Blog

Curruncho de Maratón (3): UD Almería, 0-0

RC Deportivo: Dani Giménez; Bóveda, Peru, Montero, Salva; Bergantiños, Gaku (Galán, min.90); Mollejo, Aketxe, Valle (Vicente, min.97); Longo (Santos, min.65).

Pois eu o día do partido me erguera optimista. Mesmo despóis das hecatombes futbolísticas ás que asistín e ás que non asistín, incluídas as performances de arte existencialista dos branquiazuis lonxe de Riazor. O peor foi que ao primeiro partido en casa contra o Oviedo, a primeira e única vitoria desta campaña maldita, non puiden asistir. Quen nos ía dicir que a partir de aí todo iría costa abaixo. Pois malia todo, e contra o que eu mesmo pensei os seis días anteriores, díxenme: hoxe non, hoxe a cousa vai mellorar, ou mellor dito: a partir de hoxe a cousa vai mellorar.

O ambiente era o lóxico: moito anoxo, contra a directiva (Zas), a dirección deportiva (Carmelo), o adestrador (Anquela) e o equipo. E a ratos, moita depresión, moita tristura, moitas ausencias nas bancadas. Cando saltou ao campo o Dépor era virtualmente pechacancelas de Segunda. O seu rival, pouco axeitado para reivindicarse, o Almería, segundo. Outro mal resultado e o adestrador de Xaén sería despedido con seguridade. Non é tan doado de desprenderse de Zas e Carmelo, de feito son eles os que despiden a xente, non ao revés. E os xogadores… esta tempada hai que apandar con eles.

Anquela é o máis fráxil. Así que a prepararse para outra desfeita, preguntarse cantos goles caerán na portería de Dani e logo despedirse do adestrador. Para min e para case todos: Anquela non é culpable absoluto nin principal desta debacle, é boa xente e traballador, pero non é competente para dirixir ao RC Deportivo. Non estou dicindo que deban botalo, ou que deban botalo agora. O problema é máis profundo. Ao fío disto, moitos seareiros antes do partido foron recibir aos do palco como se merecían. Non con flores, precisamente. Tampouco con violencia, ollo. Pero están fartos. En cambio, só algúns pitos para o xefe do banco coruñés.

Pois pequena sorpresa: o equipo mellorou. Mesmo comparando coa excursión a Xirona só tres días antes. Posicionouse ben no campo, creou e atacou con perigo, os xogadores tiveron máis actitude e confianza, viuse un equipo. A defensa mellorou con Nolaskoain(*) na vez do Lampro, pero aínda lle queda moito e a UDL tivo tres ocasións clarísimas para levar os tres puntos cara o sur. Na dianteira o Longo non me convenceu, pero está mellor conectado a un Shibasaki (*) e a un Aketxe menos deprimidos. Bergantiños seguiu sendo Bergantiños e Mollejo está descomunal. Porén, pouco acerto ou mala sorte na área contraria. Paréceme un punto ben gañado contra un rival forte, e puideron ser tres.

(*) Se tes a dóus tíos con dous apelidos tan chanantes como Nolaskoain e Shibasaki, non lles chames nin lles poñas na camisola “Peru” e “Gaku”, cona. O nome fai moito. Inflúe no rival. É algo básico.

En canto ao rival, evidentemente moito mellor escuadra cá o Albacete e o Mirandés. Anquela faría ben en tomar notas da masterclass en defensa que fixeron os almerienses. Pero pouco máis: demasiado pouco ambiciosos, pouco interese na área de Dani Giménez, pouco risco para enfrontarse a un equipo en implosión como era o Dépor. Non os vexo como candidatos ao ascenso na xornada 42.

Non sei que pensar. Se cadra Anquela deu co camiño correcto, por veces o Dépor achegouse a ser o que queremos que sexa o Dépor, o que merece ser. Se cadra comeza a remontada. Se cadra é tarde de máis e botan a Don Juan Antonio, ou danlle un par de partidos máis para prologar a súa agonía. As carencias de xogo seguen a ser graves, o tempo pasa e levamos nove xornadas sen gañar e en postos de descenso a 2ª B. Algo máis de paciencia, vendo que se están dando os pasos correctos, ou golpe de timón? Non vos caiba dúbida que hai unha opción correcta, amigos sufridores deportivistas. E que os directivos collerán a outra, sexa cal sexa.

Advertisements

Curruncho de Maratón (2): CD Mirandés, 1-1

RC Deportivo: Dani Giménez; Bóveda, Lampropoulos, Montero, Salva; Bergantiños, Gaku (Nolaskoain, min.65); Galán (Santos, min.46), Aketxe, Mollejo; Valle (Longo, min.75).

