Dachau, ensaio do horror

Dachau é un concello da periferia de Múnic, como tantos outros, á vista non ten nada de especial. É usado por moitos como cidade dormitorio para ir traballar a Múnic, coa que está ben comunicada. Porén, moitas das mulleres que viven alí e quedan grávidas fan as xestións para parir nun hospital de calquera outro concello, Freising, Fürstenfeldbrück ou un do mesmo Múnic. Non queren que na cédula do seu fillo figure Dachau como lugar de nacemento, aínda que vivan alí sen problemas. Na Alta Baviera, o nome de Dachau non evoca nada especial, fóra dela o horror, o noxo. Aquí houbo un importante campo de concentración, coñecido daquela en toda Alemaña. Se cadra non o máis grande nin terríbel (iso queda para os de Auschwitz/Oświęcim), pero si o primeiro, o pioneiro do terror nazi. Se hoxe fixeron 75 anos da liberación de Auschwitz, farán os mesmos o 8 de Maio do cese do terror en Dachau.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

A porta coa famosa lenda “O traballo libera”. A cancela foi roubada e recuperada en Noruega.

Hoxe en día o campo é un memorial onde se explica a súa historia, funcionamento e homenaxea as vítimas. Din en visitalo un gris e frío día de Decembro do 2018, poucos meses antes de abandonar definitivamente Múnic e Alemaña. Verdadeiramente, o lugar méteseche dentro da pel.

Abriuse en 1933, o mesmo ano no que Hitler toma o poder. A súa evolución horroriza: ao comezo era un centro de traballo e factorías con traballadores remunerados, non prisioneiros. Pasou ser un campo de prisioneiros, habitualmente por motivos políticos e relixiosos e do mesmo Múnic, ata rematar sendo un campo de concentración de inimigos do réxime e persoas ás que eles lles negaban a categoría de humanos: comunistas, homosexuais, díscolos e rebeldes, xitanos roma e sinti, e ao final, por suposto, xudeus, mesmo traídos doutras terras (os Sudetes checos, Polonia…) segundo avanzaba o Reich. Mesmo os nazis caídos en desgraza, como os das Tropa de Asalto (as SA) despois da Noite dos Coitelos Longos do 34. A partir do 41 se instalaron os fornos crematorios, e tamén unha cámara de gas que non consta que fora utilizada. Cífrase imprecisamente en 30000 os asasinados en Dachau, aínda que foron moitos máis os que deixaron alí a vida por mor das súas condicións insalubres e inhumanas, as doenzas, a violencia gratuíta e a fame.

Nos seus barracóns se amoreaba un número de persoas que excedía seis veces a súa capacidade teórica, sen ningunha hixiene nin rastro de humanidade. Chegaron xuntarse 60000 almas, todas escravizadas con traballos forzados, asoballadas pola arbitrariedade e os maltratos dos gardas nazis, que lles negaban calquera tratamento humano e sen ningunha lei nin esperanza ata a súa liberación polos estadounidenses no 1945. Pouco antes unha epidemia de tifo levara por diante a boa parte dos prisioneiros, que foron guindados a foxas comúns: os fornos non tiñan carbón dabondo para tanto cadáver. Outro dato terrorífico: aquí médicos nazis usaban os reclusos como cobaias para experimentos, como o infame doutor Schilling, que inoculaba malaria aos presos.

O que fai interesante historicamente a Dachau non é a súa maquinaria de terror, non desprezábel pero inferior a Auschwitz, Mauthausen, Therezin e tantos outros campos. É en que foi o primeiro: aquí Himmler, xefe das SS, e o seu esbirro Eicke deseñaron o campo de concentración perfecto e logo exportaron o macabro modelo por todo o Reich. Os barracóns e a súa disposición, a organización polas SS, os fornos, os experimentos dos médicos nazis cos prisioneiros, todo foi ensaiado con éxito (a ollos nazis) en Dachau. Foi ao principio un “campo de concentración piloto”, xa antes da Solución Final, e as SS espallárono por todo o territorio do Reich.

Foi o segundo campo liberado polos USA, así que foi dos primeiros que se amosou ao resto do mundo, ignorantes dos horrores que pasaban nos campos nazis. Os prisioneiros foron liberados e substituídos por cargos e soldados nazis, ata seren xulgados. O campo clausurouse e décadas despois abriuse de novo como Campo Memorial Histórico. Foron reconstruídos dous barracóns e conservados os fornos, valados, a cámara de gas e abriuse un museo conmemorativo, ademais de varios monumentos en memoria das vítimas.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Barracón reconstruído.

Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
"Crematorio: Pensade en como morriamos aquí"
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Fornos crematorios
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Dachau Memorial Concentration Camp by Fran Castiñeira on 500px.com
Aseos dos prisioneiros

Bundesarchiv Bild 152-11-12, Dachau, Konzentrationslager, Besuch Himmlers.jpg
De Bundesarchiv, Bild 152-11-12 / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 de, Enlace

Heinrich Himmler visita o campo de Dachau no 1936.

En Dachau malviviron e morreron presos dunhas 30 nacionalidades, entre elas españois, republicanos vendidos polo franquismo, e por suposto galegos (se ben acabaron máis en Mauthausen). Santiago Durán (de Ribadavia) e Eliberto Fernández Cid (Augasantas) oficialmente perderon a vida en Dachau (fonte, diario Nós). O arousán Ramón Garrido Vidal, antifascista e membro da Resistencia, sobreviviu ata a liberación do campo e contou a súa experiencia.

Deixo o sobradamente coñecido poema (en realidade era parte dun sermón) que lembra este horror, por bos motivos: para que deixedes de atribuírllo falsamente a Bertolt Brecht e si ao crego protestante antinazi Martin Niemöller, que foi recluso en Sachsenhausen e Dachau e sobreviviu.

OriginalTraducción
Als die Nazis die Kommunisten holten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Kommunist.

Als sie die Sozialdemokraten einsperrten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Sozialdemokrat.

Als sie die Gewerkschafter holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Gewerkschafter.

Als sie die Juden holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Jude.

Als sie mich holten,
gab es keinen mehr, der protestieren konnte.
Cando os Nazis colleron os comunistas,
eu gardei silencio,
eu non era un comunista

Cando prenderon os socialdemócratas,
eu gardei silencio,
eu non era socialdemócrata.

Cando viñeron polos sindicalistas,
eu non protestei,
eu non era sindicalista.

Cando foron polos xudeus,
eu non protestei,
eu non era xudeu.

Cando viñeron por min,
xa non había ninguén
que puidese protestar.

As fotos, agás a indicada (Bundesarchiv-Wikipedia Commons) son da miña autoría (Decembro 2018)

365 momentos

Préstame moito informarvos dos meus proxectos e trapalladas … cando xa remataron.

Como sabedes, interésame a fotografía. Así que comecei e rematei un proxecto fotográfico “365“, primeiro en Tumblr, logo paseime a Instagram, sen deixar de publicar paralelamente no Tumblr. Comecei o 8 de Outubro do 2017 e rematei no mesmo día do 2018.

O obxectivo: cumprido. Publicar unha foto cada día. E non unha foto do arquivo: unha foto feita nese mesmo día. Sinxelo. Fácil. Fácil?

Difícil. Foi un reto duro. Había días de cámara con moitas fotos aceptables: había que elexir unha e só unha. Había (máis) días de barullo no que lembraba o tema da foto ás tantas da noite. Tocaba coller o móbil e dispararlle a calquera cousa. Aumentou a miña creatividade, constancia e capacidade de improvisación -especialmente cando había cansazo e poucas gañas. Hai imaxes das que estou satisfeito. Hai fotos moi ruíns. A irregularidade manda.

Pois nada, botade un ollo.

En Instagram: @samuraicinho365

En Tumblr: @samuraicinho365

O proxecto está pechado e xa non publicarei nesas contas. Si na miña conta “normal” de IG, por se tedes a estrambótica idea de seguirme: @kastanienwald.

As regras eran:

A primeira foto:

E a última:

Unha escolma (misturando Tumblr e IG)

A Loxia dos Mariscais e como evitala

Hoxe falaremos dun lugar de Múnic que non me gusta moito, quero dicir, esteticamente, aínda que para gustos, etcétera. Atopámola no límite da Cidade Vella (Altstadt) coa zona universitaria, concretamente na praza do Odeón (Odeonsplatz), moi transitada. A praza está aberta á Ludwigstrasse polo norte, se miramos para esta de fronte teremos á dereita unha parte do inmenso pazo real bávaro, a Residenz, e á esquerda a fermosa Igrexa dos Teatinos. Demos a volta, coa cara dirección centro da cidade e as costas viradas á Ludwigstrasse. Aí está. A Feldherrnhalle ou Loxia dos Mariscais.

