Votar no estranxeiro, esa xolda

https://www.flickr.com/photos/deningures/6077535444/player/

Emigrar e vivir no estranxeiro trae problemas, xa o sabiamos todos. Pero votar no teu país non debería ser un deles.

Primeiro, e isto é unha opinión personal: hai que votar. E dío alguén ó que non lle convencen ó cento por cento ningunha das opcións electorais. Nin ó setenta e cinco por cento. Pero non creo o de “todos (os políticos) son iguais”. Non é certo. Algúns non nos serven, porque serven a outros, e son corruptos, incompetentes, inoperantes, preguiceiros, soberbios. Outros, cos seus fallos e erros, non o son. Escollede a opción menos mala, e o Monstro Voador de Espagueti me libre de dicirvos a quen tedes que votar. Pero gustaríame que se rachara o bipartidismo, beneficiado pola abstención, que de seguro será brutal o vindeiro domingo. Razóns: o desencanto coa Europa dos mercaderes, a da Troika e dos burócratas, a falta de transparencia no funcionamento da UE, a decepción e sobre todo, o anoxo (e noxo) da poboación con toda a clase política deste país. E por riba hai furbo… En fin, que si, que vale, que non todo debería reducirse a votar cada catro anos. Se a cidadanía ten poucas posibilidades de intervir nas políticas que lle afectan, loitemos por máis, por suposto. Mais non ignoremos as poucas que temos. Pero facede o que vos pete, eh. Votar é un dereito, non votar tamén. Só discuto a utilidade desta última opción.

Entramos no do voto emigrante. Deberiamos ter dereito a votar nun país no que xa non residimos? Non falta quen o negue, quen di que se un non reside non ten dereito a decidir sobre as políticas que si afectan ós residentes. Quen di isto imaxina pás de votos para o PP carrexados por métodos escuros desde as Américas, e houbo moito de verdade neste feito. Mortos votando e garantías que se esixían só de fronteiras para dentro. Esa fraude rematou co do “voto rogado”, xa entraremos nisto. Outro argumento que tampouco falta é que “os emigrantes venden o seu voto por unha laconada no Centro Galego”. Esta lenda ten que ver que o voto emigrante é para o PP. Falso. A tendencia de voto é semellante para os galegos residentes en Galicia ou no estranxeiro, axudado pola baixada da media de idade do votante, tanto pola nova emigración, en xeral moza e disconforme co sistema (madia leva! Tiveron que marchar por motivos económicos), como pola aparición de votantes galegos de segunda e terceira xeración, nacidos no estranxeiro, de tendencia política moi diferente ós seus pais. E moitos, moitos residentes si se deixaron vender por laconadas e clientelismos. É o que hai. A min tampouco me gusta, pero non deixa de ser verdade.

Aínda non rebatín o argumento “se resides, decides, e se non, fó***te”. Primeiro, nas eleccións locais xa non votamos, e non protestarei contra iso. Segundo, negar o voto a toda esa poboación que xa non reside en Galiza é negarlle a súa galeguidade, a pertenza á comunidade. Queremos axudar a decidir o futuro da nosa terra, xa que o presente está tan fodido que tivemos que facer a maleta. Queremos ter unha terra á que volver, ou polo menos para que volvan os nosos fillos, ou para que non amolen ós nosos achegados que nos quedaron alí. Estragar ese capital humano e deixalo fóra da sociedade sería un erro irreversible.

Estádesme a dicir que os emigrantes da miña xeración non están implicados na actualidade do país? Hoxe en día, con internet? E os que quedaron, si o están, no cento por cento dos casos? Como se mide iso?

Agora entramos no do voto rogado. En vista de que era un desfase e a fraude agromaba, liquidouse o sistema electoral anterior para os residentes no estranxeiro, e agora o voto hai que “pregalo”, hai que solicitalo. Non de xeonllos, pero case que podes rezar para que todo funcione. Primeiro tes que estar no Censo de Residentes no Estranxeiro (CERA), pero se emigraches despois do 31 de Xaneiro, abur iogur, porque só é para os inscritos nese censo con anterioridade a esa data, ou disque, ou seica, porque nin hai información nin hai a quen lle preguntar. Claro, sacan unhas listas e pendúranas no taboleiro do consulado que queda a 200 km do teu lugar de residencia. Poden ser menos quilómetros, sobre todo se vives en Múnic, Fráncfort ou Berlín, pero non todos temos esa sorte.