Goles: 0-1, min.49: Marcos. 1-1, min.54: Mollejo.

Malia o tenaz orballo, o tarde que era (21h do domingo) e o deprimente xogo do equipo, 17000 persoas aturamos en Riazor o duelo contra o Mirandés.

Miranda de Ebro é a segunda poboación máis grande de Burgos despois da capital, uns 37000 habitantes. Caben uns 6500 deles no seu estadio. Dato curioso: non teñen xente dabondo para encher o seu estadio e mailo noso á vez, o de Riazor. O Mirandés, o seu clube, acaba de ascender e cando chegou a Riazor ía penúltimo. Mirei estes datos na wikipedia, e o do seu posto actual, na clasificación. Non sabía nin de onde viñan, perdoade a miña ignorancia.

Polo tanto xa sabemos o que é o Mirandés: un clube moi modesto, un equipo que aspira á permanencia e que con ese obxectivo ía guerrear en Riazor para rañar un punto contra un equipo de aspiracións moi superiores (o ascenso a primeira) pero metido en crise, nervios e ansiedade. Nesa mesma clasificación o Dépor estaba só un posto por riba dos do Ebro e cos mesmos puntos, así que mellor non ser soberbios.

Non sei se a situación está rebentando ou xa viña rebentada de antes. Se lle preguntan a calquera deportivista se esta enésima crise é por mor da inoperancia do adestrador Anquela, pola pésima planificación deportiva desta campaña (pretempada con 7-8 xogadores que deixarían o clube, para vir outros tantos novos a última hora), pola incomparecencia da directiva, polas malas arbitraxes (que tamén…) ou pola mediocridade e falta de actitude de boa parte dos xogadores, a súa resposta sería: “…Si”.

Así foi co Mirandés, un pequeno que sabía a que xogaba. Así foi co Dépor, que non. O centro de campo a seis quilómetros da defensa, preparados para saír ao pelotazo. A defensa, pola contra, teimando en sacar o balón en curto para desesperación do grego Lampro, que non deu unha certa. Nin dous pases seguidos, escaso perigo ante un rival moi pobre, xogadores desaparecidos, en atonía, transformada en pánico cando lles chegaba o balón e tiñan que tomar decisións. Só vin centrados e motivados a Dani Giménez e ao cedido Mollejo, que entendeu mellor de que vai isto do Deportivo nas escasas catro semanas que leva aquí ca outros que levan anos con estas cores.

Despois do lóxico gol dos burgaleses (desfeita da defensa) vimos a un depor entregado, sen xogo pero con empurre e calidade individual, dabondo para desbordar o rival. Empatou Mollejo e aquilo durou dez minutos máis, logo foi esmorecendo. Ata seren os de sempre.

Se entrase algún dos remates ou o árbitro vise dous penaltis ao noso favor e a cousa rematase en 2-1, diría o mesmo. O Dépor é un equipo indigno, deprimido, sen alma, agora mesmo e tal como reza a clasificación, parte do grupo dos catro peores equipos de segunda, os que descenderían a segunda B. Unha soa vitoria, contra o Uviéu na primeira xornada (levamos oito), que vai de colista. Unha desfeita.

Vai sendo hora de pensar que se está facendo mal e que se depuren responsabilidades. O primeiro que vai caer será Anquela, non vai ser esta semana pero o equipo non vai mellorar e el será o primeiro culpable. Sabe o demo quen virá, e tanto terá. Non lembro o último adestrador que comezou e rematou a tempada, e xa non digo cando menos comezar a seguinte. Unha dirección deportiva que trae xogadores para un tipo de xogo e un adestrador para outro, que prima cedidos, medianeiros a custo cero e vellas glorias aos nosos canteiráns e xogadores de aquí. Non aprendemos. Veremos nomes novos no banco e despois sobre a herba, pero arriba seguen os de sempre. E pasa o de sempre.

Fototeca na AELG

Se hai uns días comentara que a Asociación de Escritores en Lingua Galega anovara a nosa videoteca, agora tocoulle o propio á fototeca da que dispoñemos no noso espazo de escritor no Centro de Documentación da AELG. Distrito Xermar tomou as fotos na Escola Normal da UDC e velaquí o resultado.

Convídovos a miralos, así como as aportacións de outros autores

A MIÑA FOTOTECA NA AELG

o meu espazo na AELG

Centro de Documentación da AELG

Curruncho de Maratón (1): Albacete B., 0-1

Abro aquí unha nova sección neste discontinuo blog que non ten seccións. Estreo, despois de tantos anos de migración, carné de socio do Dépor e apetéceme contar como vou vendo os partidos.

