identificación. A miña lingua é o galego, e dígoo sen xenreiras.

Estiven anotado en talleres e cursos literarios, tan só para experimentar o que é escribir en alemán. O problema dos meus compañeiros  é atopar o seu ego literario. O meu é escribir menos de dezasete fallos ortográficos e gramaticais cada tres liñas. Se cadra botaba iso de menos: escribir con nula esixencia e presión, o reto é outro. E foi liberador, e estou coñecendo xente estupenda. Non vou abandonar a escrita en galego polo alemán, non me sinto capacitado nin o vexo oportuno. Pero é un reto divertido. E escribir é un xogo. Non o digo eu, díxoo Cortázar.

O caso é que os do Curso de Escritura que leva con boa man o autor bávaro Rolf Stemmle organizamos unha lectura de textos nosos o día de onte, mércores 14 de Maio. Eu preparei coidadosamente unha traducción simplificada (con vistas a lela “en alto”) do meu relato A señora Mauer, que publiquei hai semanas en Palavra Comum (aquí tedes a versión orixinal en galego). Un complot entre as musas, reticentes ós meus experimentos con linguas xermánicas, e certos virus que pululan por aí, deixáronme tremendo no sofá con cefalea, febre e escarallamento xeral, perdéndome a lectura. Como non quero que tanto traballo quede en nada, publícoo aquí e abro un apartado para textos meus en alemán, xa que este relato é grande de máis para poñelo nunha postaxe normal de blog. Se a vontade e o tempo mo permiten, mirarei de ir subindo máis textos en alemán. Por suposto, terá de certo unha boa cantidade de erros lingüísticos, os que dominedes mellor esta lingua saberedes perdoar…

Pero non vos preocupedes. A miña patria seguirá a ser a lingua galega.

Texte von mir auf Deutsch 

Banda sonora: aquí Russkaja intercala nos coros frases en alemán sobre un texto en ruso. Que mellor remate para este artigo. E se non entendes ningún dos dous idiomas, xa sabes o que hai que facer: bailar!