Supoñamos que o do censo non é un atranco. Chégache a documentación para SOLICITAR o voto. Por experiencia, a nós chegounos seis días antes de que rematar o prazo, o 26 de Abril, e vivimos nunha cidade de Alemaña, non quero pensar nos que residen noutro continente con servizos de correos máis deficientes. Pois con ese papeleo, se te aclaras, solicitas o voto. É un dereito teu, pero tes que pregar por el. Agora, agardar.

(Fonte desta imaxe e da anterior, da páxina de Marea Granate, premendo na imaxe)

Pois se tes sorte e as fadas da democracia axudan, chegarache a documentación para votar, esta si, de verdade. As papeletas de todos os partidos, TODOS, as Falanxes todas (hai varias, meus!), os animalistas, o partido das enfermedades raras e os de Podemos co careto do Pablo Iglesias no logo (non, este non). Todas. E dúas copias dunha certificación de nonseiqué de que xa estás no censo, o que pensei que xa estaba claro cando che mandan todo iso (por segunda vez). Tamén tes que adxuntar unha copia do DNI, e o sobre grande vén cun sobre máis pequeno (para a Xunta Electoral, creo) e logo o sobre de votar, no que van as papeletas. Tamén o das instruccións. Todo isto anima e incita a exercer o noso dereito democrático, non?

Toda esta movida podes presentala no consulado e votar en urna, para isto me abriu o Consulado de Múnic entre o 21 e o 23 de Maio, tres días laborais nos que non me é posible facerme case dúas horas de tren, votar e outras dúas para regresar. Descartado. Terei que enviar o voto. Debo aclararme con tanto papel e sobre (teño unha motivación a proba de bombas, ou sexa, que son moi testalán) e envialo todo por correo. Prazo: o martes 20 de Maio. Considerando que a cousa chegou o venres non puiden mandalo ata o luns 19. Envieino e votei. Votei? Seguro? Non, seguro non estou. Non terei confirmación de que o voto chegou ó consulado e que aí se tramitou correctamente. Só me queda ser optimista. E rosmar. Para iso a xente escribe blogs.

A miña compañeira pasou exactamente as mesmas ca min, coa diferencia de que o segundo envío (as papeletas para votar e o resto da mandanga) non deu chegado. Por que? Non sabemos. Suponse que o seu rexistro no censo está en orde, porque o primeiro envío (o solicitamento de voto) si que lle chegou correctamente, e enviámolo á vez. E cousas así lles pasan a milleiros de emigrantes. Quédalle reclamar. Ou facer un blog. O que queira menos exercer o seu dereito a votar.

Fallos á marxe, é un sistema dificultoso, inxusto, discriminatorio e bastante absurdo. Teñen que funcionar os envíos dúas veces nas dúas direccións, dentro de prazos demasiado estrictos (polo visto, máis estrictos para o votante que para a propia Administración) e pouco realistas. Pero o drama non está nos votos que este sistema extravía, anula ou esnaquiza, senón nos que disuade. O voto CERA caeu un 95 % nas últimas eleccións, e se ben hai que celebrar que os defuntos descansen en paz e xa non voten, eu aquí vexo o problema nos emigrantes vivos, que son persuadidos pouco sutilmente de non meterse nesta lea e, sinxelamente, non votar. A min moi democrático non me parece. Tamén fomentan este pasotismo no electorado de dentro das fronteiras, pero fóra delas é moi efectivo.

Ten que haber unha solución, entre o dos votantes zombis e os heroes contra a burocracia e correos. Apuntan os da Marea Granate o da Circunscripción Única de Residentes no Estranxeiro. Paréceme unha idea centralista que só me serviría para as europeas e que me excluiría da cidadanía galega para englobarme nunha especie de limbo de emigrantes. Non sei que se faría nas autonómicas, pero non se podería votar en clave da provincia ou autonomía da que es orixinario. Eu quero votar como galego, non como “integrante da provincia tal” nin como emigrante. Mais haberá outros emigrantes con outra sensibilidade. Outra é o voto electrónico. Coa tecnoloxía actual poderíase votar con garantías legais sen facer esta gimkana imposible de papeis e prazos imposibles. Podería usarse ese marabilloso DNI electrónico que nos “implementaron” e que é tan útil para tantísimas cousas. Si, esa foi con retranca.