RC Deportivo – Albacete, 0-1.

RC Deportivo: Dani Giménez; David Simón, Lampropoulos, Montero, Salva; Bergantiños, Vicente (Beto, min.79); Mollejo, Aketxe, Galán (Jovanovic, min.63); Koné (Santos, min.59).

Goles: 0-1, min.76: Susaeta.

En cada deportivista hai dous. O cínico pesimista e resabiado por unha banda, e pola outra, o neno fácil de ilusionar ata o absurdo. O primeiro non oculta a súa indignación contra a enésima decepción, enruga o entrecello mesmo nas vitorias, nos seus tempos criticaba a Irureta, Djalminha ou Fran, como non vai agora criticar a estes, xogadores, adestradores, ninguén lle vale. E o outro, convivindo en incríbel harmonía co pesimista, di que somos o mellor equipo de segunda cando gañamos dous seguidos, ve un novo Makaay nese cedido que marcou dous goles en catro semanas, el é, somos, os que nos amoreamos para facernos socios e para sacar as entradas, malia todo, malia que a nosa metade resabiada desconfíe. Non somos de termos medios. O corazón sofre nesta bipolaridade, pero non se aburre, que é o que importa. Claro que un carácter atemperado e obxectivo tampouco se afaría á montaña rusa emocional que é este clube desde hai máis dun lustro.

Indo para o estadio, xa nolo advertiu un dos nosos acompañantes: “Non vos poñades nerviosos que somos un equipo en formación”. Non vin despois tal formación nin me prestou o que se estaba formando, pero o comentario veu polo da paciencia: boa parte do equipo é novo deste verán, e hoxe debutaron se non contei mal, catro, catro! novos xogadores no equipo, recén saídos do Calpita de Alvedro para o céspede de Riazor sen coñecer uns o nome dos outros e buscando “Coruna” en gúguel. E outra presa deles que marcharon: o impertérrito Mosquera, o pirotécnico Cartabia, o presidencial Pdr Schz, o cantautor Quique González… Gustoume a reencarnación de Derticya, Mollejo. “Karim Abdul-Jabbar” Montero non deu moita vergonza na retagarda, Aketxe vai ser o cerebro e corazón deste equipo, e sobre todo, o seu canón. O resto… eu que sei. Veremos. Polo de agora, cuarto partido: vitoria na casa co Uviéu (non asistín) e dúas derrotas fóra, un precedente nada esperanzador. Tocaba remontar ou afundirse. Non fai falta dicir que pasou.

Novedades para os vellos seareiros: a pausa para hidratarse nos minutos 30 e 60, imprescindible nos días solleiros da Coruña onde chegamos a uns tórridos 22ºC sempre e cando non pegue a sombra nin o nordeste. E o VAR, sobre todo o VAR, que chegou a Segunda División ou como corcio se chame agora. O VAR que nos deu un gol na primeira xornada, desta lle deu un penalti ao Albacete que só viu o colexiado. Mellor dito, non o viu, viuno o VAR, despois de rebobinar o VHS da xogada no punto xusto durante cinco longuísimos minutos, para o árbitro e para o resto dos que sufriamos no Municipal. Porén, non xulgou necesaria a súa axuda para anularlle un gol a Dertycia Mollejo. Gústanos a xente creativa no seu traballo, como este árbitro. Pero a ver se non nos toca a nós sempre.

Curiosidades: no Alba xogou Zozulia. Lembrades a Zozulia? Hai un par de anos o ucraniano foi fichado polo Rayo Vallecano pero abortouse a operación porque a afección vallecana vetouno por ser neonazi. Porque non vale todo, nin sequera no fútbol. Non marcou, non todo foron malas novas.

Falcatruadas aparte, arbitruchadas e mala sorte (dous balóns á madeira): pouco, moi pouco. Xogo moi superior aos manchegos, pero con poucas ideas, pouco perigo, moitos detalles pero sen continuidade. Se en vez do Alba vennos un candidato ao ascenso, píntanos un cadro. O canón de Aketxe e a inqueda e voluntariosa calva de Mollejo non abondan. Non merecemos perder pero así imos mal. Hai tempo, si. Xa veremos se hai fútbol. Si, Anquelotti, estamos a falar contigo, que Carmelo non nos colle o teléfono. A discusión ao volver é se o míster chegaría a Nadal ou non pasaría do Samaín. Imaxina rematar a tempada co mesmo adestrador coa que comezaches. Just imagine

Pero ese é o deportivista resabiado, o cínico. Logo está o iluso, tentando apreixarse de algo para volver ilusionarse, un mínimo para abrazar o optimismo. Pouco lle fará falta, pero necesita algo, un chisco. Esperemos, que non queda outra.