Odeonsplatz, Neve - Snow
A Feldherrnhalle e á súa dereita a igrexa dos Teatinos (Foto miña)

Évos unha especie de pórtico de tres arcos coas estatuas de dous mariscais de campo bávaros, dous leóns e outra estatua central, alegoría de Baviera. É unha imitación da sonada Loggia dei Lanzi de Florencia e foi erixida polo rei bávaro Lois I na época dourada da arquitectura muniquesa, en 1844, cando Baviera era un reino independente e Múnic a súa próspera capital. O monarca tentou “pechar” así a pouco harmónica Odeonsplatz, e se cadra a deixou peor que antes. Lois I construíu boa parte do que é hoxe o Múnic monumental e tamén cousas bastante tolas como o Walhalla de preto de Regensburg, do que falei hai moito, ou a Sala da Liberación de Kelheim. Pero nada comparado ás extravaganzas do seu neto Lois II “o Rei Tolo”, o perpetrador do castelo de Neuschwanstein e outras insensateces, pero non nos desviemos da historia.

León e héroe - Lion and hero
A Feldherrnhalle de noite (foto miña)

A historia que quería contar parte de dous turistas, eu calculei que da India ou de Oriente Medio, que me pediron en inglés que lles tirase unha foto diante do monumento en cuestión, alí na Odeonsplatz. Cando lles devolvín á cámara, un preguntoume, sorrindo e en ton confidencial, se aquela cousa a fixera Hitler. Eu lles contestei sinxelamente que non, que era máis antiga, e calei a verdade: se o fixera o Hitler hoxe non ía quedar del nin a borralla.

Pero mirade, pescudando un pouco, a pregunta do turista oriental non carecía de todo de sentido: este foi un lugar emblemático do nazismo. Tampouco o título deste artigo: se andades por Múnic non tedes ningún motivo para evitar este lugar e dar un rodeo, pero naqueles tristes anos si que o había.

Resumindo a historia, Adolf Hitler comezou a súa carreira política (por chamarlle dalgún xeito) en Múnic. O 9 de Novembro de 1923 ergueu o seu famoso “Putsch” ou o “Golpe de Estado da Cervexaría”, xa que foi na famosa cervexaría Bürgerbräukeller onde encirrou os seus fieis e se ergueu contra a República de Weimar. Os seus tempos non eran chegados e a revolta fracasou aos pés dos leóns da Feldherrnhalle. A policía detivo a marcha dos fascistas na Odeonsplatz, morrendo trece deles e mais catro axentes. O golpe foi abortado e Hitler, detido. Foi xulgado cunha condea benévola, e toda esta historia non fixo máis que incrementar a súa popularidade e a do seu movemento, unido á crise e declive da República.

A historia segue como sabedes. O austriaco do bigodiño e os seus nazis tomaron o poder en Berlín en 1933, e desta vez foi en serio, ata que perderon a Guerra Mundial e deixaron o país e media Europa aniquilados. Neses anos escuros a Loxia dos Mariscais converteuse nunha sorte de altar nazi, unha homenaxe permanente aos trece caídos no Putsch, agora “Testigos de Sangue do Movemento”.

Bundesarchiv Bild 183-S11292, München, Ehrenmal in der Feldherrenhalle
Monumento aos trece nazis caídos no Putsch na Odeonsplatz. Bundesarchiv, Bild 146-1978-004-12A / Hoffmann, Heinrich / CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Cada nove de Novembro había unha homenaxe a eses “heroes”, presidido polo Führer en persoa. En dúas destas ocasións houberon de matalo en senllos atentados, pero saíu ileso. O primeiro, na homenaxe na Loxia do 9 de Novembro do 1938, tentoulle disparar o suízo Maurice Bavaud, sen éxito. Na véspera do mesmo acto do ano seguinte, o 8 de Novembro de 1939, estouraba unha bomba na Burgerbräukeller, a mesma cervexaría onde se iniciara o Putsch. Alí tiña lugar un mitin nazi onde falaría Adolf Hitler, e durante as semanas anteriores o metódico e paciente Georg Elser introducira unha bomba de reloxaría, peza a peza, montándoa nos baixos do local. A terrible detonación levou a vida de moitos nazis por diante, pero sorpresivamente Hitler acurtara o seu discurso e xa abandonara o local cando estourou a bomba, salvando a súa vida. Non a salvaron nin Bavaud nin Elser, arrestados e executados.