En fin, non sei a solución, recoñézoo, pero haberá que buscala e esixila. A consolación é que a Lei Electoral en España, en xeral, para residentes ou non, é inxusta e sempre favorece os mesmos. Agora que o penso, isto non é consolación ningunha. É unha vergoña.

Remítome ó segundo parágrafo: por difícil que volo poña, ide votar. Se es emigrante non, tarde piaches, pero se andas por aí pásate polo colexio electoral e axuda cambiar todo isto, que xa vai sendo hora. Que ata aquí chega o cheiro.

https://www.flickr.com/photos/deningures/11911467063/player/

Escribir noutra lingua

Un interesante tema é a identificación dos escritores coa súa lingua. Pessoa teimaba en que “a minha pátria é a língua portuguesa”, máis que a propia terra, os seus gobernantes e os seus cantos rexionais. Mario Levi está de acordo, tamén Juan Gelman. Juan Marsé matiza: a patria é a linguaxe. E todo o atopei cunha única busca de Google.

O que ninguén dubida é que poucos como os escritores para sentirse identificados coa súa lingua, porque non só a senten, senón que traballan con ela, loitan contra ela. Canto máis os que escollemos o galego para expresarnos por escrito,  tendo a favor a identidade, a honestidade e o espírito, e tendo en contra… todo o demais.

John Banville, escritor irlandés que ata hoxe descoñecía, opina que os seus paisáns son os mellores escritores en lingua inglesa. Porque o inglés lles é unha lingua coñecida pero allea, estranxeira, tanto ten que a mamaran desde pequenos e que non saiban gaélico. “Non nos sentimos cómodos, miramos a linguaxe dende fóra“. Será un consolo cando os escritores galegos abandonen a lingua propia de Galicia: vano petar en castelán.

Kristóf Ágota 1954 Tablókép Ando a cismar, e con non pouca admiración, nos escritores que por circunstancias diversas deron en escribir nunha lingua allea, estranxeira, aprendida. Eu pelexo todos os días cunha lingua estranxeira e podo dar fe que unha cousa é desenvolver unha competencia para comunicarse, traballar e mesmo ler, e outra moi distinta crear unha lingua literaria nese idioma aprendido. Penso en Nabokov, que abandonou a súa lingua rusa para escribir Lolita en inglés, xa exiliado nos Estados Unidos. Anos despois, cando traduciu a novela á súa lingua natal aparecéronselle tantos matices que case a ten que reescribir de novo. Máis exiliados da Europa do Este: Milan Kundera abandonou o checo para demudar nun escritor francés, tanto lle tivo que caera o telón de aceiro. Agota Kristof, húngara exiliada en Suíza, tivo que adoptar o francés, e esta disociación, disfuncionalidade, impregna a súa obra Onte, traducida ó galego. Pero Cortázar non abandonou o español nas súas décadas de exilio en París, aínda que iso foi se cadra porque acadou o xeito de vender e promocionar a súa obra igualmente. Seguramente estes escritores alleados noutra lingua adoptaron un estilo máis sinxelo e directo, menos proclive a erros e máis áxil. Sen desprezar a súa habelencia para escribir nunha lingua allea. Como xa dixen, a miña admiración.

Tamén a ten Vladimir Kaminer, que malia xogar noutra liga literaria diferente ós anteriores, mérito non lle falta. Kaminer é un ruso de orixe xudía que deixou a URSS para pedir asilo na República Democrática Alemana… e pouco despois deixaron de existir tanto a URSS e a RDA. E renaceu o Berlín onde vivía, sen muros que a dividisen. E deu en escribir todo o que lle ía pasando, cun estilo tamén moi directo e retranqueiro, nacido da propia experiencia. Hoxe é dos autores mellor vendidos en Alemaña, dende o seu primeiro Russendisko (A discoteca rusa, tamén traducida ao galego). Todo vén a conto porque Vladimir escolleu escribir os seus textos non no seu querido idioma ruso, senón no alemán que mal aprendeu cando chegou á RDA.