Videoteca da AELG

A Asociación de Escritores en Lingua Galega convocounos ás súas socias e socios para unha sesión de fotos e vídeos, co obxectivo de anovar as nosas fototecas e videotecas na web da AELG e achegarnos máis a quen importa, os lectores. Foron gravados no Espazo Normal, da Universidade da Coruña.

No que toca aos vídeos son catro, nos que autor diserta arredor de catro cuestións:

  • Cal é a orixe da súa vocación literaria? Por que comezou a escribir?
  • Cales son os referentes que alimentan a túa obra?
  • Lectura dun texto propio. No meu caso, os pequenos relatos “S.O.S.” e “Cronos“, compilados na miña obra Podería Falar de Nubes.
  • Lectura dun texto dun autor galego. Lin o texto “O neno e o mar“, de Suso de Toro, atopado no libro Tic-Tac.

Convídovos a miralos, así como as aportacións de outros autores

A miña videoteca na AELG

Centro de Documentación da AELG

En Un País Mundial

Un País Mundial é o programa referente sobre a emigración (baixo todas as perspectivas) que se emite os luns á noite na Radio Galega, conducido pola grande Belén Regueira. Non tiveron outra ocorrencia que entrevistarme para falarmos da emigración, de Alemaña e dos retornos. Un momento bonito.

Emitiuse o pasado luns 21 de Maio, pero podedes escoitalo premendo

aquí

As cousas estranxeiras


Se entrades na miña casa sen coñecer moito a nosa historia non atoparedes de primeiras nada anormal ou fóra do ordinario. Se comezades mirar polo miúdo nos armarios e polas nosas cousas (o cal sería de bastante mala educación, pero ben, sodes os meus convidados) descubriredes cousas que veñen de “alá”, da Alemaña. Mellor dito, de Alemaña vimos nós, as cousas trouxémolas. As cousas son estranxeiras, pero non o eran cando as mercamos: os estranxeiros eramos nós.

Non pararei, para non aburrir, nos mobles, decoración e demais cousas máis ou menos permanentes. Refírome ás cousas de consumo, funxíbeis, que aínda temos despois de dous meses de abandonar aquel país. Comida (non fresca, claro, pasaron dous meses), produtos de hixiene, de limpeza e cousas polo xeito. Todas viven un proceso continuo que se vive en todas esas casas: eses produtos remátanse, desbotamos o envase ao lixo e compramos outro produto equivalente no súper do barrio. Substituímos un produto etiquetado en alemán por outro, máis familiar (para ti, visitante lercho), con etiquetado en español. Porque é raro mercar algo etiquetado en galego, pero esa é outra historia.

Nas nosas reservas xa non hai definitivamente Milch, Butter, Käse ou Zahnpasta, e a cambio xa temos leite, manteiga, queixo ou pasta de dentes. Podemos atopar Senf, Duschgel e Thunfisch, pero xa conviven cos seus irmáns galegos mostaza, xel de ducha e atún. Chegará un día que todos estes funxíbeis xermánicos se rematen, e que só atopemos cousas mercadas aquí, nada exóticas. Daquela teremos que recorrer a outros indicios, como detalles da decoración ou a pequena manchea de libros que trouxemos de alá para descubrir linguas estrañas e intuír que os donos da casa estiveran algunha vez nas Xermanias.

Non sei se tamén iremos trocando as lembranzas daquela longa época con vivencias novas, as desta segunda etapa na nosa terra. É un cambio radical, pero non cabe falar de adaptación. Somos de aquí, non esquecemos como eran as cousas e a vida deste país, nin o bo nin o malo, e ademais e a diferencia dos emigrantes a outro continente do século pasado, o contacto coa nosa sociedade e cultura foi constante. Con todo, pasamos o día comparando todo o de “aquí” e o de “alá”, ás veces gañamos co cambio, ás veces alá era mellor, outras veces, empate, sinxelamente é distinto. Pero iso non se percibe desde fóra. Só que somos xente de aquí vivindo aquí. Os nosos apelidos xa non son os “raros” da caixa de correos, e casan ben cos dos veciños.