Bundesarchiv Bild 183-E12359, München, Adolf Hitler vor Feldherrenhalle
11 de Novembro de 1939. Hitler homenaxea na Feldherrnhalle aos mortos do atentado da Bürgerbräukeller, tres días antes. Bundesarchiv, Bild 183-E12359 / CC-BY-SA [CC BY-SA 3.0 de], via Wikimedia Commons
Alén dos actos dos nove de Novembro, a Loxia dos Mariscais de Odeonsplatz era un lugar de culto diario e permanente dos nazis, custodiado polas SS. Para desgusto dos muniqueses de boa fe, calquera que pasara por diante do pórtico estaba obrigado a facer o saúdo nazi, como reverencia aos caídos, baixo ameaza de rematar no cercano campo de concentración de Dachau. Algo moi molesto, xa que era un lugar de paso importante.

Captura de pantalla 2017-12-02 a las 00.53.22
Situación da Viscardigasse/Dückebergergasse, detrás do Pazo Preysing (a Feldherrnhalle estaría diante). Imaxe de Google Maps.

Así que os muniqueses que non querían ter que escoller entre o saúdo nazi ou visitar Dachau, comezaron a evitar a Feldherrnhalle e a praza de Odeón, dando un rodeo por unha rúa traseira, estreita e discreta, a Viscardigasse. Esta ruela foi coñecida popularmente comoa Drückebergergasse, termo de difícil traducción: rúa da deserción (do nazismo, enténdese), do escapulirse, do rodeo, do “escaqueo”. Ignoro se os nazis eran tan parvos para non decatarse de que o tráfico enteiro peonil da grande praza do Odeón se estaba desprazando a un pequeno rueiro, ou se cadra non quixeron decatarse.

2010-11-09 Neue Gedenktafel
Homenaxe aos catro policías mortos no Putsch. By Michael Lucan, München (Own work) [GFDL or CC BY 3.0], via Wikimedia Commons
Trala derrota do nazismo e a restauración da zona histórica, os símbolos e monumentos nazis foron eliminados e a Loxia dos Mariscais retornou á súa imaxe orixinal, a que idearan os arquitectos dos tempos do rei Lois I. Ademais, unha praca rememora os sanguentos enfrontamentos do día do Putsch, pero de xeito inverso ao que quería Hitler: figuran os nomes dos catro policías que morreron enfrontándose aos nazis. Malia todo, o lugar tamén é emblemático para neonazis na actualidade, e o lugar sufriu varios asaltos por grupos de indesexables, sobre todo os 9 de Novembro. Espero que non evitemos a súa visión indo pola rúa de atrás, e enfrontemos o problema na propia praza. É nosa, xa non lles pertence.

Theatinerkirche
Un dos leóns da Feldherrnhalle vixía a Igrexa dos Teatinos

 

O Zoo de Neuperlach

En Múnic haivos dous parques zoolóxicos. Un convencional, en Hellabrunn, con bechos salvaxes que xa non son salvaxes, metidos en gaiolas con cara tristeira. O outro, con animais salvaxes, libre e ceibos e porén, quedos para ir miralos e fotografalos. Animais de tinta de esprai. O Zoo de Neuperlach.

Trátase dunha intervención cultural no Quiddezentrum, que era un centro comercial de pequenas tendas (panadería, quiosco, a caixa de aforros, a biblioteca…) tan antigo como o propio barrio de Neuperlach, de fins dos anos sesenta ou comezos dos setenta, que leva o seu nome da Quiddestrasse, onde está situado.

1000613.jpg
O Quiddezentrum nos seus bos tempos (foto dunha foto no propio centro)

1000612.jpg
Neuperlachiáns setenteiros fregando cadanseu Wagen

O malo é que os outros centros comerciais do barrio (o grande PEP, e mais outro construído anos máis tarde a pouca distancia) lle foron roubando a clientela ás tendas do “Quidde” ata iren pechando todas e quedar abandoado. Como xeito de reciclalo para a comunidade, os locais foron cedidos a artistas para que estableceran os seus estudos. Nacía o Kunsttreff Quiddezentrum. Non só iso, senón que varios artistas decidiron compoñer un “zoo” nas súas paredes no 2016, facendo un percorrido-safari por unha xungla urbana, imaxinativa e orixinal, aberta a quen a queira visitar.

IMG_20170904_132616
O Quiddezentrum hoxe. Viu tempos mellores.