Wladimir Kaminer 2008 (3713591562)

Fonte desta imaxe e da anterior, premendo nas mesmas (Wikipedia) By Juerg Vollmer from Zürich, Schweiz [CC-BY-SA-2.0], via Wikimedia Commons

Na Alemaña existe ata o premio Adelbert von Chamisso para a mellor obra editada e escrita en alemán por un escritor que ten outra lingua materna. O tal Adelbert é un clásico das letras xermanas do XIX e tiña como lingua propia… o francés. A Alemaña actual é un país de inmigración e non faltan escritores que reflexan a dualidade de culturas: a da Alemaña onde viven e a do país de orixe dos seus pais, as súas raigames. Pero non deixan de ser naturais en lingua alemana, coa sorte de ter outra cultura. Porque iso tamén o abandonamos os emigrantes: a nosa lingua, e as oportunidades de falala. E de escribila.
Katja PetrowskajaMáis exemplos, tamén novos para min: a ucraína Katja Petrowskaja, establecida en Berlín dende o 99 cando tiña xa 29 anos, gañou no 2013 non o Adelbert, senón o prestixioso premio literario alemán Ingeborg Bachmann. Katja é xornalista e adoptou tamén como lingua de escrita o alemán.

“A lingua alemana foi unha liberación. (…) Falo ben alemán, pero escribir é outra cousa. Eu chámolle “a miña loita”, unha loita con esta lingua. Pero esta dificultade implica certa calidade. (…) O meu desexo é escribir textos moi diferentes nas dúas linguas, pero non sei que sairá de aí. Algúns textos do meu libro están en ruso e outros quedaron entre os dous idiomas. Son un delirio entre dúas linguas. Sentino así: perturbada e disfuncional, así é a miña voz.” (Da entrevista no Die Welt, 08.07.13.)

Foto da Wikipedia, detalles premendo na imaxe. By Amrei-Marie (Own work) [CC-BY-SA-3.0], via Wikimedia Commons

Penso en min, porque os escritores somos uns chaíñas pretenciosos que só pensan en si mesmos. Nunca me sentín cómodo escribindo na miña “outra” lingua materna, o castelán, coa que me criei e que falei habitualmente ata a mocidade. Mesmo escribía en galego cando aínda falaba en castelán. E falo de unha lingua na que non teño problemas de competencia, só de identificación. A miña lingua é o galego, e dígoo sen xenreiras.

Estiven anotado en talleres e cursos literarios, tan só para experimentar o que é escribir en alemán. O problema dos meus compañeiros  é atopar o seu ego literario. O meu é escribir menos de dezasete fallos ortográficos e gramaticais cada tres liñas. Se cadra botaba iso de menos: escribir con nula esixencia e presión, o reto é outro. E foi liberador, e estou coñecendo xente estupenda. Non vou abandonar a escrita en galego polo alemán, non me sinto capacitado nin o vexo oportuno. Pero é un reto divertido. E escribir é un xogo. Non o digo eu, díxoo Cortázar.

O caso é que os do Curso de Escritura que leva con boa man o autor bávaro Rolf Stemmle organizamos unha lectura de textos nosos o día de onte, mércores 14 de Maio. Eu preparei coidadosamente unha traducción simplificada (con vistas a lela “en alto”) do meu relato A señora Mauer, que publiquei hai semanas en Palavra Comum (aquí tedes a versión orixinal en galego). Un complot entre as musas, reticentes ós meus experimentos con linguas xermánicas, e certos virus que pululan por aí, deixáronme tremendo no sofá con cefalea, febre e escarallamento xeral, perdéndome a lectura. Como non quero que tanto traballo quede en nada, publícoo aquí e abro un apartado para textos meus en alemán, xa que este relato é grande de máis para poñelo nunha postaxe normal de blog. Se a vontade e o tempo mo permiten, mirarei de ir subindo máis textos en alemán. Por suposto, terá de certo unha boa cantidade de erros lingüísticos, os que dominedes mellor esta lingua saberedes perdoar…

Pero non vos preocupedes. A miña patria seguirá a ser a lingua galega.

Texte von mir auf Deutsch 

Banda sonora: aquí Russkaja intercala nos coros frases en alemán sobre un texto en ruso. Que mellor remate para este artigo. E se non entendes ningún dos dous idiomas, xa sabes o que hai que facer: bailar!