Isto pasarase, supoño, se cadra cando estes envases en alemán vaian caendo ao lixo. Pasarase o de comparar, o de seguir sentíndome “inmigrante” ou “estranxeiro” ou “alleo”, como se tivese algo raro e mo fosen descubrir. Pasarase. Somos retornados, e a emigración foi unha parte longa e intensa da nosa historia e é imposible de obviar ou agochar, pero será un detalle dunha familia funcional e típica “de aquí”, de feito xa o estamos a ser case sen decatarnos. A nova rutina desde que chegamos dáme vértixe cando as repenso “desde fóra”, coa cabeza aínda “alá”, como as novas casa, traballo, gardería do cativo, etc., pero precisamente a rutina é a que vai tinxindo todo de normalidade, o Señor Tempo é o que acaba por poñer todo no seu sitio. E a nós púxonos aquí de volta. Queda moito por camiñar, pero ese paso está dado, xa foi.

Volvemos á mesma terra da que saímos, pero non é a mesma, o tempo pasou, á xente que deixamos pasáronlle cousas. Xa o sabíamos. E non importa, importa o agora. Penso no noso fillo: naceu alá, pero iso só será unha anécdota, medrará aquí sen lembrar nada daquel país, será un neno de aquí, logo un rapaz, un mozo, un home de aquí. Seino porque vivín o mesmo. A vida fóra marcou a lume aos seus pais, pero non a el.

En fin. Estamos ledos de volver. O último envase alemán rematará no lixo e a nós só nos importará o aquí e agora, aínda que a memoria perdure. Por nós.

E por vós, que demo. Facíamosvos de menos. E xa non queremos facer de menos, non queremos máis morriña. Nunca máis.

Os regresos

O ano 1978 está a ser moi cacarexado estes días, por mor do aniversario da Constitución e o debate sobre qué demos facemos con ela. Na historia da miña familia é en cambio o ano do Regreso. Ou “regreso”, en modestas minúsculas. O regreso a Galicia.

En Xullo do 78 a miña familia retornou a Galicia desde Suíza, onde naceramos eu e a miña irmá. Ela tiña oito anos por aquela, eu era un bebiño de catorce meses. Os vellos pasaran xuntos unha ducia de longos anos no cantón do Xura, francófono e segregado polas bravas do cantón xermanoparlante de Berna. Antes de casaren, meu pai xa botara aló un par de anos, e a miña nai outro tanto en Londres. Somos fillo de emigrantes de longa duración, naquela Europa rica e famenta de man de obra. Como evidencia no meu DNI figura un lugar exótico de nacemento: “Delémont (Berna)“. Os jurassiens aínda non se segregaran dos berneses e quedou así no rexistro.

O curioso de toda a historia é que diga “regresamos”, en primeira persoa do plural. Eu nunca residira en Galicia e só viaxara alí nunha vez anterior, aínda máis de pequeniño. En sentido estrito non “voltei” senón que “me mudei” a Galicia. Pero “regresamos” dalgún xeito para onde pertenciamos, non só os meus pais, senón os catro.

Os vellos tomaron na súa vida dúas decisións moi difíciles. A primeira, abandonar a súa terra e familia para progresar, a épica mil veces mal contada do migrante. A segunda, máis discreta pero para min máis heroica: abandonar o sitio onde se integraran, aprenderan o idioma e despois de moito traballo, onde tiñan unha boa seguridade para a súa familia, para volver ao seu país, incerto, inestable e que xa non era o que deixaran atrás. As dúas decisións puideron saír moi reviradas, pero foron ben, coas súas dificultades.

Hai pouco máis de doce anos tomei a primeira decisión e vin para Alemaña. As circunstancias do 2006 en adiante teñen pouco que ver coas de catro décadas atrás para os meus pais: hai Skype, telefonía decente e dous voos ao ano de ida e volta. O choque cultural para o emigrante dos 70 era enorme, para os destas épocas, por fortuna, moito menos. As outras loitas, o idioma, a xenofobia declarada ou a latente, a nostalxia e a soidade, seguen aí.

Xa cheiraredes a conclusión de toda esta arqueoloxía sentimental. Tomei, tomamos, a segunda grande decisión: regresamos. En breves meses, comezado o 2019, instalarémonos en Galicia.

Aquí temos seguridade e alí moitas incógnitas, pero aínda así, con todo e malia todo. O medo é grande, pero menos cá ilusión. Non queremos negarlle ao noso neno o medrar en contacto cos seus avós, a súa familia, lingua e cultura. No seu DNI figurará como lugar de nacemento “Múnic (Alemaña)”, pero será unha anécdota, o punto de comezo dunha historia para contar con retallos da memoria de outros, porque el gardará tantas lembranzas da Baviera como eu de Suíza: ningunha. 