En contra, para algúns, a asimilación mainstream dunha arte anónima e contracultural como o graffiti, polémica eterna que vimos hai pouco coas Meninas de Canido en Ferrol (que se a comercialización do evento con bancos e marcas de cervexa, que se Banksy vén ou non vén…). A favor, para min esa comercialización non se dá aquí, e aínda que se cadra non entra esta acción no terreo do graffiti ou a arte urbana, si que é un bo intento de recuperar artísticamente un espazo urbano, de outro xeito en abandono e decadencia, unha humanización por medio da creatividade dun barrio (Neuperlach, que xa describimos) xa por desgraza non todo o humano e vivible que debería ser. Non sei se se acadou, pero pagou a pena tentalo.

Tirei unhas cantas fotos. Feliz paseo polo Zoo!:

This slideshow requires JavaScript.

Malia todo, e como eu mesmo puiden comprobar, o estado do Quiddezentrum non é o idóneo e está proxectada a súa demolición. Supoño que farán outro arrepiante bloque de vivendas que non reparará a perda (outra máis) dun referente cultural da veciñanza. Entrementres, desfrutemos do safari e da arte.

Ligazóns:

VER ESTE ARTÍCULO EN CASTELLANO

Os ollos do peixe

Teño un novo xoguete. Unha pequena cámara lomográfica de ollo de peixe. Que quere dicir isto, en cristián? O da lomografía explícase mellor aquí, saen unhas cores máis especiais, sobreexpostas e moi luminosas, aínda que non na miña, algo estarei a facer mal. Todo naceu de dous turistas austriacos que foron de viaxe a Praga, recén caído o telón de aceiro, e mercaron unhas cámaras soviéticas “Lomo”, xa daquela en desuso. Xogaron con elas, dispararon e cando viron as fotos en Austria, abraiáronse. Tachán. Xa temos moda hipster. Un novo enredo, no auxe da fotografía dixital. Outra frikada, diredes con motivos.

Lomography Fisheye
É moi semellante a esta. Foto de Steve HarwoodLomography Fisheye“, Licenza Creative Commons. Fonte premendo na imaxe.

Do que quería esbardallar era sobre o obxectivo de ollo de peixe. Quere dicir que toma imaxes desde un grande ángulo, en concreto 170º, moito máis amplo cá visión humana. Isto queda concentrado na película nunha imaxe circular, cos extremos distorsionados. Tal e como ven os peixes. E os animais de máis abaixo na cadea alimentaria: un campo tan amplo advirte os posibles depredadores. Estes, en cambion, fitan para as súas presas, cun ángulo moi reducido pero con máis alcance e enfoque.

Callao
Callao, Madrid.

A cámara requere moita luz, mais en boas condicións lumínicas e co flash acádanse resultados abraiantes ou polo menos moi divertidos.

Pequeno almorzo - Breakfast

Toys - Xoguetes

A Neupfarrplatz, en Regensburg

E por riba, damos unha volta atrás ó vintage: é unha cámara de película, de “carrete”. Volver á improvisación e á incógnita de non saber se a foto que acabas de facer saíu ben ou mal. O analóxico. Perder o noso obsesivo control sobre os resultados. E paradoxalmente, relaxarse e disparar. E ese suspense perdido de cando iamos “recoller as fotos” ó estudio. Na miña, por riba, o obxectivo tapa parcialmente o visor e unido a que o angular é moito máis amplo cá miña propia visión, non teño moita idea da composición da miña foto ata que a vexo despóis de revelada. Non se pode controlalo todo. Outra lección.

Lémbrame á literatura. Non só no da obsesión polo control, senón nas intencións da obra, o relatado no texto. Canto máis queres abranguer, menos enfoque, e en canto máis amplo é o ángulo, maior é a distorsión nos bordes.

Francisco Catoira / Ronda de Outeiro
Polos Mallos, na Coruña

Non estamos para retratar a realidade coa nosa ficción. Non poderiamos, e non é ese o noso cometido. O realismo leva á distorsión. Reproducir é mentir. Escribir é tirar fotos: iluminar cousas e crear sombras sobre as outras, enfocar uns eventos e desenfocar outros, ampliar ata ter unha grande escena sobredimensionada e irreal ou reducir ata enfocar como con un microscopio. Mentimos, pero para iso precisamos da realidade, é a nosa materia prima. E creamos outra realidade a partir dela, ou mellor dito, créaa o lector coa nosa axuda, se é que o fixemos ben.

Ronda de Outeiro
Tamén nos Mallos

 

E precisamos de alguén que nos lea, aínda que sexan estas divagacións e analoxías (paralelismos) analóxicas (non dixitais). Agradézovos que as aturedes, ós que andedes por aí.

E, cun mes de atraso, feliz ano!