Por certo, meus pais foron dous para Suíza e doce anos despois volveron catro. Eu vin soíño e doce anos despois volvemos tres. O meu meniño terá unha idade semellante á miña cando “regresei” por primeira vez da Suíza. E el dirá nun futuro: “No 2019 regresamos a Galicia”. Ou eu que sei o que dirá. Só sei que agora esta longa aventura en Baviera remata. Comeza outra. O meu segundo regreso, pero este é real.

Vémonos aí.

Certa familia de galegos en Suíza, probando co disparador automático dunha cámara analóxica. Corría o 77. Son o de verde.

365 momentos

Préstame moito informarvos dos meus proxectos e trapalladas … cando xa remataron.

Como sabedes, interésame a fotografía. Así que comecei e rematei un proxecto fotográfico “365“, primeiro en Tumblr, logo paseime a Instagram, sen deixar de publicar paralelamente no Tumblr. Comecei o 8 de Outubro do 2017 e rematei no mesmo día do 2018.

O obxectivo: cumprido. Publicar unha foto cada día. E non unha foto do arquivo: unha foto feita nese mesmo día. Sinxelo. Fácil. Fácil?

Difícil. Foi un reto duro. Había días de cámara con moitas fotos aceptables: había que elexir unha e só unha. Había (máis) días de barullo no que lembraba o tema da foto ás tantas da noite. Tocaba coller o móbil e dispararlle a calquera cousa. Aumentou a miña creatividade, constancia e capacidade de improvisación -especialmente cando había cansazo e poucas gañas. Hai imaxes das que estou satisfeito. Hai fotos moi ruíns. A irregularidade manda.

Pois nada, botade un ollo.

En Instagram: @samuraicinho365

En Tumblr: @samuraicinho365

O proxecto está pechado e xa non publicarei nesas contas. Si na miña conta “normal” de IG, por se tedes a estrambótica idea de seguirme: @kastanienwald.

As regras eran:

A primeira foto:

E a última:

Unha escolma (misturando Tumblr e IG)

O Tirol do Sur

Pragser Wildsee / Laco di Braies

Hai cousa dun mes estivemos por segunda vez na rexión italiana do Tirol do Sur. Curiosamente fomos os dous o ano pasado (concretamente a Ritten – Renon) e este ano fomos tres, xunto co Samuraiciño, recente socio do clube da humanidade, desta volta á cidade de Brixen. Fermosa terra, que xunta o mellor de Italia co mellor do mundo xermano. Encaixada entre os Alpes e os Dolomitas, ten paisaxes fermosísimas e boas pistas de esquí, para quen lle guste, que aquí son moitos.

Trentino-South Tyrol in Italy
Situación da rexión Trentino-Alto Adige/Südtirol en Italia. By Kmusser and TUBS [GFDL or CC BY-SA 3.0], from Wikimedia Commons
Tamén me chamou a súa historia e a súa situación idiomática. Forma parte da rexión autónoma de Alto Adige-Trentino, que ten dúas provincias: no sur o Trentino, de capital Trento, e no norte o Alto Adige-Südtirol, de capital Bozen-Bolzano. Son dúas provincias moi diferentes, cultural e lingüisticamente, o Trentino fala italiano na súa totalidade, pero o Alto Adige, o Tirol do Sur, fala na súa meirande parte alemán.

(Inciso innecesario: de postadolescente agasalláronme o exitoso libro Onde te leve o corazón, de Susanna Tamaro. Disque de todos os libros podes tirar algo bo, mesmo dos máis ruíns. A novela era do peor, pero aprendín dela que había un anaco de Italia que falaba alemán, para a miña sorpresa).

O Tirol é unha rexión histórica que pertencía de sempre ao Imperio Austrohúngaro, agás pequenas interrupcións. Trala Primeira Guerra Mundial a parte sur do Tirol foi invadida polo estado italiano, quedando o Tirol esgazado entre dous estados, Austria e Italia, ao norte e ao sur do paso alpino de Brenner. No Tirol do Sur a cultura e lingua xermana situouse en inferioridade diglósica fronte á italiana. Fixádevos que é desde hai só un século, un período curto en termos de historia europea. Pero en cen anos pasan moitas cousas.

Trala ocupación italiana, procedeuse á “italianización” da rexión, no administrativo, educativo, toponímico e mesmo no demográfico, favorecéndose o establecemento de italianos doutras rexións. Italianizáronse todos os nomes de lugares en base a un libro de Ettore Tolomei, nacionalista italiano, o Prontuario dei nomi locali dell’Alto Adige. Con esta guía, escrita antes da invasión (para que vexamos que tiñan as ideas claras do que ían facer) substituíron todos os nomes xermánicos de lugares por cadanseu italianismo inventado, ás veces baseándose no antigo topónimo latino (Sterzing – Vipiteno), as máis das veces dun xeito burdo, engadindo unha vogal ao final (Meran – Merano, Bozen – Bolzano, Bruneck – Brunico), traducindo máis ou menos ao chou (Oberbozen – Soprabolzano, Klausen – Chiusa) ou inventando calquera cousa (Brixen – Bressanone, Klobenstein – Collalbo). E comezando polo propio nome da rexión, de Tirol do Sur (Südtirol) a Alto Adige, un nome meramente xeográfico (o Adige é un río) e que ignora deliberadamente a identidade histórica da rexión. Estes neotopónimos trapalleiros, inventados por Tolomei, son hoxe cooficiais cos auténticos.

A represión endureceuse durante o fascismo. Aparte dos lugares, o alemán desterrouse dos xornais, os oficios, a administración e os tribunais, mesmo traduciron os apelidos da xente. Os surtiroleses fundaron Katakombenschulen, as Escolas das Catacombas, escolas subterráneas clandestinas onde podían aprenderlle aos nenos a súa lingua nai, o alemán.

Kaitakombenschule 1927
Nenos aprenden alemán clandestinamente nunha Escola das Catacombas nunha granxa surtirolesa en 1927 [Public domain or Public domain], via Wikimedia Commons
Logo ascendeu o nazismo en Alemaña, anexionándose Austria (e por tanto o Tirol do Norte) ao III Reich. É curioso que Hitler rabeara por invadir (“recuperar”) rexións máis ou menos xermanas como a Alsacia francesa e os Sudetes checoslovacos, e en cambio non lle fora tan urxente o Tirol do Sur. Por que? Porque a Italia de Mussolini era unha amiga. Adolf e Benito chegaron a un acordo en 1939: o Tirol do Sur (Alto Adige) sería respetado polo Reich e permanecería en Italia. A cambio, ofreceuse a Opción. Os surtiroleses de fala alemá ou ladina tiñan que escoller entre dúas alternativas: deixar a súa terra cara o Norte, adquirir a nacionalidade alemá e comezar un futuro incerto nos dominios nazis (decote no que era a Austria anexionada ao Reich), ou ben quedar no seu fogar pero coa nacionalidade italiana, renunciando aos seus dereitos lingüísticos, coa súa lingua proscrita e ameazados por Mussolini de ser deportados a Sicilia ou á Abisinia. Pouca sorte estar rifados entre dous fascistas sanguinarios. Milleiros marcharon cara o norte, os Optanten, os que aceptaron esa opción ofrecida polo III Reich. O resto deron en chamarse os Dableibern, “os que quedaron” a condición de italianizarse. Os primeiros foron vistos como nazis, os segundos, como traidores á súa terra. Unha escolla moi difícil. Adquirir unha das dúas nacionalidades, ademais, conlevaba a absoluta renuncia á outra.

Trentino-South Tyrol Provinces
Rexión do Trentino-Alto Adige. Trentino ao sur (fala italiana) e Alto Adige-Südtirol ao norte (fala maioritariamente alemá). By Rarelibra [GFDL, CC-BY-SA-3.0 or CC BY 2.5], from Wikimedia Commons
Non durou moito esta migración. A II Guerra Mundial estourou, e o réxime fascista de Mussolini caeu, invadindo Hitler o Tirol do Sur en 1943. Recibidos por moitos como “forzas de liberación” (hai que entender que a represión fascista italiana foi durísima), os nazis foron ao seu, a facer cousas de nazis: exterminar a minoría xudía, esmagar a quen os contradicía e saquear e organizarse estratexicamente para obxectivos maiores.

Tralo remate da II Guerra Mundial acordouse que o Tirol do Sur permanecese na República Italiana, pero a condición de que se respetaran os dereitos das tres comunidades lingüísticas por igual. Creouse a nova rexión autónoma do Alto Adige-Trentino, con amplas competencias. Isto non impediu que xurdira un terrorismo (o BAS) que defendía a anexión da provincia a Austria. O movemento reunificador abandonou hai tempo a loita armada, pero hoxe o seu sector máis radical está animado por Viena, onde cogoberna a extrema dereita austríaca. Con todo, o partido dominante é o Popular do Sur do Tirol, rexionalista conservador.

A provincia vive unha innegable paz entre as dúas grandes comunidades culturais e é posta de exemplo de convivencia lingüística no exterior. Ademáis, a economía sorrí e cóntase entre as rexións máis ricas de Italia.

Na provincia autónoma do Tirol do Sur falan alemán sobre os dous terzos do seu medio millón de habitantes, un claro retroceso desde a ocupación italiana, mais o obxectivo fascista de borralo do mapa quedou lonxe de cumprirse. Pensade no galego, como aturou cinco séculos de represión. O alemán tirolés non leva nin 100 anos de diglosia.

O ensino está separado por linguas, con inmersión lingüïstica na natural do neno (alemán ou italiano), cursándose obrigatoriamente a outra. A resultas disto a poboación é bilingüe, independentemente da súa escolla lingüística. Os surtiroleses contan cun 70% de falantes de alemán, un 25% de italiano (case todos nas cidades, sobre todo en Bozen) e un 5% de ladino, nas pequenas zonas de Gröden e Gadertal, onde o ensino é trilingüe. O ladino é unha póla do retorrománico (parente do que é oficial en Suíza no cantón de Graubunden-Grisóns), un dialecto moi conservador do latín. Ten uns 20000 falantes.

Toda a cartelería está en alemán e italiano e así tamén os documentos administrativos, turísticos… Cabe dicir que outra diferencia na diglosia de aquí co catalán, euskera, etc., é que o alemán é unha grande lingua de estado e de cultura, a primeira de Europa en falantes, e que Austria e Alemaña fan valer a súa influencia para que non sexa reprimida a este lado da fronteira. Por iso nos convenceron que o galego non tiña naaaada que ver co portugués, porque só e illado se defende un peor. Pero ese debate, para outro día.

IMG_20170416_203803  IMG_1901
P1020751
IMG_1838

Como xa apuntei, a rexión é fermosísima. Cidades medievais, paisaxes alpinas, paraíso de esquiadores, alpinistas, camiñadores e cicloturistas, estupendas pizzas, café, pasta e viño, pero tamén embutidos (o Tiroler Speck, un xamón do país, é o seu tesouro), cervexa e carne. Boa parte dos visitantes veñen de Alemaña e Austria, polo que case están como na casa: fala alemana, cultura parecida, paisaxe alpina, pero ollo, con máis horas de sol.

Pragser Wildsee / Laco di Braies
Unha marabilla: O lago salvaxe Pragser Wildsee (lacco di Braies), nun parque natural

P1020692
Meran (Merano), unha fermosa cidade de balnearios ao pé das montañas. A Sissi pasaba moitas tempadas aquí.

Laubengasse / Via dei Portici
A Laubengasse (Rúa dos Pórticos), o corazón de Bozen (Bolzano), a capital da provincia. O Tirol máis urbano, pero non demasiado. Nada ten que envexarlle a Innsbruck (a capital do Tirol austríaco). Cabe dicir que é onde menos alemán e máis italiano sentín falar.

P1020716
Sankta Magdalena, no val do Villnöss (val di Funes)

P1020734
A montaña é coma o mar. en fotos é moi bonita, pero hai que estar alí. E que conste que eu son de mar, pero as paisaxes son impresionantes.

#Klausen / #Chiusa, unha xoia agachada do #südtirol #altoadige #tirol
Outro pequeno segredo: a pequena e medieval Klausen (Chiusa).

Suedtirol 2012_016
Un sitio no que non estiven e parece bastante flipante: na fronteira con Suíza fixeron un lago-encoro artificial, o Reschensee, e afundiron a vila de Graun. Pero a torre das campás da súa igrexa sobresae entre as augas. Foto da Galería de Flickr de Reisender1701. Attribution-NoDerivs 2.0 Generic (CC BY-ND 2.0)

Os Kastelruther Spatzen (os Pardais de Kastelruth, Tirol do Sur) son un dos grupos máis vendidos de lingua alemá. Fan unha mistura comercial de música tradicional e Schlager, música lixeira para ouvidos pouco esixentes. Sen entrar en valores musicais (non son os Zeppelin, e se entendedes os textos, tampouco son Dylan), a canción Tränen der Dolomiten (As bágoas dos Dolomitas) lembra as crueis batallas nas montañas entre austríacos e italianos na I Guerra Mundial, que remataron coa submisión do Tirol do Sur a Italia. E se lle quitades o son, veredes unha boa colección de paisaxes dos Dolomitas.

Outro grupo surtirolés que canta en alemán, Frei.Wild, é dos grupos de rock con máis éxito na xermanía. Non os vou poñer aquí. A razón menos importante é que están ligados a movementos identitarios e de extrema dereita. A máis importante é… que son malísimos. Mellor quedamos cos “Pardais”:

 

Leer este artículo en castellano